Tadeusz Juliszewski, "Dźwięk, czyli fala z powietrza", Przestrzenie dźwięku

Dlaczego głos kochanej kobiety przyspiesza bi- tadeusz juliszewski się to czasowym podniesieniem progu słyszenia cie serca mężczyzny, gdy krzyczy, ale i wtedy, gdy (CPPS). Jeśli narząd słuchu nie zregeneruje się cichutko szepce? Dlaczego ryk motocykla upaja easy w ciszy, chwilowe osłabienie utrwala się... dźwięk, czyli ridera, a przeraża przechodnia? Dlaczego muzyka Schuberta miała przynosić ukojenie Mistrzowi i Mał- Hałas gorzacie? Dlaczego heavy metal wprawia w trans nastolatków, a drażni emeryta? Przecież w każdym Hałasem określa się każdy dźwięk uciążliwy dla fala z powietrza przypadku to tylko dźwięki. człowieka, niekoniecznie głośny. W tym znaczeniu hałasem jest zatem dźwięk startującego samolotu, Trochę fizyki ale także dźwięk kropel spadających z nieszczelnego kranu. Kto nie wierzy, niech spróbuje zasnąć, gdy Dźwięk przypomina nieco fale na powierzchni za szafą słabiutko chroboce mysz. Gwar dyskote- wody. Nie widzimy ich, gdyż rozprzestrzeniają się trzy słowa o decybelach kowy nie jest hałasem dla nastolatków, lecz jest w niewidocznym powietrzu, istnieją jednak metody hałasem dla nieszczęsnych mieszkańców bloku wizualizacji fal akustycznych; można wówczas zo- sąsiadującego z dyskoteką. Wiek człowieka, chwi- baczyć, jak hałas „przecieka” przez nieszczelności lowy nastrój, zmęczenie, subiektywne upodobania w oknach czy kratkę wentylacyjną. Te niewidoczne – to tylko niektóre z czynników decydujących o tym, dla oka drgania powietrza są skutkiem drgań mecha- jak reagujemy na dźwięki docierające z otoczenia. nicznych: strun wiolonczeli, oscylacyjnego wypływu gazów spalinowych z silnika, uderzeń młota pneuma- tycznego o jezdnię. Cząsteczki powietrza, uderzane mechanicznymi drganiami, rozchodzą się we wszystkich kierunkach, niczym bile na stole bilardowym. Gdy wpadają do uszu – słyszymy dźwięk. Poziom dźwięku mierzymy w decybelach (dB); nazwa jednostki wywodzi się od wynalazcy telefonu – Grahama Bella. Ponieważ ucho ludzkie odbiera dźwięki w zakresie częstotliwości od 20 do 20 000 herców (Hz), ważne jest określenie swego rodzaju średniej poziomu dźwięku w tym zakresie: jest to jed- nostka określana symbolem dB(A). Najważniejszym przedziałem jest dla nas ten, w którym lokują się czę- stotliwości ludzkiego głosu – także śpiewu: od kilkuset do kilku tysięcy Hz. Gdy w tym zakresie wystąpi choć częściowe uszkodzenie słuchu, porozumiewanie się z otoczeniem zaczyna być uciążliwe, zarówno dla słu- chacza (który – nolens volens – musi się posiłkować aparatem słuchowym), jak i dla mówiącego (który musi wytężać głos, by zostać usłyszanym). Ubytek słuchu może być naturalny: większość ludzi – niestety – wraz z wiekiem słyszy coraz gorzej. Bywa też wy- fot. : marcin klag wołany czynnikami zewnętrznymi. Głośne otoczenie – powyżej 80 dB(A) – powoduje przy długotrwałej ekspozycji chwilowe osłabienie słyszenia: nazywa 16

Aby ocenić głośność otoczenia, w którym przebywamy, proponuję przyjrzeć się następu- jącej, podręcznikowej skali. Proszę wykorzystać skalę do pomiaru głośności podczas koncertu rockowego, podczas rozmowy w gwarnym pubie, ale także wtedy, gdy w użyciu jest discman! Reakcja psychiczna na hałas (np. rozdrażnienie) źródła hałasu jest podstawową metodą zapobiegania dzaju półzamkniętą przestrzeń wokół drogi. Stąd zaczyna się już przy poziomie 40 dB(A). Przy rozprzestrzenianiu się dźwięków. W sytuacji, gdy nie Hałas Głos Odległość Porozumiewanie hałas wydobywa się w kierunku nieba... może ok. 70 dB(A) reakcja obejmuje nerwowy układ daje nam spokoju hałas uliczny, wymieniamy stare (dB) (m) się mową wołając o pomstę na konstruktorów i producentów wegetatywny (ten, który steruje pracą serca, płuc okna na nowoczesne (dźwiękoszczelne) – także piekielnie hałaśliwych pojazdów? i innych wewnętrznych organów). Przy 120 dB(A) wtedy wykorzystując izolacyjność akustyczną mate- 45 normalny 3 swobodne hałas wywołuje fizyczny ból. riałów (np. szyb okiennych). Izolacyjność tę określa 55 normalny 1 dobre Przestrzeń wspólna Mamy oczywiście metody obrony przed hałasem się jako różnicę poziomu dźwięku po obydwu stronach podniesiony 2 dobre – hałas środowiskowy jest bowiem normowany. Prze- przegrody (np. okna). Izolacyjność 20 dB(A) oznacza głośno 4 dobre Dźwięki przynoszą nam informacje od ludzi pisy określają dopuszczalny hałas w czytelni biblioteki, np., że z hałasu zewnętrznego 90 dB(A) dotrze do nas 65 podniesiony 0,7 przerywane i z otoczenia. Mogą działać kojąco, a mogą drażnić. sali operacyjnej, biurze, osiedlu mieszkaniowym, ale tylko 70 dB(A). Gdy wiemy, jaka częstotliwość dźwięku głośno 1,5 przerywane Przy pomocy dźwięków nauczyciel wlewa wiedzę także hałas ciągnika rolniczego i samochodu cięża- dominuje w naszym otoczeniu zewnętrznym, możemy krzyk 3 przerywane do głów uczniów. Za pośrednictwem dźwięków in- rowego. Kto pamięta ciężarówki i autobusy sprzed dobrać odpowiadającą nam grubość i rodzaj szkła (lub głośno 0,3 złe doktrynuje nas telewizja i radio (wystarczy zajrzeć 15-20 lat i porówna je ze współczesnymi, ten wie, ilość szyb w oknie) i wybrać najbardziej skuteczne krzyk 1 złe do „Roku 1984” Orwella). Reklama dźwiękowa jak mocno zakneblowano te ryczące, mechaniczne ograniczenie przenikania hałasu do wnętrza pomiesz- 85 krzyk 0,3 złe uwodzi nas nachalnie i za nasze pieniądze. Spośród potwory. Normalizacja i przepisy są konsekwencją czenia. Niestety, tylko przedstawiciele nielicznych firm wszystkich uciążliwych czynników środowiskowych utrapienia, jakim stał się hałas w miejscu pracy, za- wymieniających stare okna na nowe potrafią rzeczowo hałas wymieniany jest najczęściej. mieszkania, wypoczynku – wszędzie. W przyszłości o tym porozmawiać. Ale przecież nie każdy dźwięk jest hałasem: normowany będzie zapewne także poziom hałasu Zamknięcie przestrzeni tak, aby dźwięki nie są takie, których wyczekujemy z utęsknieniem, które w miejscach, które uznawano do tej pory za ostoję przeszkadzały, lub wręcz nie zagrażały człowiekowi, nas cieszą, gdy je usłyszymy. Mało kto nazwie hałasem ciszy, np. na wsiach. Zdarza się, że praca ciągników, bywa jednak kłopotliwe (czytaj: kosztowne). Jak bo- gaworzenie niemowlaka, telefon od ukochanej osoby, kombajnów i innych urządzeń rolniczych (suszarnie, wiem zamknąć przestrzeń wokół robotnika kruszącego piosenkę w wykonaniu ulubionego artysty, „Cztery pory wentylatory) odbiera całą przyjemność agroturystyki... asfalt młotem? Zamknięcie uszu dla hałasu pozostaje roku” Vivaldiego, szum lasu czy dzwoneczki sań! Je- Czy normy i przepisy są jednak przestrzegane? Tak, wówczas jedynym rozwiązaniem. Służą do tego tzw. śli po trzech godzinach oczekiwania rozlega się głos jak wszystkie przepisy (Autor chce w tym miejscu ochronniki słuchu (używa ich robotnik pracujący mło- informujący o przyjeździe opóźnionego pociągu, nie wyznać Czytelnikowi, iż od dawna jest przekonany tem pneumatycznym) lub stopery do uszu, ostatnia drażni on udręczonych pasażerów, choćby osoba o drugorzędnym znaczeniu jakichkolwiek przepisów deska ratunku przed wszechobecnym hałasem. zapowiadająca kaleczyła język ojczysty, a głośniki w ludzkich poczynaniach, ale to już inna historia…). Stopery, zrobione z pszczelego wosku lub wykonane skrzeczały... Najlepszym czujnikiem wskazującym, czy z sztucznego tworzywa, można kupić w aptece lub dźwięk jest, czy nie jest hałasem, jesteśmy my sami. Przestrzeń zamknięta w kiosku. Czytelnika zainteresowanego zagadnieniami Kłopot jedynie w tym, że nasze reakcje na różne izolacyjności akustycznej zachęcam do przeczytania dźwięki są zróżnicowane, a niekiedy nawet sprzeczne. Przestrzenią zamkniętą jest sala filharmonii, teatru, załączonej do nich ulotki – na ogół są one profesjonal- I tu zaczyna się rzeczywisty problem. kina, McDonalda i sypialnia w mieszkaniu. Zamkniętą nie opracowane (zarówno ulotki, jak i stopery). Dlatego jeśli szanujemy siebie, swoich sąsia- – w sensie akustycznym, gdyż dźwięk wydobywający dów, kolegów w pracy i każdego nieznajomego, się z pomieszczenia napotyka na przeszkody (ściany, Przestrzeń półotwarta (półzamknięta) próbujmy obniżyć poziom produkowanych przez sufit, podłogę). Przeszkoda pochłania, przepuszcza lub nas dźwięków, jakiekolwiek byłoby ich znaczenie odbija dźwięki w zależności od materiału, z jakiego jest Hałas komunikacyjny, do niedawna uciążliwy dla nas samych. Brzmienia – podobnie jak dotyk wykonana, a także zależnie od jego kształtu i grubości. tylko w miastach, rozlał się dziś wszędzie tam, – łatwo naruszają prywatność otaczających nas Współczesna wiedza oraz dostępne materiały i kon- gdzie asfalt i beton wytyczają drogi samochodom osób, zwłaszcza gdy są dla nich niepożądane. strukcje pozwalają niemal dowolnie kontrolować ich osobowym i ciężarówkom. Autostrady i wszystkie Krzyk, głośne hamowanie samochodu pod blokiem przepływ – do wnętrza lub na zewnątrz. Przykładem inne drogi kołowe przyspieszają wprawdzie podró- czy głośna muzyka puszczana nocą to niemiłe są tu radiowe czy telewizyjne studia nagrań czy też żowanie, ale także rozstrój nerwowy mieszkańców „dotknięcia”, na które hałasujący skazuje (czasem (byłe?) pomieszczenia przesłuchań więźniów. pobliskich wiosek i miast. To ich skargi i protesty nieświadomie) swoje otoczenie. Niemiłe i rażące Sprzeczki małżeńskie mieszkańców bloku moż- spowodowały, że w kosztach budowy każdej jak plucie na chodnik, wyrzucanie niedopałków na by zamknąć w obrębie mieszkania, gdyby ściany, drogi szybkiego ruchu mieści sie koszt budowy papierosa na ulicę, a śmieci – do ogródka sąsiada. sufit i podłogę wyłożyć materiałami pochłaniającymi ekranów akustycznych. Kilometry betonowych, Nie wypluwajmy i nie wyrzucajmy dźwięków, których i odbijającymi fale dźwiękowe. Dźwięki kłótni krążyły- stalowych lub plastikowych ścian o wysokości sami nie znosimy. Za to przypomnijmy sobie czasem by po pomieszczeniu aż do uspokojenia małżonków kilku metrów, ciągnące się po obydwóch stronach pierwsze słowa „Dezyderaty”: „Przechodź spokojnie – i na nic zdałoby się przykładanie uszu do ściany drogi, to typowy element krajobrazu w krajach Unii przez hałas i pośpiech/ I pamiętaj, jaki spokój można przez wścibskich sąsiadów... Izolacja (obudowa) Europejskiej. Ekrany akustyczne tworzą swego ro- znaleźć w ciszy…” 17

Tadeusz Juliszewski, "Dźwięk, czyli fala z powietrza", Przestrzenie dźwięku

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 16, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 24

Statistics

Tadeusz Juliszewski, "Dźwięk, czyli fala z powietrza", Przestrzenie dźwięku — Document Transcript