Sebastian Cichocki, "W służbie przyszłości", Przestrzenie władzy

sebastian cichocki w służbie przyszłości śląski park kultury w chorzowie fot.: paweł kulczyński Jedno ze zdjęć z wydanego w 1963 roku kańcy przemysłowego regionu, mieli doświadczać albumu Śląski Park Kultury przedstawia mizerny uroków rekreacji, dotleniając swe ciała, dbając strumień wody cieknący z niewielkiego, ceglanego o fizyczną tężyznę, ciesząc oczy zielonym krajo- mostku. Jako że każde zdjęcie z tej publikacji opa- brazem ukrytym wśród industrialnych krajobrazów, trzone jest poetyckim odautorskim komentarzem, nie zapominając jednak ani na chwilę o kulturze także i pod tą fotografią widnieje podpis. Brzmi on: i edukacji. Pamiętamy wszak o najważniejszym „Prawie jak w Wenecji”. Treść tego, w niezamie- – park był przedsięwzięciem na wskroś ideologicz- rzony sposób cynicznego, komentarza doskonale nym i propagandowym. odzwierciedla specyfikę Wojewódzkiego Parku Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku powstał Kultury i Wypoczynku, który rozpościera się na jako ukochane dziecko generała Jerzego Ziętka, przestrzeni 620 hektarów pomiędzy Katowicami zmarłego w 1985 roku Wojewody Katowickiego, a Chorzowem. Od momentu zbudowania tego wokół którego wciąż toczą się zaciekłe rozliczenio- kompleksu w latach pięćdziesiątych wszystko wo-historyczne debaty. Ziętek otoczony jest przez fot.: Śląski Park Kultury, red. W. Niemirski, K. Słotwiński, Katowice 1963 było tutaj „prawie”. W opisach tego miejsca roiło wielu Ślązaków, szczególnie starszego pokolenia, się zawsze od porównań: prawie jak Central Park, czymś w rodzaju kultu – jest dla nich symbolem prawie jak Ogrody Luksemburskie, prawie jak regionalnej prosperity z lat siedemdziesiątych. Hyde Park. Rzeczywiście, poszczególne elementy Kazimierz Kutz ujął życiowe dzieło generała w jed- tego gigantycznego terenu rekreacyjnego mogą nym zdaniu: „człowiek, któremu się udało”. Ziętek, przypominać dalekie zakątki globu, ale w swoj- zatwardziały komunista, koniunkturalista i wytrawny skiej, spauperyzowanej wersji, wyzutej całkowicie manipulator, był jednocześnie niekwestionowanym z egzotyki. Przyjrzyjmy się choćby tutejszej mutacji autorem śląskiej metamorfozy ekonomicznej, spo- ogrodu japońskiego i zrozumiemy, na czym polegał łecznej i urbanistycznej. Pieniądze na tak kosztowne ówczesny re-make obcej rzeczywistości. inwestycje, jak WPKiW czy hala estradowa „Spodek” Śląski park nie miał być tylko i wyłącznie zieloną zdobywał w nader podejrzanych okolicznościach. enklawą, w której można beztrosko spędzić czas Mówi się, że część funduszy została przechwyco- – był to swego rodzaju ideologicznie nacechowany na ze Społecznego Funduszu Odbudowy Stolicy, eko-monument, ucieleśnienie snów i marzeń klasy co byłoby dowodem na polityczną dezynwolturę pracującej. Oto miejsce, gdzie zmęczeni miesz- generała. Niezaprzeczalnym faktem jest to, że 24 25

fot.: Śląski Park Kultury, red. W. Niemirski, K. Słotwiński, Katowice 1963 z myślą o finansowaniu parku na początku lat pięć- stawami – pozostałościami kolonialnej gospodarki sił wojska, uczniów ze szkół, harcerzy, strażaków, dziesiątych w całej Polsce podniesiono o złotówkę – wzniesiono znojną pracą na własny pożytek pracowników okolicznych zakładów pracy, wszyst- cenę wódki. wielki zieleniec, służący wypoczynkowi rzesz ludzi kich „ludzi dobrej woli”, którzy kolektywnie przenosili Ziętek, zwany pieszczotliwie przez Ślązaków pracy, ich rozrywce i poszerzeniu wiedzy o świecie tony ziemi i budowali sztuczny ekosystem. Podczas Jorgiem, marzył o wybudowaniu „zielonych płuc” – krajobraz państwa socjalizmu”. Włodzimierz budowy śląskiego parku przemieszczono ponad fot.: Śląski Park Kultury, red. W. Niemirski, K. Słotwiński, Katowice 1963 Górnego Śląska, kompleksu leśno-parkowego, Janiurek, redaktor naczelny „Trybuny Robotniczej” trzy i pół miliona metrów sześciennych ziemi oraz który zmniejszy zapylenie w centrum aglomeracji, komentował, z właściwym swoim czasom naiwnym podwyższono cały teren o dwadzieścia pięć centy- a jednocześnie „odczaruje” ponury wizerunek entuzjazmem: „Idea parku zrodziła się w głowach metrów, zwożąc ziemię rolną i torf. Cały teren wyma- regionu. Jak postanowił, tak się stało. W 1950 roku ludzi światłych, rozumnych i wrażliwych. Tych z in- gał „uformowania” – zbudowano sztuczne pagórki, Wojewódzka Rada Narodowa w Katowicach podjęła stancji partyjnej i tych z Wojewódzkiej Rady. Ludzi doliny i jeziora. Poprzesadzano dorosłe drzewa decyzję o budowie na Śląsku Wojewódzkiego Parku Polski Ludowej! Tak już jest – dobry czas przynosi z innych terenów Polski, a biolodzy czuwali, by Kultury i Wypoczynku, uznając jego powstanie za dobre idee!”. wraz z nimi przeszczepiane były także odpowiednie patriotyczną konieczność. Autorem projektu parku Śląski park od samego początku był przed- gatunki insektów. Nowy, gościnny ekosystem, wy- był profesor Władysław Niemirski (poza planetarium sięwzięciem o imponującym rozmachu. Kiedy rosły w środku skażonej i zanieczyszczonej ponad – pracownia Zbigniewa Solawy, i stadionem – pra- otwierano go w 1952 roku, stanowił największy tego wszystkie normy aglomeracji, szybko przyciągnął cownia Juliana Brzuchowskiego). Generał Ziętek typu teren rozrywki i wypoczynku w Europie. WPKiW dzikie zwierzęta – osiedlały się tu masowo nawet dumnie podkreślał, że: „[...] w miejsce krajobrazu został zbudowany na nieużytkach przemysłowych wrażliwe na toksyny płazy. dawnego, smutnego, o księżycowym wyrazie, za- (hałdy, wysypiska śmieci itp.) niemalże w czynie Ze zrozumiałych względów politycznych, pierw- pełnionego hałdami, zapadliskami i zatęchłymi społecznym, przy wykorzystaniu skumulowanych szym oddanym do użytku miejscem w parku były 26 27

tzw. tereny festynowe z trzema kręgami tanecznymi neonowe oświetlenie, widoczne na archiwalnych – służące jako centrum propagandowych wieców fotografiach. Park systematycznie traci swój wyjęty i tak bardzo lubianych przez partyjnych dygnitarzy z powojennego skansenu, ale za to na wskroś przeglądów folklorystycznych. Wkrótce ruszyły oryginalny charakter. kolejne inwestycje. Rok po roku na terenach parku W ostatnim czasie śląski park zaczął przyciągać wyrastały kolejne obiekty: planetarium z potężnym, artystów, dla których siłą rzeczy jest on przerośnię- dwutonowym projektorem UPP (czyli Universal tym land-artowym gabinetem osobliwości, świade- Projection Planetarium), wesołe miasteczko, ctwem dawnych utopii, marzeń i ideologicznych ogród zoologiczny, kąpielisko ze sztuczną falą, klęsk. Przy rosnącym wśród twórców urodzonych restauracje, ośrodek sportów wodnych, skansen, w latach siedemdziesiątych, niewątpliwie podszytym rozarium (jak głosi parkowy informator: „Hinduskie nostalgią, zainteresowaniu architekturą soc-moder- fot.: paweł kulczyński Towarzystwo Miłośników Róż umieściło je wśród nistyczną, ale i całościowo potraktowaną spuścizną trzydziestu pięciu najpiękniejszych ogrodów ró- PRL-u, obszar ten jest bezcennym źródłem wiedzy żanych świata”), park rzeźby oraz zbudowana na i inspiracji. Jednym z artystów, którym park wydał fali sukcesów polskich paleontologów na pustyni się ciekawy, był Toby Paterson, znakomity szkocki Gobi w latach siedemdziesiątych Skalna Kotlina malarz, znany z bardzo wnikliwego zainteresowania Dinozaurów. Osobne miejsce w zbiorowej wyobraźni architekturą modernistyczną. Artysta ten, z pasją wyciszony obraz autorstwa dwójki gdańskich arty- Ślązaków zajmuje Elka, otwarta w 1967 roku jedyna godną kolekcjonera rzadkich form geologicznych, stów, Anny i Adama Witkowskich. Sekwencje zare- w Europie kolejka nizinna. Przejazd kolejką był dość tropi architektoniczne fenomeny i mutacje, bada jestrowane jesienią 2006 roku – wyludnione trawniki ekstremalnym doświadczeniem: podczas prawie pokładane w powojennej architekturze nadzieje, i place, niedokończone pawilony wystawiennicze, godzinnej podróży na trzeszczących krzesełkach, analizuje jej nie zawsze dziś oczywiste funkcje. przemalowane na absurdalne kolory betonowe dziesięć metrów nad ziemią, mijało się m.in. wybiegi Źródłem ikonograficznym obrazów Patersona są dinozaury, jeżdżąca bez pasażerów kolejka linowa dla dzikich zwierząt. Niestety w zeszłym roku Elka po też fotografie, plany urbanistyczne i mapy. Intere- czy pustoszejący ogród różany – zostały zderzone raz pierwszy od czterdziestu lat nie została urucho- sujące go elementy są abstrahowane, idealizowane, z archiwalnymi fotografiami i fragmentami tekstów miona i jej przyszłość stoi pod znakiem zapytania. wyrywane z historycznego kontekstu. Artystyczna z propagandowego albumu wydanego w latach Park był również niezwykle interesującym archi- pielgrzymka Patersona do śląskiego parku zaowo- sześćdziesiątych. W filmie pobrzmiewają echa tektonicznym poligonem, gdzie folgowano sobie cowała serią obrazów na płótnie i pleksie, murali dawnej, zaniechanej utopii, niezrealizowanego raju, zarówno przy projektach budynków dla zwierząt, oraz obiektów. Efekty tej wizyty można było oglądać który miał przynieść ludziom pracy ukojenie, rów- pawilonów wystawienniczych, jak i obiektów rekre- na wystawie New Facade w Centre for Contempora- nowagę i harmonię. To park w służbie przyszłości, acyjnych. Spore zainteresowanie zwiedzających ry Art w Glasgow w 2003 roku. Śląski park przypadł która się nie wydarzyła. wzbudzał zwłaszcza eksperymentalny budynek do również do gustu prestidigitatorowi efemerycznego „Zawsze chcieliśmy mieć taki właśnie park uprawy warzyw, tzw. szklarnia wieżowa. Górująca i absurdalnego performance’u, Cezaremu Bodzia- […]. Jawił się nam w myślach duży, fantastycznie nad parkiem konstrukcja nie do końca sprostała nowskiemu. Wybrał się on w przedziwną podróż zielony, wesoły, bogaty w urządzenia służące odpo- pokładanym w niej nadziejom (wertykalna hodowla kolejką linową, w towarzystwie małych zwierzątek czynkowi i rozrywce. Słowem – chcieliśmy, aby był to roślin na terenach o gęstej zabudowie), i w latach domowych, np. chomika, dla których była to nie- park mocno, ale to mocno życzliwy ludziom” – pisał osiemdziesiątych została rozebrana. Mniej więcej powtarzalna okazja do przyjrzenia się znad ziemi w 1963 roku Janiurek. Dziś park, wciąż „życzliwy w tym czasie zaczęła się powolna degradacja kunsztownie zaprojektowanemu „środowisku na- ludziom”, stanowi gigantyczny monument, w który WPKiW, która dotknęła zwłaszcza parku rzeźb, pa- turalnemu” oraz dzikim zwierzętom mieszkającym powoli wdziera się niekontrolowana, bezrefleksyjna wilonów wystawienniczych i samego centrum parku, w ogrodzie zoologicznym! WPKiW pojawia się modernizacja. Być może to ostatni moment, by gdzie jak grzyby po deszczu i w niekontrolowany też wielokrotnie w archiwum pocztówek Mikołaja nasycić się jego dziwaczną, niedzisiejszą aurą, sposób zaczęły powstawać punkty gastronomiczne. Długosza – warszawskiego artysty, fotografa, który zanim kompletnie pokryje się liszajem komercyj- Próby „unowocześnienia” parku nie oszczędziły opublikował album-kolekcję kart pocztowych z lat nych budek i absurdalnych fontann z mosiężnymi nawet żyrafy – stalowej rzeźby (wielki kłopot sta- siedemdziesiątych pod tytułem Pogoda ładna, aż logotypami firm. nowi dziś ustalenie nazwiska jej autora), będącej żal wyjeżdżać. Park fotografowała znana artystka prawdziwym, wydawałoby się nienaruszalnym, młodego pokolenia, Monika Wiechowska, która uwy- fot.: paweł kulczyński fot.: paweł kulczyński symbolem WPKiW. Aby oswoić konstrukcję, swoją pukliła groteskowo-ponury charakter niszczejących Wszystkie cytaty w tekście pochodzą z: Śląski Park Kultu- drogą niezwykle piękną, pomalowano ją w poma- rzeźb, budynków i pamiętających lepsze czasy tzw. ry, red. W. Niemirski, K. Słotwiński, Katowice 1963. rańczowo-brązowe żyrafie łaty. Od dawna wzdłuż kręgów tanecznych. Niedawno powstał również film rzeźby nie biegnie już, również charakterystyczne, o parku: Pierwszy, jedyny, najlepszy – melancholijny, 28 29

Sebastian Cichocki, "W służbie przyszłości", Przestrzenie władzy

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 07, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 56

Statistics

Sebastian Cichocki, "W służbie przyszłości", Przestrzenie władzy — Presentation Transcript

http://autoportret.pl	51
http://www.slideshare.net	5