"Podpis architekta", rozmowa Joanny Nowostawskiej - Gyalokay z Endre Szucsem

podpis architekta z endre szűcsem rozmawia joanna nowostawska-gyalókay joanna nowostawska-gyalókay: Endre, jak rozpocząłeś swoją przygodę z architekturą? endre szűcs: Kiedy zaczynałem studia, wcale nie byłem pewien, że kiedyś naprawdę będę pro- jektował domy. Ale z pewnością jeden z wykładów, w których uczestniczyłem, zbudował we mnie obraz tego, co staram się realizować przez wszystkie lata mojej pracy. Było to na samym początku. Nasz profesor długo wyświetlał nam przezrocza, próbując zdefiniować rolę architektury. Przemierzyliśmy z nim za pośrednictwem rzutnika cały świat. Egipskie pi- ramidy, greckie świątynie, malowniczość weneckich lagun, świat andaluzyjskich, pełnych słońca patio, bajecznie białe domy greckich wysp, dalej już nawet nie chcę wymieniać. Po tych wszystkich cudach rzutnik zatrzymał się na chwilę przy następującym slajdzie: łagodny krajobraz z łąką i rzędem topól, na drugim planie pagórek. Profesor wówczas powie- dział: no, to jesteśmy w domu. W tej chwili na sali nastała cisza, a cały nasz rok pomyślał, że to jest nam najbliższe... jn-g: Jakie kierunki w architekturze miały wtedy na Ciebie wpływ? es: Podczas naszych studiów uniwersyteckich wciąż panował, wówczas nieco już przebrzmiały, duch wszystkie fot. w artykule: autor artykułu Bauhausu. Fascynowały nas domy atria w kształcie kostek domina z uroczo orientalizującymi, zabawnie zamkniętymi małymi podwórkami. Nie można tu też pominąć Le Corbusiera czy Miesa van de Rohe, ale Unité d’Habitation i stalowo-szklane drapacze chmur nigdy nie były moim światem. Na chwilę pochłonęły mnie domy szeregowe, spodobała mi się koncepcja, że każdy z nich ma swój ogród. Dopiero 56

później, kiedy na obrzeżach naszego miasteczka zburzono uroczą zabudowę z przełomu wieków i tę przestrzeń zapełniono szeregowcami, odkryłem, że nie jest to idealne rozwiązanie. Kiedy pragnąc ciszy, siadam przed domem w wymarzonym ogrodzie i słyszę, o czym rozmawiają moi sąsiedzi, nie mogę odżałować tych dawnych uliczek, gdzie zabudowa w kształcie litery L nadawała wewnętrznym podwór- kom prawdziwe uczucie intymności, a od sąsiadów słychać było jedynie porykiwania krów. Wtedy nie wiedziałem jeszcze, czy rzeczywiście zostanę architektem, ale jedno było pewne: moje miejsce jest tu, i jeśli kiedykolwiek będę jednak projektował domy, chciałbym nauczyć się wpisywać je w tę swojską przestrzeń. jn-g: Jak to się stało, że zająłeś się wyszuki- waniem starych, często bardzo zniszczonych domów, aby przekształcać je w nowoczesne domy mieszkalne? es: Moje studia przypadły na okres, kiedy poza marksizmem istniała pustka ideologiczna. Czułem się w tym świecie bardzo niepewnie. Równocześnie przyszło zainteresowanie konserwacją zabytków. Początkowo renowacja była dla mnie sposobem na przetrwanie trudnych początków, ale później, nie- postrzeżenie, związałem się z nią na całe życie. Jeśli zachowałem pokorę, która każe mi trzymać dystans względem często próżnego blasku supernowoczes- nej architektury, to dzięki konserwacji zabytków, a także projektowaniu domów, co prawda nowych, ale lokalizowanych w zabytkowym otoczeniu. jn-g: Najlepszym chyba przykładem takiej pokory jest dom, w którym obecnie siedzimy i rozmawiamy. Znajduje się przecież w jednej z najpiękniejszych wiosek nad Balatonem, w Szentbékkála... es: Właściwie nie kupiliśmy domu, ale ruinę, w której od lat nikt już nie mieszkał, ze stojącą przed nią rzeźbą kalwaryjną. Górna część ściany frontowej oparła się wichrom czasów, ale pozostałe części budynku były nie do poznania, tak oszpeciły je poprzednie przebudowy. Dom zgłosiłem najpierw na listę zabytków, musiałem więc odnowić go tak, aby odpowiadał stanowi pierwotnemu, wiedząc jednocześnie, że nie chcę zrobić z niego jedynie muzeum, ale dom mieszkalny końca XX wieku. Dolną część fasady od strony ulicy oraz ganek wychodzący na podwórko zrekonstruowałem na podstawie zachowanych śladów oraz analogii 57

dom należało unowocześnić i znacznie powięk- szyć. Prosili o ganek biegnący wokół całego domu, otwarty pawilon-jadalnię, przybudówkę w postaci oszklonej werandy, garaż, warsztat majsterkowicza, miejsce na ruszt ogrodowy, chcieli też zaadaptować poddasze. Pracę rozpocząłem z obawą, że przez te nadmierne rozbudowy zniszczę ten dom, i tak już nie- zbyt ładny, ale za to proporcjonalny i wciąż doskonale pasujący do tradycyjnego krajobrazu wsi. Ale zgodzi- łem się. Wewnątrz odnalazłem szczególnie piękny, wielofunkcyjny piec kuchenny oraz – w pierwszym pokoju – drewniany strop. Takie elementy często mnie urzekają, a wtedy namawiam właścicieli, aby je zachowali. Kiedy z góry je odrzucają, tłumaczę, opowiadam o ich zastosowaniu oraz o tym, że stare rzeczy mają nie tylko muzealną wartość, że często są bardziej funkcjonalne niż nowe. Ale moim zadaniem jest przede wszystkim czuwanie nad pracami zewnętrznymi; wnętrze domu w o wiele większej mierze zależy od właściciela. Przyznaję, że najlepsze rozwiązania osiągam wów- czas, kiedy ustalam je z paniami domu. Wrócę jednak jeszcze do przebudowy z ze- wnątrz. Dom nie miał nigdy ganku, a ten jest prze- cież tradycyjnym elementem architektury ludowej okolic Balatonu. Największym niebezpieczeństwem związanym z późniejszym dobudowywaniem ganku znalezionych na tym terenie. Pozwoliłem sobie – zostały wcześniej wytrute środkami ochrony roślin. jest to, że w nieoczekiwany sposób poszerza on jednak na kilka drobnych kłamstewek... Postanowiliśmy więc przywieźć kilka znad Dunaju. ścianę frontową domu. Czasem też powoduje, jn-g: Kłamstewek? Teraz mamy już nie tylko żaby, ale też tatarak, czarną że szczyt domu staje się asymetryczny, a więc obcy es: Powiedzmy raczej: niewielkich przeróbek, kałużnicę i salamandrę. Wyremontowaliśmy również krajobrazowi kulturowemu. Kiedy chce się z kolei które z jednej strony ingerują nieco w pierwotny obsuwające się ogrodzenie wokół domu, które w na- przywrócić symetrię, nienaturalnie podwyższa się kształt domu, ale z drugiej – umożliwiają wprowa- szej okolicy nazywamy kamienną basztą. W mur ten kalenicę. Ganek domu z Füle jest wąski, ma raczej dzenie lepszych rozwiązań. Wychodzącą na ganek, wbudowaliśmy małą, otynkowaną na biało kapliczkę funkcję przechodnią, rozszerza się tylko przy wejściu, małą komórkę otworzyłem na przestrzeń pierwszego z okienkiem, przez które my możemy wyglądać gdzie w ten sposób powstaje miejsce na stół i kilka pokoju, tworząc przytulny kącik do pracy i rozmów. na ulicę, a zaciekawiony nieznajomy – zerknąć krzeseł. W wiejskich domach okna są małe, a gdy dodać na nasz ganek. jn-g: ...właśnie, ten charakterystyczny ganek do tego ganek, pokoje stają się dość ciemne. Moja jn-g: Odbudowując dom w Szentbékkála wie- jest czymś, co na pewno pozostaje w pamięci żona nie chciała, żeby wszystko w naszym domu działeś, że należy do Ciebie i to na pewno było każdego obcokrajowca, bo w takiej formie poza było ludowe, dlatego tylną ścianę ganku o grubości ułatwieniem. Ale co zrobić, kiedy pojawia się węgierskim kręgiem kulturowym, o ile wiem, 70 cm przeszkliłem, tworząc w ten sposób bardzo właściciel, który ma własną wizję? nigdzie nie występuje. jasny pokój dzienny. Tam powstał też nasz salon es: Dobrym przykładem może tu być dom w Füle, es: Dlatego też zawsze staram się projektować o charakterze mieszczańskim. malutkiej wsi należącej do aglomeracji Górnego ganki. Na Węgrzech mówimy na nie tórnác. Dzisiaj jn-g: Tuż za oknem tego salonu znajduje się Balatonu (BalatonFelvidék). Stosunkowa bliskość już, na szczęście, prawie każdy je stawia, tyle że lu- oczko wodne, to znakomity pomysł. jeziora względem Budapesztu sprawiła, że miejsce dzie – nie zawsze znając tradycje i odpowiednie pro- es: Deszczówki mamy pod dostatkiem, więc to stało się drugim domem dla tamtejszej inteligencji. porcje – często sięgają po obce wzorce. Na przykład gromadzimy ją na dużej powierzchni dachu Mimo że budynek został poddany licznym przebu- w regionie Dunántúlu, w zachodnich Węgrzech, łuki i odprowadzamy do tego oczka wodnego. Kiedy dowom, jego wnętrze zachowało wiele ze swego są szerokie, występują zwykle sklepienia koszykowe, sprowadziliśmy się do Szentbékkála nie było tu żab pierwotnego piękna. Według zamysłu właścicieli, a kolumny są przysadziste i często wybrzuszone, 58

ponieważ glina wmieszana w kamienną ścianę powoduje, że grubość takiej ściany nie może być mniejsza niż 60-70 cm. Ganki te są spokrewnione z eleganckimi i smukłymi loggiami włoskimi. jn-g: Opowiedziałeś nam o gankach i kolum- nach, które, mam wrażenie, są wręcz Twoją wizytówką, swoistym podpisem architekta. Czy istnieją jeszcze jakieś inne elementy, które byłyby Ci szczególnie bliskie? es: Takim elementem są rzeźbienia w tynku. Znów mógłbym przytoczyć przykład domu z Füle. W budynku tym tradycyjne wypełnienie ściany za- stąpiłem przeszkleniem. Pozostałem jednak wierny tradycji, nie tylko tworząc ramy konstrukcyjne, ale także dekoracje – właśnie rzeźbienie tynku. Swoi- stym żartem z mojej strony było umieszczenie daty na ścianie pod strzechą. Niech głowią się nad tym potomni... W tym miejscu zresztą chciałbym podkreślić, że nie zamierzam jedynie aplikować pewnych elementów budownictwa ludowego do nowoczesnych domów, ale po prostu staram się odważnie przechowywać tradycję, choć świadomie umiesz- czane przeze mnie drobne znaki zawsze zdradzają współczesność budynku. jn-g: Czy to dlatego pewne części niektórych Twoich domów są otynkowane, a inne nie? es: Prowadzę pewną grę i zarazem nawiązuję do historii. Każda część domu powstawała w innym czasie. Wybudował go dziadek, rozbudową zaj- mował się syn, może wciąż mieszka tam wnuk? było upiec chleb, ugotować obiad, a równocześnie Każdy z nich przyczynił się do powstania innego z zainstalowanego przy nim kraniku po odkręceniu fragmentu budynku, a tam, gdzie znajdowała się leciała gorąca woda, tak jak w tym domu. Jednak część gospodarcza, często pozostawiano jedynie będąc kiedyś w Skandynawii spotkałem się tam nieotynkowany kamień. z niezwykle wymyślnym kominkiem, który funkcjo- jn-g: Czy najważniejsze są dla Ciebie stare nował jako jedna z części takiego wielofunkcyjnego i wypróbowane rozwiązania lokalne? Wspo- urządzenia. Zainstalowałem to rozwiązanie u siebie mniałeś o tradycyjnych piecach, a co myślisz i cieszę się nim podczas szczególnie mroźnych zim. o nowoczesnych metodach ogrzewania? U nas na Węgrzech nigdy nie było tradycji posiadania es: Jeśli chodzi o nowoczesne technologie, kominków, choć obecnie stały się bardzo modne. wielokrotnie z nich korzystam. Sam posiadam U mnie tworzy on jeden z oryginalnych elementów na przykład ogrzewanie podłogowe. Zresztą jest tego wielofunkcyjnego urządzenia, o którym wspo- to powszechne, że architekci nurtu organicznego mniałem, a którego co prawda nigdy na Węgrzech na Węgrzech korzystają z wielu nowinek tech- nie było, ale dlaczego miało by go nie być? nologicznych. A piec od wieków przecież skupiał Młodych architektów zachęcam do tego, aby wokół siebie wszystkich domowników, stanowił zwiedzali świat, nabierali doświadczeń, obserwowali ognisko. Niegdyś opalanie domu na zachodzie to, co inne. Jednak jeśli zdecydują się powrócić, Węgier doprowadzono do takiej perfekcji, że wręcz niech starają się te wszystkie zebrane skarby wpisać mówi się o sztuce w tej dziedzinie. Można w nich w miejscową tradycję. 59

"Podpis architekta", rozmowa Joanny Nowostawskiej - Gyalokay z Endre Szucsem

by Małopolski Instytut Kultury on Sep 28, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 9

Statistics

"Podpis architekta", rozmowa Joanny Nowostawskiej - Gyalokay z Endre Szucsem — Document Transcript

http://autoportret.pl	8
http://webcache.googleusercontent.com	1