Paulina Borysewicz, "Miejsca trzecie w przestrzeniach niczyich", Przestrzenie niczyje

Miejsca trzecie kańcy poparli inicjatywę buntownika, gremialnie sadząc re pozwalają ludziom wchodzić w spontaniczne relacje krzewy i drzewa zakupione z prywatnych środków. między sobą. Przestrzenie niczyje, jako uspołecznione i przynależne do grupy fragmenty miasta, są ich wyra- Polskie prawo jest jurysdykcją nakazu: dozwolone jest zistym przykładem. to, co nakazane, a co nie jest nakazane, jest zabronio- ne. W prawach zachodnich, na przykład angielskim, Manuel Castells dokonał podziału struktury miejskiej jest inaczej: w zasadzie wolno robić wszystko, co nie na przestrzenie przepływów i przestrzenie miejsc, które Paulina Borysewicz, jest zakazane. O efektywności tego rodzaju jurysdyk- można przyrównać do wysp. Są one nieciągłe i składają fotografie: autorka cji dobrze świadczy casus nowojorskich przestrzeni się ze skupisk miejsc o różnej wielkości, z których każde niczyich. Mieszkańcy sąsiadujących z nimi domów posiada inną skalę: od mikroobszaru tworzącego wnę- P okłosiem minionego ustro- ju w Polsce jest poczucie, że jeśli coś nie jest prywat- ne, tylko wspólne, jest tym sa- mym niczyje. Wynikiem takiego ce, a homogeniczne zagospo- darowanie pozwala uniknąć chaosu, jaki może powodować zróżnicowanie sposobu budowa- zorganizowali się sami i wspólnymi siłami zaczęli przekształcać nieużytki w małe parki miejskie. Na wieść o tych działa- niach władze miejskie trze subiektywne, po enklawę zabudowy kwartałowej. System zaproponowany przez Castellsa wydaje się wszechogarniający – jeśli coś nie jest miej- myślenia jest problem degradacji nia poszczególnych obiektów. nie tylko nie zakazały scem, to znaczy, że jest przestrzeni naszych miast. Pod- Kolejny przykład: w Warszawie, kontynuowania prac, ale przestrzenią przepły- jęcie tematu przestrzeni niczyich na osiedlu Kabaty, pewien młody wręcz zachęciły obywa- wów. A jednak w struk- jest ważnym etapem otwierają- i odważny mieszkaniec pozwolił teli do dalszej aktyw- turze miasta można cym dyskusję na temat przemian sobie na samowolne posadzenie ności, stawiając tylko znaleźć całkiem sporą sposobu myślenia i mentalności drzew we wspólnej przestrze- jeden warunek: ogrody ilość miejsc, które sche- przestrzennej, jakie czekają nas ni. Uczynił to po kilku latach mają być dostępne dla mat ten ewidentnie po- w przyszłości. bezskutecznych zabiegów o to, całej ludności miasta, mija, o których się nie by władze spółdzielni zajęły się a nie tylko dla wybra- mówi i nie pisze, bo nie szablony tym terenem. Odpowiedź, jaką nych osób. Dzięki tej dają się ująć w żaden otrzymywał, była zawsze taka inicjatywie wzbogaciło model teoretyczny ani W polskich realiach brak zasad sama: z powodu braku miejsco- się środowisko zabudo- usystematyzować – co wpływa często na środowisko wego planu zagospodarowania wane miasta, nawiązały nie znaczy bynajmniej, znacznie korzystniej niż wyraź- przestrzennego (czyli prawa się również nowe więzi społeczne, wspólne zaangażo- że człowiek ich nie zauważa, nie odczuwa, a przede nie określone prawem nakazy. lokalnego) spółdzielnia nie wanie zbliżyło bowiem ludzi biorących udział w akcji. wszystkim, nie potrzebuje. Najczęściej są one niezago- Świetnie ilustruje to przykład może podjąć żadnych działań W konsekwencji zaanektowanie przestrzeni do tej pory spodarowane i niezaprojektowane. Nie przewidziano slumsów: mimo iż powstają w celu zazielenienia przestrzeni postrzeganych jako niczyje wpłynęło pozytywnie na potrzeby ich istnienia w fazie koncepcji urbanistycznej, one w wyniku aktów samowoli budowlanej, panuje postrzeganej jako niczyja. Zasłaniając się przepisami, jakość i ilość relacji pomiędzy mieszkańcami Nowego a kiedy same się pojawiły, nie potrafiono się nimi zająć, w nich często harmonijny porządek i jeśli spojrzeć na władze spółdzielni zabraniały mieszkańcom przejęcia Jorku. Przybyło im miejsc pozwalających na spotkanie, bo nie dawały się w prosty sposób zaklasyfikować. Każ- nie z punktu widzenia kryteriów ładu przestrzennego, inicjatywy, czyli odbierały im prawo opieki nad spor- odpoczynek, rozmowę itp. Ray Oldenburg nazwał tego de miasto ma miejsca niczyje, marginalne, wykluczone, ich ocena okaże się bardzo pozytywna. Całość zabudowy nym terenem, choć jednocześnie same także się nim nie rodzaju miejsca miejscami trzecimi, obok miejsc pracy pozbawione gospodarza; miejsca, gdzie czasami tli się utrzymana jest w jednej skali i w podobnej kolorysty- zajmowały, jako że nie leżało to w ich interesie. Miesz- (pierwsze) oraz zamieszkania (drugie). To miejsca, któ- jednak iskierka życia. przestrzenie niczyje | 14 przestrzenie niczyje | 15

dospołeczne odspołeczne miasta. Od nich uzależnia się jego rozwój, zapominając, Przykład inicjatywy władz Wrocławia pokazuje, jak niewiele Dzieląc środowisko zbudowane na miejsca, dokonuje się że de facto są one tylko jednym z elementów współtworzą- trzeba, aby te wyspy zaczęły funkcjonować niemalże jak przy- pogrupowania o charakterze umownym, wiadomo bowiem, W swoich badaniach nad percepcją miejsc ogólnodo- cych jakość przestrzeni miejskiej. słowiowe Seszele. Korzystając z funduszy unijnych i inicja- że miasto nigdy nie daje się do nich zredukować i że zawsze stępnych Humphrey Osmond dokonał ich podziału ze tywy władz samorządowych, postanowiono tu dofinansować pozostaną chociażby kanały komunikacji, które – jako zwią- względu na oddziaływanie na odbiorców i użytkowni- Pięknie zaprojektowane i wykonane place w sercu miasta, wspólnoty właścicieli kwartałów śródmiejskich, zachęcając zane z ruchem i pośpiechem – stanowią zaprzeczenie statycz- ków. Rozróżnił typ przestrzeni dospołecznych, sociopetal, centra handlowe, obiekty przemysłowe nie nauczą miesz- ich do zagospodarowania swoich przestrzeni okołomieszka- ności typowej dla miejsc. Ważne jest jednak, aby uświadomić oraz odspołecznych, sociofugal. Te pierwsze zachęcają kańców nawiązania więzi emocjonalnych z miejscami ich niowych, postrzeganych dotychczas jako niczyje. Mieszkańcy, sobie, że miejsce nie powstaje poprzez nadanie mu granic, ale do zatrzymania się, do nawiązania kontaktu z drugim zamieszkania. Obserwuje się dziś postępującą polaryzację wspomagani fachową opieką architektów i skromnym budże- poprzez siłę jego wewnętrznego oddziaływania. Miejsce nie człowiekiem, do wytchnienia i zadumy. Drugie nie dają przestrzeni na komercyjnie atrakcyjną oraz odrzucaną, bo tem przeznaczonym na ten cel, sami podjęli się zazielenienia jest tożsame z wnętrzem, a granice nadawane miejscom są możliwości nawiązania w ich ob- z ekonomicznego punktu widze- swoich podwórek refundowanymi sadzonkami i zbudowania najczęściej sztuczne i odbiera się je jako fałszywe. Zarysowa- szarze jakichkolwiek międzyludz- nia deficytową. Zapomina się tam miejsc sprzyjających nawiązywaniu kontaktów sąsiedz- ny mechanicznie obszar rzadko kiedy pokrywa się z zasię- kich relacji, mają tylko sprawnie o tym, że ta pierwsza zaspokaja kich. Podstawowe materiały budowlane otrzymali od władz giem miejsca subiektywnie percypowanym przez człowieka wypełnić swoją funkcję, „przeżuć jedynie podstawowe potrzeby miasta, pomysły i wykonanie stanowiły inwestycję samych – określa go bowiem trudno definiowalna moc oddziaływania i wypluć” użytkownika. Są tak ludzkie związane z konsumpcją, zainteresowanych. jego rdzenia. O takim rozumieniu zaprojektowane, że nie ma się podczas gdy miejsca nieprzyno- istoty miejsca pisze między inny- ochoty przebywać w nich dłużej, szące ekonomicznie wymiernych W przestrzeni miasta istnieją obszary mi John Habraken, u którego po- niż to jest konieczne. Są prefero- zysków są kulturowo niezbędne, postrzegane jako czyjeś i niczyje. jawia się określenie „pole” (field) wane przez inwestorów, patrzą- bez nich bowiem nie jest możliwy Zapisy w księgach katastralnych oznaczające obszar, na którym cych na przestrzeń przez pryzmat prawidłowy rozwój i funkcjono- mówią, że każdy kawałek terenu człowiek może sam konstytuować rentowności ich przedsięwzięcia, wanie mieszkańców. Tutaj dopiero miasta do kogoś należy: do jednost- swoje mniej lub bardziej osobiste czyli liczby wypłacalnych użyt- jest miejsce na bezpośredni ki, instytucji, ciała zbiorowego itp. miejsca. Spaces of places Manuela kowników w czasie. Przedsiębior- kontakt międzyludzki, tu można Stan prawny jest jednak często Castellsa przypominają drobno- cy myślą ekonomicznie i trudno przysiąść i porozmawiać, zatrzy- nieadekwatny do tego, jak strukturę ziarnistą strukturę, odmienną od nich oczekiwać, by dobro czło- mać się, zamieszkać, zadomowić. środowiska zbudowanego postrzegają dla każdego odbiorcy, w której wieka było dla nich ważniejsze sami mieszkańcy. Miejsca o nieusta- obrębie każde miejsce stanowi niż możliwy do osiągnięcia zysk. wyspy sensu lonej własności, częściowo zdegrado- autonomiczną całość. Aby istnieć, Nie wolno jednak także zapomi- wane, bywają bardzo istotne ze względu na zaspokajane w ich miejsce potrzebuje trzech wyznaczników: przestrzeni, rdzenia nać o tym, że część przestrzeni Jak pisał Richard Sennet w The obrębie potrzeby społeczne. Skoro zaś mają swoich mental- jako ośrodka kondensacji oraz człowieka, który postrzegając miejskich leży w gestii wspólnot Fall of Public Man, przestrzenie nych gospodarzy i opiekunów, można powiedzieć, że i one je przez pryzmat własnego, indywidualnego bagażu doświad- mieszkańców, dla których jakość ich środowiska mieszka- niekomercyjne są „archipelagami wysp sensu na morzu są czyjeś... W opozycji do nich istnieją przestrzenie o jasno czeń, nada sens jego byciu. niowego jest najważniejsza. Podobne znaczenie powinna bezsensu”. Przestrzenie przepływów – urządzone mniej lub wyartykułowanym statusie własnościowym, które pozostają mieć dla władz miejskich, zobowiązanych dbać w rów- bardziej komfortowo korytarze komunikacji – pozostają społecznie bezużyteczne i niepotrzebne. Odseparowane od Przestrzenie przepływów są w gruncie rzeczy niczyje, brak nym stopniu o dobro obywateli-mieszkańców, co o dobro w gestii zarządu władz miasta (i są mu prawnie przypi- otoczenia, odgrodzone i strzeżone osiedla (gated communities) w nich bowiem struktur przestrzenno-społecznych: nawet obywateli-inwestorów... Niestety, w większości polskich sane), w przeciwieństwie do osiedli mieszkaniowych: budzą wrogość i agresję, prowokują wandalizm... Z punktu jeśli znajdują się w nich ludzie, w żaden sposób nie wpływają miast tereny są traktowane jako towar, a uwagę koncen- nieszczęsnych wysp, nad którymi wątpliwej jakości opiekę widzenia jakości przestrzeni wykorzystywanych społecznie oni na ich kształt. W przestrzeniach przepływów możemy truje się głównie na tych obszarach, które wydają się po- sprawują nieudolne często spółdzielnie lub nieświadome standard jest aspektem wtórnym; istnieją przestrzenie mocno mówić o ludziach jako o przechodniach; przestrzenie niczyje zytywnie wpływać na ekonomikę funkcjonowania całego swych praw i możliwości wspólnoty. zdegradowane, ale bardzo kochane i potrzebne. czekają, aż ktoś do nich przyjdzie… przestrzenie niczyje | 16 przestrzenie niczyje | 17

Paulina Borysewicz, "Miejsca trzecie w przestrzeniach niczyich", Przestrzenie niczyje

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 07, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 459

Statistics

Paulina Borysewicz, "Miejsca trzecie w przestrzeniach niczyich", Przestrzenie niczyje — Presentation Transcript

http://autoportret.pl	453
http://www.slideshare.net	6