Michael Siebenbrodt, "Koncepcje światła w Haus am Horn", Przestrzenie światła. Światło w przestrzeni

ko M ic ha elS ie nc be nb ro dt ep w e cj ha św us ia tł am a ho rn

Po prawej: Haus Am Horn, widok z północnego zachodu Poniżej: pokój dzienny – obok sofy lampa Gyuli Papa z 1923 roku H aus Am Horn został wybudowany jako budynek wzorcowy i ekspe- rymentalny przy okazji wielkiej wystawy Bauhausu w Weima- rze. Powstał według projektu najmłodszego spośród wykładowców Bauhausu, malarza i grafika Georga Muchego, przy wsparciu fi- fot.: m. siebenbrodt nansowym studia architektonicznego Waltera Gropiusa. Kolorystykę wnętrz i ich wyposa- żenie – meble, tkaniny, ceramikę i wyroby z metalu – przygotowywano we wszystkich warsztatach Bauhausu. W ten sposób dom stał się wyrazistym przykładem zespołowej pracy uczniów i wykładowców. Ten pierwszy zrealizowany budynek Bauhausu w Weimarze wraz z architektonicznym dorobkiem szkoły zarówno w Weimarze, jak i w Dessau, jest dziś zaliczany do światowego dziedzictwa kultural- nego unesco. Koncepcja domu zakładała, między innymi, eksperymentalne potraktowanie światła naturalnego i sztucznego. Właśnie światłu i słońcu była przypisywana w okresie wczesnego Bau- hausu głęboka symboliczna siła. W aspekcie filozoficzno-religijnym Nietzsche i ruch maz- daznan odgrywają w myśli Bauhausu podobną rolę, jak buddyzm ze swastyką, symbolem słońca i szczęścia. Ta ostatnia została nawet wkomponowana w pierwszą pieczęć Bauhausu autorstwa Karla Petera Röhla. Poprzez swoją Wieżę ognia Johannes Itten zrealizował już w 1920 roku świetlno-dźwiękową kompozycję plastyczną, której kolorowe elementy z ołowio- wego szkła w połączeniu z odbijającymi świa- tło metalowymi i barwnymi powierzchniami w pełnej krasie prezentują się dopiero w świe- klassik stiftung weimar

Po prawej: rzut parteru domu Poniżej: pokój pani domu z panoramicznym oknem otwierającym się na park bauhaus archiv, m. droste, bauhaus 1919-1933, köln 1993, s. 108 tle gwiazd. W dziele tym Itten dał artystyczny wyraz wizjom jedności sztuk, holistycznej pe- dagogiki i średniowiecznych rzemieślniczych ideałów wczesnego Bauhausu. Zgodnie z koncepcją budynku „pasywnego”, wykorzystującego energię słoneczną, wszystkie pomieszczenia w domu Am Horn zostały usytuowane zgodnie z ich funkcją. Podczas gdy po stronie północnej poprowadzono jedynie małe okna spiżarni i klatki schodo- wej prowadzącej do piwnicy, zapewniając w ten sposób ochronę przed wychłodzeniem domu, przestrzeń mieszkalna otwiera się na południe i na zachód dużymi świetlikami górnymi i oknem pracowni. Pokój pani domu z panoramicznym oknem oferuje widok parku, pokój dziecinny ze szklanymi drzwia- mi łączy zaś skąpaną w świetle przestrzeń do zabaw i ogród. Wszystkie szyby zostały wykonane z lustrzanego, dwuwarstwowego szkła o najwyższej jak na owe czasy jakości, którego przejrzystość odpowiadała progra- mowemu postulatowi łączenia przestrzeni wewnętrznej i zewnętrznej. Równocześnie klassik stiftung weimar

Powyżej: kolory w pokoju pana domu lampy sufitowe w pokoju pana domu (zaświecone Po prawej: pasy kolorów w pokoju dziennym i zgaszone) Po prawej od góry: świetlik i sufit z lustrem w przedsionku; oświetlenie skrzynkowe przy wejściu; proste zastosowano japońską zasadę „pożyczania sprawą instalacji oświetleniowej spółki AEG pejzażu”, by osiągnąć szczególną jakość (Allgemeine Elektrizitätsgesellschaft Berlin) relacji widokowych w przestrzeni naturalnej. i spółki Osram Berlin. Przedstawił ją w trze- Wreszcie wejście i przedsionek w ciągu dnia cim tomie serii „Bauhausbücher” z 1925 roku są oświetlane naturalnym światłem pocho- Adolf Meyer: „Elektryczność jest najważ- dzącym z dwóch świetlików skrzynkowych, niejszym środkiem dla mechanizacji pracy które przy ponurej aurze dają wrażenie – pomaga oszczędzać czas, siłę i przestrzeń. słonecznego blasku (uzyskane dzięki odbiciu Wyroby [przemysłowe – przyp. red.] zależne światła na pomalowanym na ciepły kolor od przemysłu elektrycznego są zaawansowane suficie), a w nocy funkcjonują jako oświetle- z punktu widzenia zróżnicowania typologii: nie sufitowe. Przed nadmiernym światłem części znormalizowane, elementy instalacyjne słońca chronią białe nieprzezroczyste żaluzje ze wszystkimi zaletami łatwego wykonania z wielowarstwowego materiału, które nadają części wymiennych, łatwej wymiany i łatwego pomieszczeniu zamknięty, medytacyjny dostarczania przez dowolnego instalatora”. charakter. Okna wielkością i położeniem Dalej wywodzi: „W porządkowaniu źródeł zostały doskonale dopasowane do wnętrz, światła, w rozplanowaniu ich intensywności co potwierdza funkcjonalistyczne podejście i ich efektu spróbowano uczynić ze sztucz- w myśleniu o architekturze, obecne już w tak nego oświetlenia organiczny komponent wczesnych realizacjach Bauhausu, świadomie tego wrażenia, jakie każda przestrzeń może powątpiewających w nowoczesność i odnoszą- sprawić”. Ważne tło dla powyższych rozwa- cych się do rozwiązań z epok wcześniejszych: żań stanowiły badania Johanna Wolfganga od śródziemnomorskiego domu atrialnego do Goethego z zakresu światła i barw. Goethe bo- Palladiańskiej willi La Rotonda. wiem jako pierwszy połączył badania widma światła naturalnego z ludzkim odbiorem barw Wartości programowej nabrała w tym ekspe- (fizjologią barw) oraz ze sposobem oddziały- rymentalnym domu instalacja elektryczna za wania barw na człowieka (psychologią barw). autoportret [25-26] 2008-2009 | 25 fot.: m. siebenbrodt

fot.: m. siebenbrodt Po lewej: widok łazienki Powyżej: wbudowane w ścianę łazienki „oświetlenie skrzynkowe” nolitej kolorystyki i słoneczności wszystkich torskiego w Weimarze. Za wzór posłużyło też ścian. Zabiegu bynajmniej nie zatajono, a całe zapewne „oświetlenie skrzynkowe”, wykony- złudzenie wychodzi na jaw za sprawą pasa wane w bauhausowskim warsztacie metalu, w żółtawym kolorze (barwa przeznaczona na które Gropius stosował w swoich wczesnych ściany zacienione) poprowadzonego po całym realizacjach: od Haus Sommerfeld w Berlinie obwodzie sufitu. począwszy, po teatr miejski w Jenie. Haus Am Horn ma tego typu oświetlenie wbudowane Operowanie światłem i projektowanie opraw w przedsionku; taką formę nadano też lam- dla oświetlenia przeznaczonego do rozmaitych pom do czytania w pokojach pana i pani domu pomieszczeń różniących się funkcją stało się (we wnęce w ścianie) oraz światłom w ła- klassik stiftung weimar już od 1923 roku jednym z ważniejszych zadań zience. Te ostatnie są wbudowane w ścianę warsztatu metalu w Bauhausie i znalazło i niejako dematerializują jej powierzchnię. Na swoją pierwszą realizację w Haus Am Horn. sufitach w pokoju dla gości oraz w toalecie za- Równocześnie przypisywano nowemu me- montowano ceramiczne reflektory, do których dium – światłu elektrycznemu – głębokie zna- przymocowano niczym nie osłonięte żarówki. Za przykłady poglądowe służyły twórcom czenie symboliczne, gdyż miało ono wyobra- To świadomy wyraz dążenia do integracji wy- z Bauhausu uszeregowane w chromatycznej żać wejście w nową erę, nowe społeczeństwo robów przemysłowych i architektury – podob- sekwencji pomieszczenia w domu Goethego, i „nowego człowieka”. Elektryczność i elektry- nie jak w wypadku grzejników i wyłączników w szczególności w jego domu letnim. Stąd stu- fikacja rzeczywiście oznaczały technologiczny światła – oraz świadectwo formalnego pury- denci Alfred Arndt i Joseph Maltan czerpali skok w procesie industrializacji i globalizacji zmu i minimalizmu, konsekwentnej redukcji inspirację dla rozwiązania kolorystycznego świata po 1900 roku i po pierwszej wojnie do tego, co konieczne, zarówno pod względem w Haus Am Horn. Odnosząc się do światła światowej były kojarzone z postępem społecz- funkcji, jak i formy. słonecznego, ukształtowali główną prze- nym, a nawet z wiarą w technikę. Inspiracji strzeń w dwóch kolorach. Ściany pozostające dla takich rozwiązań dostarczyło oświetlenie Jako oświetlenie ogólne w pięciu pomiesz- w cieniu pomalowano żółtawą farbą, podczas sufitowe stosowane przez architekta holen- czeniach zastosowano proste lampy sufitowe gdy te osłonecznione pokryto tym samym derskiego nurtu De Stijl, Gerrita Rietvelda, (żarówki liniowe matowe), zapewne z ini- kolorem nieznacznie tylko przełamanym które Walter Gropius zaadaptował w 1923 cjatywy László Moholya-Nagya, kierownika szarością. W ten sposób uzyskano efekt jed- roku w projekcie własnego gabinetu dyrek- warsztatu metalu. Wpustki instalacyjne autoportret [25-26] 2008-2009 | 26

Po lewej: lampa do czytania w pokoju pana domu Poniżej: lampy sufitowe – w pokoju dziecinnym i w jadalni rozwiązano w formie małych drewnianych w wersji ze szklaną podstawką autorstwa kostek pomalowanych na biało lub czarno. Na Carla Jakoba Juckera i Wilhelma Wagenfelda sufitach zastosowano zróżnicowane rozwiąza- (MT9/ME1). nia oświetleniowe: imitację światła dziennego w pomieszczeniach mieszkalnych, wskazanie Należy wreszcie wspomnieć, że twórcy domu kierunku oświetlenia z pokoju dziennego byli świadomi efektu, jaki oświetlony budy- do jadalni oraz „oświetlenie robocze” nad nek wywołuje w nocy – wszak ta „rzeźba ze umywalką w pokojach dziecinnym i gościn- światła” powstała na wprost Domu Rzymskie- nym i nad wielkim lustrem w przedpokoju. go stojącego w parku na rzeką Ilm, skąd stule- Ponadto zostały zaprojektowane specjalne cie wcześniej wielki książę weimarski wysyłał lampy sufitowe: w jadalni kwadratowe za pomocą świecy sygnały świetlne swojemu z lustrem-reflektorem i podwieszoną szybą tajnemu radcy Goethemu w jego letnim domu. z matowego szkła, które tłumi i rozprasza światło. W pokoju dziecinnym zamontowano W koncepcjach Bauhausu światło elektryczne w suficie reflektor ceramiczny, do którego staje się decydującym czynnikiem formalnym dopasowano okrągłą matową szybę. Pierwotne oraz symbolem nowoczesności. Jako ilustracje projekty Almy Siedhoff-Buscher pokazują na- mogą posłużyć eksperymentalne fotogramy wet ruchome urządzenie świetlne, za pomocą i modulator światłoprzestrzenny Moholya- którego – przy użyciu szablonów z kolorowego -Nagya, świecąca kula reklamowa oraz półprzezroczystego bądź czarnego papieru – jarzące się napisy w kioskach i na stoiskach dzieci miały urządzać swój mały teatr cieni. targowych autorstwa Herberta Bayera (1924), a wreszcie rozwiązanie oświetlenia w siedzi- Dla biurka we wnęce w pokoju dziennym bie Bauhausu w Dessau (1926) albo projekt przeznaczono ścienną lampę obrotową i roz- teatru totalnego, wykoncypowany przez suwalną, która – dzięki możliwości regulacji Waltera Gropiusa dla Erwina Piscatora w 1927 ustawienia – umożliwiała optymalne oświe- roku i zakładający nowe możliwości scenicz- tlenie miejsca pracy. Podobnie można było ne, oświetleniowe i techniczno-filmowe. regulować lampę Gyuli Papa znajdującą się przy sofie w pokoju dziennym. Z przezroczy- tłumaczenie z niemieckiego: emiliano ranocchi stą, do połowy posrebrzoną żarówką i okrą- głym kloszem z matowego szkła na wysokiej metalowej rurze ta lampa stojąca z 1923 wybrana literatura: roku należy do najwcześniejszych produk- • Ein Versuchshaus des Bauhauses in Weimar, hrsg. A. Meyer, München 1925 („Bauhausbücher” 3), reprint: Weimar tów warsztatu metalu (z oznaczeniem serii 1997. MT2a/ME16). W skrajnej redukcji formy, jaka • M. Siebenbrodt, Gestalten mit Licht − Leuchtendesign, ją charakteryzuje, wydaje się jeszcze bardziej [w:] Haus Am Horn. Rekonstruktion einer Utopie, hrsg. awangardowa niż słynna lampa stołowa B. Rudolf, Weimar 2000. autoportret [25-26] 2008-2009 | 27 fot.: m. siebenbrodt

Michael Siebenbrodt, "Koncepcje światła w Haus am Horn", Przestrzenie światła. Światło w przestrzeni

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 07, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 62

Statistics

Michael Siebenbrodt, "Koncepcje światła w Haus am Horn", Przestrzenie światła. Światło w przestrzeni — Document Transcript