materiały fundacji Maggie's Cancer Caring Centres
Nie jest to jednak zapis beznadziejnych zmagań siedzenia powodują, że nawet „pacjent, który zjawia
i panicznego chwytania się wszelkich możliwości. się tam pełen nadziei, wkrótce zaczyna więdnąć”.
To relacja z walki o wiedzę na temat raka i starań, Fundacja Maggie’s Centre została powołana
aby użyć wszystkich środków, by wspiąć się jak naj- przez Maggie Keswick wspólnie z Laurą Lee, jej przyja-
wyżej ponad krzywą, kreślącą wykres statystycznej ciółką i wieloletnią pielęgniarką, by zakładać placówki,
długości życia z chorobą. I żyć, „Przede wszystkim w których podejście do pacjenta będzie zupełnie inne.
nie zgubić radości życia, wśród lęku przed śmiercią”. Pierwsze centrum powstało już po śmierci Maggie,
Przetrwać kolejną infekcję – zapalenie płuc – aby w 1996 roku. Tak jak kolejne, realizuje wszystkie
znaleźć w sobie siłę na jazdę na rowerze. Nieważ- podstawowe założenia przez nią opracowane. Miej-
ne, czy po kalifornijskiej plaży, czy nadodrzańskim sca te pełnią funkcję dziennych ośrodków wsparcia
bulwarze. Może po raz ostatni. dla osób chorych na raka i ich bliskich. Są otwarte
Powołując się na książkę Michaela Lernera i przyjazne. Oferują pomoc psychologiczną, mieszczą
Choices In Healing, Maggie Keswick porównuje punkty informacji o chorobie i sposobach walki z nią.
chorobę do skoku spadochronowego: „Długa Najważniejszym zadaniem pracowników centrów jest
podróż. Spokojnie siedzisz na pokładzie samolotu, służenie chorym i pomaganie im na wszelkie sposoby
w pewnym momencie w podłodze przed tobą ot- w opracowaniu map i wytyczaniu dróg.
wiera się luk, podbiegają panowie w białych kitlach, Wszystkie te postulaty znajdują odzwiercied-
wciskają ci spadochron – Teraz ty! I lecisz. Masz lenie w układzie przestrzennym obiektów. Przede
szczęście, jak spadochron się otworzy. Spadasz. wszystkim wnętrza budynków fundacji są przyjazne
Uderzasz w ziemię. Czołgasz się. Otacza cię dla pacjentów, słoneczne, z dużymi przeszkleniami,
gęsta mgła, przez którą przeziera ledwie dostrze- otwierającymi pomieszczenia na otoczenie. Żad-
galny tłum nawołujących i machających do ciebie nych ślepych korytarzy, oświetlonych jarzeniowym
postaci: – Tutaj! Tędy! Ale gdzie jest wróg? CO jest światłem, z krzesłami ustawionymi wzdłuż ścian.
zagrożeniem? Jest tu, za krzakiem? Tam? Blisko? Zamiast tego – centralna sala z wygodnymi sie-
Daleko? I którędy do domu? Żadnych dróg. Żadnego dzeniami, zgrupowanymi po kilka, aby stworzyć
kompasu. Żadnej mapy. Żadnego treningu. Jest coś, pacjentom jak najbardziej komfortowe warunki do
Diagnoza Widoki z pola bitwy co powinienem wiedzieć? rozmowy, wymiany doświadczeń i bycia razem.
Białe kitle są daleko, daleko stąd i już przypinają Zgodnie z postulatami Maggie, nawet toalety
Maggie Keswick Jencks zachorowała w 1988 Dwadzieścia siedem miesięcy walki, ciągłego spadochrony innym. Czasem do ciebie machają, powinny się różnić od znanych z państwowych
roku. Diagnoza – nowotwór piersi. Złośliwy. Ko- poszukiwania nowych sposobów na pokonanie cho- ale nawet jak zadajesz im pytania, NIE ZNAJĄ NA szpitali-molochów, bo to tylko z pozoru mało istotne
nieczna mastektomia. Radioterapia (sześć tygodni) roby. Razem z mężem, Charlesem Jencksem, prze- NIE ODPOWIEDZI. Są wysoko w samolocie, zajęci miejsce. „Kabina toalety powinna być zamykana na
i kuracja farmakologiczna (dwa lata) przyniosły dobre trząsali wszelkie możliwe źródła informacji, szukając spadochronami, a nie opracowywaniem map”. pełne, pasujące do futryny drzwi dające poczucie
efekty. Maggie wracała do zdrowia. Z rekonstrukcji wiadomości o metodach leczenia, ale gotowych całkowitej prywatności, aby móc bez skrępowania
piersi zrezygnowała. Po co udawać, że nic się nie rozwiązań nikt nie był wstanie im podać. Zapisem Mapy płakać, powinna tam być umywalka, aby móc
stało? „Moja pierś amazonki to wojenna blizna, tych zmagań jest książka Maggie Keswick A View przemyć twarz i lustro, by móc przygotować się, do
potwierdzenie”. from the Front Line. Trudno o bardziej wartościowy Książka Maggie Keswick Jencks to nie tylko dalszego stawiania czoła przeciwnościom świata
Dzięki swojej sile i pomocy bliskich zwyciężyła i prawdziwy opis sytuacji chorego na raka niż słowa opis jej zmagań z chorobą, to także zbiór niezwykle na zewnątrz”. W centrach Maggie to pacjent jest
batalię z rakiem. „Diagnoza – nowotwór jest jak zapisane przez osobę, która tej walki doświadczyła. istotnych wniosków i wskazówek. Przekonanie najważniejszy, jest podmiotem, a nie przedmiotem,
uderzenie w żołądek” – napisze później. Początkowe fragmenty – wspomnienie pierwszej o ogromnej potędze ludzkiego umysłu i o tym, jak Przekazują one komunikat: „Witaj! I nie martw się.
materiały fundacji Maggie's Cancer Caring Centres
Tak bardzo zapomniała o chorobie, że straciła diagnozy i informacji o przerzutach – zapierają wielką siłę daje wiedza – to najważniejsze z nich. Jesteśmy tu po to, by przywrócić ci pewność, zaopie-
czujność. Ból pleców? Pewnie nic poważnego. dech w piersiach i ściskają gardło. Perspektywa Wygrać wojnę można tylko wiedząc o wrogu możli- kujemy się Tobą najlepiej jak potrafimy i będziemy
Narastające osłabienie? Anemia albo menopauza. kilku miesięcy życia budzi przerażenie i panikę. wie dużo, nieustannie wierząc w zwycięstwo. Ci we wszystkim pomagać”.
Wyniki badań były niezłe. Niewielkie plamki w oko- Dalej następuje opis poszukiwania sposobów walki Tymczasem tradycyjne szpitale raczej nie uła- Na każdym poziomie – również formy ar-
licy kręgosłupa należy obserwować. Do kontroli za z nowotworem wszędzie, gdzie tylko można. USA, twiają walki. W oryginale opinia ta dotyczy placówek chitektonicznej. Do projektowania ośrodków
pół roku. Sześć miesięcy. Po pewnym czasie poja- Niemcy, Wielka Brytania, Chiny. I kolejne metody, brytyjskich, lecz można ją także odnieść do szpitali prowadzonych przez fundację zaproszono samą
wiła się wysoka temperatura. I właściwa diagnoza: zarówno konwencjonalne, jak i te z pogranicza me- polskich. Ich skala przytłacza, wędrówki przez sieć architektoniczną elitę. Maggie’s Edynburg za-
przerzuty – wątroba, kości, szpik. Statystycznie dycyny naturalnej, kuracje witaminowe, odpowiednia zagmatwanych korytarzy męczą nie tylko fizycznie, projektował szkocki architekt Richard Murphy,
trzy miesiące życia. Statystycznie. Maggie zmarła dieta, preparaty wzmacniające układ odpornościo- jarzeniowe oświetlenie, ponure widoki z okien Glasgow i Highlands – Page and Park, Dundee
w lipcu 1995 roku, 27 miesięcy od diagnozy. wy, kolejne szpitale, kolejne przeczytane książki. i koszmarne, ciągnące się wzdłuż ścian miejsca do – Frank Gehry, Fife – Zaha Hadid, Londyn – Ri-
24 25

leży z pewnością do najciekawszych wzniesionych fundacja, uzupełniająca ofertę tradycyjnych szpitali,
w Wielkiej Brytanii w ostatnich latach. W najbliższym głównie o wsparcie psychologiczne i informacyjne,
czasie ma powstać jeszcze kilka centrów (między jest potrzebna. Jeśli tylko ktoś zechce w naszym kraju
innymi projektu Kisho Kurokawy). Przyglądając się postawić sobie taki pomnik – chwała mu za to.
liście nazwisk architektów dotychczas zaproszonych
do ich projektowania, warto śledzić rozwój sieci Polecamy:
Maggie’s Centres. M. Keswick Jencks, A Viev from the Front Line, www.
fot.: w. huthmacher
Korzystanie z usług projektowych architektów maggiescentres.org
z najwyższej światowej półki ma jeszcze jeden cel G. Gordon, A Design for Life, http://news.scotsman.
– marketingowy. Podparcie się rozpoznawalnymi com/topics.cfm?tid=1017&id=810172003
w każdym punkcie globu „markami” również funda- A. Welch, Maggies Centre Kirkcaldy: Zaha Hadid
cję czyni rozpoznawalną i znacznie ułatwia sięganie – rewiev, http://www.e-architect.co.uk/scotland/
Z budynków Maggie’s Centres można odczytać do kieszeni możnych tego świata, dla których gigan- zaha_hadid_building.htm.
przekonanie i wiarę, których korzenie sięgają w pro- ci architektury projektują na co dzień.
stej linii modernizmu – że architektura ma moc pozy-
tywnego wpływania na życie ludzi; w tym przypadku Pomnik
– pełni rolę architektonicznego placebo – choć nie
jest lekarstwem, może pozytywnie oddziaływać na W recenzji centrum projektu Zahy Hadid, szko-
psychiczną i fizyczną kondycję pacjentów. cki architekt Adrian Welch podsuwa jeszcze jedną
Każdy z obiektów operuje inną stylistyką. interpretację roli, jaką pełni architektura w tym przed-
Pierwsze dwa, projektu Murphy’ego i zespołu Page sięwzięciu. Porównując obiekty Maggie’s Centres do
and Park, są najbardziej zachowawcze. Oba po- Wielkich Projektów, które zostały zrealizowane we
wstały jako adaptacje istniejących budynków – stajni Francji głównie w latach osiemdziesiątych XX wieku
znajdujących się przy szpitalu Western General z inspiracji Françoisa Mitterranda, można odnieść
w Edynburgu i budynku bramnego przy Beatson wrażenie, że dzieła pieczołowicie gromadzonego
Oncology Centre w Glasgow. Stonowana kolorysty- przez Jencksa gwiazdozbioru mają stać się pomni-
ka, spadziste dachy i drewno zastosowane zarówno kiem samego zainteresowanego.
w elewacjach, jak i do wykończenia wnętrza mają Obserwując kondycję polskiej służby zdrowia, wi-
nawiązywać do budynków pierwotnych. dzimy gołym okiem, że i na naszym gruncie podobna
Kolejne obiekty są już „autografami” najwięk-
fot.: w. huthmacher
szych indywidualności architektury współczesnej.
W Inverness (Highlands), drugiej swojej realizacji
dla Maggie’s, Page and Park postawili budynek
o spiralnie skręconej bryle, który został połączo-
chard Rodgers, Cambridge – Daniel Libeskind, Forma budynków pełni w całym przedsięwzięciu ny z zaprojektowanym przez Jencksa ogrodem
Nottingham – Piers Gough, Cheltenham – Richard bardzo ważną rolę, którą można rozpatrywać na o graficznej kompozycji przypominającej mandale,
McCormac. Skompletowanie tak doborowego grona wielu płaszczyznach. Podstawowa to powtórzenie wykreślone liniami powtarzającymi obrys budynku.
projektantów ułatwiły osobiste kontakty Maggie, językiem architektury postulatu zakładającego, że Znakami rozpoznawczymi położonego nad brze-
która przez wiele lat zajmowała się architekturą w Centrum to pacjent jest najważniejszy. Zapro- giem morza Maggie’s Dundee autorstwa Franka
materiały fundacji Maggie's Cancer Caring Centres
krajobrazu, i jej męża – Charlesa Jencksa – ar- szenie najlepszych projektantów, a zatem dbałość Gehry’ego są charakterystycznie zdekonstruowane
chitekta, krytyka i teoretyka architektury, autora o najwyższą jakość artystyczną, ma to dodatkowo połacie dachu i masywna narożna wieża. Dostrzec
licznych publikacji, znanego popularyzatora terminu podkreślić. W eseju Maggie’s Centres and the Archi- tu można, co nietypowe dla zdeklarowanego
„postmodernizm” w odniesieniu do architektury. tectural Placebo komunikat, jaki dobra architektura abstrakcjonisty, symboliczne nawiązanie do latarni
Zgromadzenie wokół fundacji tylu świetnych twór- ma przekazać, motywując zarówno opiekunów, pra- morskiej otoczonej wzburzonymi falami. Centrum
ców spowodowało, że zaistniała ona nie tylko na cowników centrum, jak i pacjentów, Jencks opisuje w Kirkcaldy jest dziełem Zahy Hadid. Agresywna
mapie przedsięwzięć charytatywnych, ale i stała się frazą – „Staramy się i żeby to udowodnić, dokładamy bryła o przekroju odwróconego trapezu, ściany
fot.: w. huthmacher
wydarzeniem artystycznym. Podobnego zbioru wy- dodatkowych wysiłków i wydajemy dla was dodat- z czarnego betonu i ascetyczne wnętrza są dość da-
bitnych, połączonych jedną ideą dzieł architektury kowe pieniądze. Motywacja ma znaczenie i może lekim odejściem od tradycyjnej, postulowanej przez
najnowszej próżno szukać w świecie. zmieniać rzeczywistość. Nie poddawajcie się”. Maggie Keswick, przytulności, jednak budynek na-
26 27