Marta Smagacz, "Galeria, centrum, center", Przestrzenie handlu

marta smagacz galeria, centrum, center – o tożsamości współczesnego miejsca handlu W polskich miastach, często wciąż szarych na to, że przynależąc do rzeczywistości globalnej, i zaniedbanych, pojawiają się barwne przestrze- hipermarkety stanowią nowy typ przestrzeni, który nie. Jeszcze kilka lat temu kolorowe były jedynie w opozycji do posiadającego tożsamość „miejsca” ich wnętrza wypełnione tysiącami produktów, jest „nieumiejscowioną przestrzenią”, „nie-miej- ale wielkie blaszane pudła i tak budziły emocje scem” (Marc Augé), „przestrzenią przepływów” mieszkańców, bo oznaczały możliwość wyboru. (Manuel Castells). Te metaforyczne, niemal poe- A możliwość wyboru przywracała mieszkańcom- tyckie określenia mają oddawać nie tylko globalną -konsumentom „podmiotowość”: pozwalała obej- homogenizację wzorów kultury konsumpcyjnej, ale rzeć, dotknąć, spróbować, kupić. Krytyczne głosy i sposób, w jaki hipermarkety są traktowane przez na temat hipermarketów, bo o nich mowa, pojawiły ich użytkowników: fot.: archiwum galerii kazimierz się bardzo szybko. Naukowy dystans w obserwacji fenomenu hipermarketów zachowywali badacze ludzie „przepływają” przez nie, społeczni, dochodząc jednak do wniosków podob- nych do tych, które kilka dekad wcześniej pojawiły tak jak przemieszczają się przez lotniska czy auto- się w zachodnioeuropejskich i amerykańskich strady. Nie traktują ich emocjonalnie, nie naznaczają analizach socjologicznych. Zwracano więc uwagę swoją obecnością.

fot.: tomasz poziemski Udział jednostek w tej pozbawionej lokalnego Nadążają za nimi „nowe centra” handlowo-roz- rysu przestrzeni ma negatywne konsekwencje dla rywkowe, wobec których dotychczasowe kategorie nich samych: wykorzenia, rodzi dylematy związane analityczne wydają się tracić swój eksplanacyjny z własną tożsamością, budzi poczucie zagubienia potencjał. Nieoczywista jest bowiem teza, że i osamotnienia. Jak pisał Benjamin Barber, „świat są „przestrzeniami nieumiejscowionymi” czy „nie- znajdujący się u progu przełomu tysiącleci staje -miejscami”. Nieoczywista staje się ich funkcja się coraz bardziej zatłoczony: za dużo w nim ludzi, wyłącznie handlowa, choć nie trzeba być specjalistą za wiele anarchii, za dużo wojen, za wiele zależności. od marketingu, aby wiedzieć, że inwestorzy kierują Dotknięci skutkami tego natłoku – poszukujemy, się interesem ekonomicznym. Prywatyzują miejską często bezskutecznie, przyjaznych przestrzeni przestrzeń, ale ich projektanci wydają się bardzo do życia, wspólnego gruntu, gdzie możemy okazać świadomi potrzeb mieszkańców współczesnego nasze odmienności czy swobodnie je zachować: miasta. Czym różnią się te projekty od „tradycyjnych” upatrujemy miejsc, w których możemy wspólnie hipermarketów? o sobie decydować, bez konieczności poddawania Po pierwsze, znajdują się nie na obrzeżach naszej zróżnicowanej natury osobliwym nałogom miasta, a w śródmieściu lub w jego pobliżu. Inwe- komercji i konsumeryzmu. Oto miejsce, którego storzy wykorzystują przestrzenie i budynki, które poszukujemy. Miejsce, które pozwala na pełnię eks- swoją świetność przeżywały w okresie prosperity presji »ciebie« i »mnie«, »nas« i naszej wspólnoty; przemysłu, a które w warunkach gospodarki opartej miejsce, w którym abstrakt »my« odsłania ślady na kapitale miękkim utraciły znaczenie i uległy de- prowadzące do ciebie i do mnie”. Takim miejscem, gradacji. Dawne zabudowania fabryczne, magazyny, o którym pisze Barber, powinna być przestrzeń obszary pokopalniane przeznacza się więc na pro- publiczna – przestrzeń, w której mamy dukcję i konsumpcję marek, symboli i usług. Z tym wiąże się druga cecha: centrum handlowe zaczyna równe możliwości i równe prawa, pełnić nowe funkcje, przestrzeń, która jest dla nas ważna. Przeciwwagą symulując tradycyjne centrum miasta. dla nieumiejscowionej przestrzeni hipermarketów mogłoby być centrum miasta, dzielnica czy osied- Staje się nie tylko miejscem rozrywki (kina, kręgiel- le. Niestety rzadko tak się dzieje, bo przestrzeń nie), ale deklaruje również możliwość realizowania publiczna kurczy się, jest prywatyzowana (przez tych potrzeb, które od zawsze realizowaliśmy fot.: marta smagacz komercję czy tzw. zamknięte osiedla) i ulega stop- w przestrzeni publicznej: na miejskim rynku, placu, niowej degradacji, nie nadążając za społecznymi alei. Nowa jakość przestrzeni tworzy się poprzez oczekiwaniami. naznaczenie miejsca jako Galerii, Centrum, Center

i uzupełnienie go nazwą regionu, miasta czy dzielnicy (Silesia, Mokotów, Kazimierz). Funkcję zakorzeniają- cą pełni również architektura wpisująca się (w spo- sób mniej lub bardziej udany) w lokalny kontekst. Wszystko to ma budować tożsamość miejsca, a więc jego specyfikę i pamięć o przeszłości, oraz ułatwiać identyfikowanie się z nim użytkowników. Wnętrze symuluje przestrzeń publiczną, z jej ulicami, placami, drogowskazami, ławkami, fontannami. Jeśli alejki, to jak w Silesia City Center: Mysłowicka, Gliwicka, Rybnicka. Jeśli obwarzanki w Galerii Kazimierz, to sprzedawane tak, jak na ulicach Krakowa. Wresz- cie, jeśli błądzić w galerii, to z przyjemnością, jak w zbudowanym „na ludzką miarę” miasteczku. Za- projektowana w ten sposób przestrzeń przypomina opisywane przez Jeana Baudillarda symulakry: kopia staje się tu oryginałem. Ale nowe centrum nie jest, jak hipermarket, światem zamkniętym i odizolowanym od otoczenia. Do wnętrza dociera światło naturalne, a poprzez zagospodarowanie przestrzeni dookoła zacierane są granice obszaru. W większości wypadków do głównego budynku przylegają placyki z ławkami i dodatkowe pawilony handlowe, ale na Śląsku pojawiła się też kaplica. Nie podejmę się tutaj odpowiedzi na pytanie, czy był to jedynie zabieg promocyjny, można jednak zakła- dać, że jest to zapowiedź rewolucyjnego poszerzenia fot.: tomasz poziemski funkcji centrów tego typu. Wszystkie te elementy mają budować wrażenie, że znajdujemy się w miejscu publicznym, czyli takim, do którego wszyscy mamy równe prawo. Ma to być 10

jest stworzenie takiego modelu współpracy prywat- galerii konkursy i imprezy dla szkół można postrze- nych inwestorów i instytucji publicznych, którego gać w kategoriach marketingowego chwytu, ale jeśli celem byłoby dobro publiczne. Byłby to proces pra- zjawiska tego nie jesteśmy w stanie zahamować, cochłonny i wymagający dużego zaangażowania obu warto zastanowić się, czy atrakcyjnego potencjału stron, ale sprawa jest ważna, bo dotyczy na przykład prywatnej przestrzeni nie należałoby wykorzystać dzieci, dla których galeria handlowo-rozrywkowa sta- pro publico bono. je się „ulicą XXI wieku”. To właśnie tu coraz częściej spędzają czas wolny, również bez opieki dorosłych. Polecamy: Tu młodzi ludzie uczą się „dorosłego” funkcjonowania Globalizacja i my. Tożsamość lokalna wobec w tłumie, w grupie rówieśniczej, wśród innych ano- trendów globalnych, red. R. Piekarski, M. Graban, fot.: tomasz poziemski nimowych dorosłych. Zarządzający centrami widzą Kraków 2003. interes w obecności dzieci i młodzieży, bo nawet jeśli nie są „dobrymi konsumentami” dziś, to warto ich „oswajać” – na jutro. Organizowane na terenie nie tylko „moje miejsce”, jak reklamuje się jedna z galerii, ale też „magiczne miejsce [...] spędzania czasu na zakupach, rozrywce, pogawędkach w ka- wiarniach czy spotkaniach w restauracjach”. „Plac Historyczny z zabytkowymi kamienicami będzie miejscem koncertów, imprez rozrywkowych, poka- zów i wystaw” – zapowiadają ci sami inwestorzy w innym mieście. Tego z konieczności krótkiego opisu fenomenu nowych centrów handlowych nie zakończą wnio- ski bezdyskusyjne. O ile bowiem nie sposób nie zgodzić się z badaczami, którzy zwracają uwagę na niebezpieczeństwo wypierania „obywatela” przez „obywatela-konsumenta”, utożsamiającego się z przestrzenią o tyle, o ile może ją i zawarte w niej dobra konsumować, to „obrażenie się” na centra handlowe nie zmieni rzeczywistości społecznej. Niezbędna jest refleksja nad nową przestrzenią. Jest bardzo prawdopodobne, że jej użytkowni- ków przyciąga nie tylko oferta handlowa, namacalne dobra, luksus butików, ale również jej jakość: jest uporządkowana, czytelna, czysta i daje poczucie bezpieczeństwa. To także prze- strzeń zglokalizowana, funkcjonująca jednocześnie w dwóch wymiarach: globalnym i lokalnym (oswojo- nym, znaczącym). Świadomość walorów przestrzeni centrów powinna być wskazówką dla tych, którzy fot.: tomasz poziemski mają wpływ na zmiany w przestrzeni publicznej. Jednocześnie warto rozważyć, czy przestrzeń centrów i życie publiczne definitywnie oznaczają co- incidentia oppositorum. Czy rzeczywiście niemożliwe 11

Marta Smagacz, "Galeria, centrum, center", Przestrzenie handlu

by Małopolski Instytut Kultury on Sep 28, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 39

Statistics

Marta Smagacz, "Galeria, centrum, center", Przestrzenie handlu — Document Transcript