Mario Praz, "Filozofia urządzania wnętrz", Przestrzenie prywatne

Jak w każdej innej dziedzinie, tak również a więc cieśla będzie miał bliżej do cieśli, lekarz do lombardów), która zasłaniając się ręką przed i w urządzaniu wnętrz ludzie dzielą się na dwie lekarza – nawet jeśli innej narodowości – niżeli cieśla słońcem, afektowała lukrowany uśmiech, podczas klasy, ba – na dwie rasy, jak powiedziałby Charles do lekarza lub vice versa. Ja stykam się codziennie gdy w tle dymił Wezuwiusz. Zadanie oświetlania po- Lamb, tak jak są piękni i brzydcy, dobrzy i źli, z ludźmi, którzy się w ogóle nie przejmują tym, co wierzono elektrycznej lampie zamkniętej w żelaznej statyczni i dynamiczni, weseli i melancholicy, ga- ich otacza, i muszę powiedzieć, iż sympatia, którą klatce, żeby się nie stłukła przy przesuwaniu tam datliwi i mrukliwi, rozrzutni i skąpi, oraz niezliczone mogę dla nich żywić, jest wystawiana na ciężką i z powrotem wśród regałów z książkami. Dopraw- mnóstwo odcieni przejściowych i najdziwniejsze próbę, ilekroć odkrywam w nich taką cechę. „On dy dziwna jest ta brzydota – ta niepotrzebna lub kombinacje przeciwieństw. Dla Lamba wszystkie nie lubi domu” jest w moim słowniku konstatacją wręcz celowa brzydota, w której żyją lub do której najrozliczniejsze klasyfikacje sprowadzają się do tyleż ważką i ostateczną, co w słowniku moralisty dostosowują się osoby uważające się przecież za pierwotnego zróżnicowania między „ludźmi, którzy fundamentalny brak zmysłu etycznego, wykazanego wrażliwe na sztuki piękne. się zapożyczają, a ludźmi, którzy pożyczają”. Ja u kogoś znajomego. Gdyby mi powiedzieli: „uważaj, Nie dowierzam smakowi profesora literatury bym się odważył na zróżnicowanie jeszcze bardziej ten człowiek jest szulerem”, nawet bym nie mrugnął, włoskiej, który pozwala sobie żyć pod tym samym pierwotne: między ale zdarzyło mi się zmienić kolor cery, widząc po raz dachem z kompletem mebli salonowych najbardziej pierwszy we własnym otoczeniu kolegę, z którym rachitycznej secesji; wyobrażam sobie, że może ludźmi, którym zależy na domu, obcowałem od lat. To było jak odwrócić figurki żywić dla Petrarki taką samą obojętność, z jaką z kości słoniowej, wyrzeźbione przez umiejętne ręce toleruje tę sromotę. Historyk sztuki może żyć a ludźmi, którym na nim wcale nie zależy. Oczy- niemieckich renesansowych snycerzy, które z jednej w domu przepełnionym obrazami od podłogi do wiście tutaj też występują jak zwykle przejściowe strony przedstawiają piękną kobietę, a z drugiej sufitu – obrazami przejętymi od jakiegoś krewnego odcienie: ludzie, którym zależy trochę albo tylko rojącego się od robaków trupa. Człowiek, który nie i pakowanymi do worków jak wędliny, z takim samym il.: Gabinet Rycin Biblioteki Jagiellońskiej tak sobie, albo tylko w pewnych okresach życia, ma wyczucia domu i którego nie wzrusza harmonia kryterium, z jakim ludzie, którzy wykazują jakieś tam zainteresowania pięknych wnętrz jest dla mnie tym, kim dla Szekspira meblami tylko wtedy, kiedy urządzają dom z okazji człowiek pozbawiony zmysłu muzycznego – kimś szmaciarz wypełnia szmatami swój worek: zawarcia małżeństwa, a załatwiwszy ten nudny urodzonym dla zdrady, dla oszustwa i rabunków. i nieprzyjemny wydatek, nie zaprzątają sobie już Afekty jego duszy są ciemne jak noc, jego żądze obrazy fatalne, średnie, dyskretne i nawet dobre, tym głowy (i z nich być może – zgroza nas ogarnia czarne jak Ereb. Nie ufać komuś takiemu! szczątki zakrystii, skrawki „koloru” pomniejszych na samą myśl – składa się większość). Niektórzy Pewien mój czcigodny mistrz w uniwersytecie malarzy schyłku dziewiętnastego wieku, nawet są kompletnie niewrażliwi na to, co ich otacza, inni we Florencji mówił z katedry wiele uczonych rzeczy widokówki w oprawach, wraz ze wszelkiego rodzaju się przystosowują i nawet odnajdują przyjemność o poezji prowansalskiej. Wisiałem u jego ust. Ale bibelotami, autentycznymi porcelanami, nędzną w zamieszkiwaniu wnętrz, które większość osób nieszczęsny to był dzień, kiedy przekroczyłem sztuczną biżuterią, skrzatami przynoszącymi uznałaby za nie do zniesienia. Wyznaję, że przycho- próg jego domu. Zjawił mi się przed oczyma, zaraz szczęście, lampami z katakumb, mosiężnymi ludzi mi z ogromnym trudem zrozumieć duszę ludzi po wejściu, obrzydliwy oleodruk neapolitańskiej cernami, fragmentami z wykopalisk, gromadzącymi niedbałych o rzeczy i o dom. Każdy z nas patrzy pasterki (ten sam oleodruk, który można było często się na regałach, na etażerkach, na serwantkach – na swoich bliskich pod kątem jakiejś idiosynkrazji, zobaczyć w kramach, gdzie sprzedaje się zastawy wszystko pokryte wielkoduszną zasłoną litościwego

dyskutować nawet o rzekomej trafności przysłowia ludzkiej twarzy, by ożyć, i nawet w tych meblach, czenia, które polegało na przekazywaniu jego siły „habit nie czyni mnicha”). Albowiem człowiek może w których gotowość do integracji z ludzką połową i odwagi osobie, która na takim krześle siadała, mieć świadomość niemożliwości, nawet przy po- jest mniej ewidentna (jak szafa lub komoda), jednak gdyż ostatecznym sensem harmonijnego sprzętu, mocy najzdolnieszego krawca, nadawania wdzięku panuje taż sama symetria, co w ludzkim ciele, a więc jak przed chwilą wspomnieliśmy, jest wprawdzie i elegancji swojemu wyglądowi, a więc zrezygnować klamki i gwoździe ornamentacyjne występują parzy- odzwierciedlanie człowieka – ale człowieka w swej z dbałego ubierania się, jednak może zawsze, nawet ście jak oczy i uszy w głowie i w ten sposób całe esencji idealnej: jest egzaltacją jaźni. jeśli szpetny, przerzucać na otoczenie swój ideał wnętrze staje się kalką duszy, powłoką, bez której harmonii i piękna, w którym jego dusza mogłaby dusza czułaby się jak ślimak pozbawiony własnej Mario Praz, La filosofia dell’arredamento, się ustawicznie przeglądać. […] muszelki. Tak często występujące w meblach kształ- Milano 1993, s. 15-20, 22-23, za uprzejmą zgodą Powiedziano, że podobnie jak ciało, zgodnie ty antropomorficzne i teriomorficzne nie są niczym wydawnictwa Longanesi z filozofią Swedenborga, nie jest niczym innym, jak innym, jak wskaźnikami i zapiskami ich uczestnictwa tylko projekcją duszy, tak też dom, w którym mieszka w życiu człowieka: pradawna lwia łapa zachowuje tłum. emiliano ranocchi dusza, nie jest dla niej niczym innym, jak jeszcze pewien ślad pierwotnego sakralnego zna- przedłużeniem jej własnego ciała: dla rozmiłowanej w porządku i gromadzącej doświadczenia duszy powstają niezliczone sub- telne powinowactwa pomiędzy nią a rzeczami jej zewnętrznego miejsca zamieszkania, tak że osta- tecznie nie ma już dla niej żadnej różnicy pomiędzy tym, co na zewnątrz, a tym, co wewnątrz, a aspekty il.: Gabinet Rycin Biblioteki Jagiellońskiej otoczenia (jak światło, które o pewnej porze nie- wyczuwalnie dotyka jakiegoś obrazu lub pewnego miejsca na ścianie, zapach kwiatów, który wydziela się w pobliżu pewnego okna) stają się dla niej nie tyle przedmiotami percepcji, lecz samymi władzami tejże percepcji, pośredniczącymi z rzeczami znajdu- jącymi się dalej, „zarodkiem i pożywieniem pewnych nowych władz, za pośrednictwem których ona sama w sposób niejasny, ale niechybny wyczuwa rzeczy kurzu – brzydota zasadnicza i systematyczna, owoc działy i w rejony, których zmysł estetyczny w ogóle Wielu zarzuci mi, że oceniam ludzi z ze- przekraczające jej rzeczywiste zdolności percepcji”. niechybnego instynktu nieżyjącego już krewnego dla nie pokrywa swą rosą, a te, co dla normalnego wnętrznej, drugorzędnej strony i przypomni mi, że A więc otoczenie staje się czymś więcej niż prostym wszelkich zboczeń gustu (jego sypialnia, zamknięta organizmu byłyby toksynami, jemu już nie szkodzą, podobnie jak habit nie czyni mnicha, tak również zwierciadłem duszy: jest ono spotęgowaniem duszy, il.: © Museum für Angewandte Kunst Frankfurt (Fot.: Uwe Dettmar) i pozostawiona w stanie, w jakim ją opuścił, z olbrzy- bo do nich przywykł? Ale jeśli tak jest, dom wcale nie opisuje człowieka, który w nim żyje. albo – jeśli już chcemy dalej posługiwać się obrazem mim łożem w stylu umbertyńskiego baroku, tworzy Ja bym chciał tu raczej zastosować inne powiedze- lustra – lustrzaną grą, wskutek której otwierają się główny zarodek, wewnętrzny nowotwór mieszkania: ciemny kąt jego duszy straszy mnie nie: styl to człowiek. Dom to człowiek, tel le logis, nieskończone możliwości, głębiny refleksji powiela- w szparach okiennic są poupychane stare, pożółkłe tel le maître; albo też „powiedz mi, jak mieszkasz, nych i identycznych. […] gazety). Przecież rzeczony historyk sztuki prezentuje tak jak w jego domu zamknięty i uszczelniony a powiem ci, kim jesteś”. Dom to człowiek nawet Otoczenie staje się muzeum duszy, archiwum się jako człowiek subtelny i zapalony uczony – ale gazetami pokój denata. Takim ludziom odmawiam wtedy, kiedy można ledwo powiedzieć, że jest dom, jej doświadczeń; ona odczytuje w nim swoją historię, jego dusza jest dla mnie nieprzenikniona jak dusza zrozumienia. Czuję znacznie głębsze pokrewień- i myślę o tych wszystkich, którzy żyją w pokojach jest bezustannie świadoma siebie; otoczenie jest jej dzikich z Polinezji. Jeśli jest świadom brzydoty, w któ- stwo z żoną Zachariasza, o której pisze Hale hotelowych lub wynajętych przez lata całe i – nawet pudłem rezonansowym: tu i tylko tu jej struny oddają rej żyje, to jaką musi być obdarzony siłą abstrakcji? White w Revolution in Tanner’s Lane, że „nie mogła mogąc zmienić – tego nie chcą, lecz siadają w kucki właściwą wibrację. A podobnie jak wiele mebli jest Siłą świętego śpiewającego wśród mąk? Czy traktuje siedzieć spokojnie, jeśli jakaś ozdoba na kominku z absolutną obojętnością tam, „gdzie los ich pod- kalkami ludzkiego ciała, pustymi formami gotowymi on dom niczym włosiennicę, która powoduje ukryte nie była na swoim miejscu lub stała krzywo i gdyby rzucił”. Sposób reagowania na otoczenie jest dla je przyjąć: krzesło, fotel, sofa jej podstawami, łóżko i rozkoszne krwawienie bioder? Czy jego dusza wy- mogła, powstałaby nawet z łoża śmierci, żeby mnie wskaźnikiem o wiele pewniejszym niż ubiór, futerałem, biurko z wgłębieniem, by pomieścić ko- posażona jest po prostu w szczelnie zamknięte prze- postawić krzesło na swoje miejsce”. który człowiek zakłada (zresztą można by długo lana, kolejnym futerałem, lustro maską oczekującą

Mario Praz, "Filozofia urządzania wnętrz", Przestrzenie prywatne

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 07, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 41

Statistics

Mario Praz, "Filozofia urządzania wnętrz", Przestrzenie prywatne — Presentation Transcript

http://autoportret.pl	38
http://www.slideshare.net	3