Maria Szadkowska, "Rozwijanie przestrzeni", Przestrzenie prywatne

środowiska osobą niepożądaną. Dlatego też długo Intymne miejsce w prywatnej nie dostrzegano jego zasług w innej dziedzinie twór- przestrzeni. Buduar pani domu czości – projektowaniu układów przestrzennych we w willi Františka Müllera w Pradze, wnętrzach. Loos nigdy nie opisał swojej koncepcji 1928-1930 teoretycznie – o swym sposobie projektowania wnę- trza zaledwie napomknął w eseju napisanym z okazji śmierci swego ulubionego stolarza, J. Veillicha. Kiedy stary majster zmarł w wieku siedemdziesięciu sześciu lat Loos napisał rodzaj elegii na jego śmierć. W tekście tym, oprócz słów pochwały dla zmarłego mistrza poskarżył się na brak zrozumienia ze strony organizatorów wystawy architektury i wyposażenia wnętrz w Stuttgarcie w 1927 roku, w której chciał wziąć udział, ale nie został do niej dopuszczony. Archiwum Willi Müllera - Muzeum miasta Pragi, fot.: Pavel Štecha, 2000 Na marginesie pisze w eseju pierwszą charaktery- stykę swojego wnętrza: „Na wystawie pokazałbym naprawdę nową rzecz, chodzi o przestrzenne po- związanie wnętrz bez podziału na piętra, jak to było dotąd. Myślę, że oszczędziłbym swoim systemem mnóstwo czasu w historii budownictwa. Jest to wielka rewolucyjna metoda w architekturze, to projektowanie w przestrzeni! Przed Immanuelem Kantem ludzie nie umieli myśleć przestrzennie, a architekci byli zmuszeni budować toalety tak samo wysokie jak pokoje, najwyżej wnętrze toalety zniżali za pomocą sztucznego sufitu wewnątrz. Jeżeli się komuś uda zagrać w szachy na przestrzennej szachownicy, to odtąd architekci będą planowali domy w trójwymiarowej przestrzeni”. W architekturze europejskiej przełomu XIX tacie Ornament i zbrodnia (1908) twierdził nawet, Zainteresowanie przestrzennymi rozwiązaniami i XX wieku Adolf Loos (1870-1933) był postacią że ornament jest objawem prymitywizmu: „Papuas architekta wzrosło dopiero po ich zrealizowaniu tyleż oryginalną, co kontrowersyjną. Urodził się tatuuje swe ciało, swą łódź, swe wiosło, wszystko, w willi Franciszka Müllera w Pradze (1928-1930). Po Archiwum Willi Müllera – Muzeum miasta Pragi, fot.: Pavel Štecha, 2000 w Brnie, jednak większość jego projektów była z czym ma do czynienia. Nie jest przestępcą. Ale raz pierwszy udało mu się wówczas uporządkować realizowana na terenie Austrii, Francji i Szwajcarii. nowoczesny wnętrze domu według koncepcji tzw. Raumplanu. Do najważniejszych należą dom towarowy Goldman Raumplan oznaczał dla Loosa układ prze- i Salatsch w Wiedniu, dom Tristana Tzary w Paryżu człowiek, który się tatuuje, jest przestępcą strzenny wnętrza, w którym rozmaite poziomy (nie oraz willa rodziny Müllerów w Pradze. Twórczość piętra) stanowią architektoniczną jedność. Wnętrza, Loosa obejmowała różne dziedziny sztuki: zajmował albo degeneratem. Wielkość naszej epoki polega „zaczepiane” o siebie i komponowane nie poziomo, się malarstwem, muzyką, literaturą i teatrem, był na tym, iż jest ona niezdolna do wyprodukowania ale w linii pionowej, łączone są kilkustopniowymi pierwszym mecenasem i propagatorem dzieła Oska- nowego ornamentu. Ta niezdolność stanowi oznakę przejściami, krótkimi korytarzami, wydłużonymi ra Kokoschki, współpracował i przyjaźnił się m.in. wyższości duchowej; człowiek nowoczesny wyko- otworami drzwiowymi. Pierwszym i kluczowym z Arnoldem Schönbergiem oraz Karlem Krausem. rzystuje swoją kreatywność w inny sposób”. etapem pracy architekta w tworzeniu Raumplanu Architekturę traktował jako filozofię budowania, Swoją krytyką ornamentu Loos prowokował miało być projektowanie przestrzennej wizji wnętrza a swoją postawą starał się realizować swoistą re- kręgi elit konserwatywnych [ale i przedstawicieli domu. Loos poetycko nazywał wnętrze „wielką formę stylu życia. Przede wszystkim kategorycznie wiedeńskiej secesji – przyp. red.], zwłaszcza przejrzystą przestrzenią”, zamkniętą w czworoboku sprzeciwiał się estetyzmowi, zarówno w architektu- wiedeńskich. Agresywny i szyderczy ton jego wy- budynku. Kubatura domu wynikała ściśle z rozmia- rze, jak i w sztuce użytkowej. W swoim słynnym trak- kładów sprawił, że architekt stał się dla tamtejszego rów działki budowlanej. W ten sposób powstawała 18 19

Archiwum Willi Müllera – Muzeum miasta Pragi, fot.: Věroslav Škrabánek, 2002 Archiwum Willi Müllera – Muzeum miasta Pragi, fot.: Martin Gerlach, 1930 Archiwum Willi Müllera – Muzeum miasta Pragi, fot.: Martin Gerlach, 1930 bryła budynku, której zewnętrzny wyraz był mniej stosunku między konstrukcją domu, Werkform, a jego nywał dom do smokingu: jego funkcją jest również sobie wszystko sam (umieszczonym w zbiorze Organizacja wnętrz w projektach Loosa była istotny niż ukształtowanie wnętrza. artystycznym wyrazem, Kunstform. Zagadnieniem osłonięcie, składa się on jednak z dwu niezależnych Ins Leere gesprochen [Powiedziane na próżno], podporządkowana dwóm celom: stworzeniu wygod- Od samego początku swojej drogi twórczej tym zajmował się głównie Gottfried Semper, archi- od siebie warstw – z wykwintnego materiału na 1904), posunął się nawet dalej, pisząc: „Swoje nych warunków dla wspólnego życia rodziny oraz Adolf Loos skupił się na doskonaleniu i poszuki- tekt i teoretyk architektury, twórca teorii o znaczeniu zewnątrz i z podszewki pozostającej blisko ciała. wnętrze urządźcie sobie sami. Jedynie tak je uwzględnieniu potrzeb indywidualnych każdego waniu istoty wnętrza domów, wierzył bowiem, iż ornamentu w architekturze, z której czerpało inspiracje Smoking to twarz człowieka pokazywana w sytua- sobie oswoicie. Jeśli dokona tego ktoś inny, czy członka rodziny. Godny uwagi jest sposób, w jaki wnętrze jest niejako przedłużeniem ludzkiego ciała, wielu znanych architektów wiedeńskiej moderny, cjach oficjalnych; podszewka jest mniej efektowna to będzie malarz, architekt, czy tapicer, nie będzie Loos izolował prywatne pokoje od traktów dla służby warstwą ochronną, rodzajem kokonu utkanego z m.in. Otto Wagner czy Josip Plečnik. Sympatie dla i rzadziej odsłaniana, choć i ona powinna być to już wasze mieszkanie. Będzie to tylko zespół i pomieszczeń reprezentacyjnych. Te ostatnie starał idealistycznych teorii Sempera widoczne są przede stosownie elegancka. Wreszcie smoking zwykło się hotelowych pokojów lub karykatura mieszkania. się wyróżnić, zespalając je w jednolitym wnętrzu omotanej wokół ciała energii przestrzennej, wszystkim w teoretycznych rozważaniach Loosa, szyć na miarę, z doskonałego materiału – podobnie Kiedy wchodzę do takiego wnętrza, zawsze żal mi usytuowanym w centrum budynku. Tym samym który nie znalazłszy zrozumienia we współczesnym jak wnętrze willi, które powinno odpowiadać pozycji jest ludzi, którzy muszą w nim mieszkać. Chce mi Loos nadawał towarzyskiej sferze życia mieszkań- źródłem ciepła. W artykule Ubiór jako zasada archi- sobie środowisku, poszukiwał w pismach Sempera społecznej właściciela, a także jego naturze i przy- sie krzyczeć: «To ma być scena, na której rozegra ców nadrzędne znaczenie. tektury w 1898 roku pisał: „Na początku było ubranie. potwierdzenia własnej postawy artystycznej. Pisał: zwyczajeniom. Dobry Raumplan ma się się wielki dramat życia!»”. W ten sposób protestował Pierwsze próby organizacji przestrzeni wnętrz Człowiek szukał ochrony przed zimnem, ochrony „Istnieją różne rodzaje ubrań, w zależności od potrzeb, przeciw działalności Wiener Werkstätte [Warsztatów podjął Loos w realizacjach mieszkań z lat 1899- i ciepła, szczególnie w czasie snu. Szukał czegoś, jakie zaspokajają. Ubrania chroniące człowieka przed dostosowywać do osobowości Wiedeńskich], które dla klienteli z wyższych sfer -1914. Dążenie do idealnej jedności wnętrza pro- czym mógłby się przykryć. Przykrycie [w rozumieniu zimnem – jak farba olejna mająca chronić drzewo, projektowały wnętrza jako totalne dzieła sztuki, wadzi tu do zasadniczej zmiany funkcji elementów dachu – przyp. red.] jest więc najstarszą formą archi- żelazo czy kamień. Ubrania zapewniające higienę, jak mieszkańców domu, a zarazem zapewnić ochronę zaplanowane przez architektów po najmniejszy budowlanych, przede wszystkim ścian. Organizacja tektury. Powinno być ukształtowane w taki sposób, kamienne okładziny w łazience, które zakrywają nagą poszczególnym jej członkom. detal. Austriacki architekt przeciwstawiał takiemu przestrzenna przebiega w linii poziomej, a podsta- aby mogło chronić całą rodzinę. Potem dołączono do ścianę toalety. Są także ubrania, których zadaniem Koncepcja Loosa stanowi zatem swoisty hołd podejściu wyobrażenie wnętrza domu jako formy wowym elementem kompozycyjnym wnętrza stają niego ściany, aby tworzyły ochronę i z innych stron”. jest wywoływanie odpowiedniego wrażenia – jak złożony indywidualności człowieka bądź rodziny organizmu rozwijającego się niejako wokół ciał się prześwity. W ścianach występują różnego ro- Takie było Loosowskie ujęcie zagadnienia, które tapety, którymi okleja się ściany”. Nawiązując dalej zamieszkującej projektowane wnętrze. W eseju osób w nim przebywających: „Wasz dom zespoli dzaju otwory łączące poszczególne pomieszczenia nurtowało już XIX-wieczną teorię architektury: kwestia do Semperowskiej teorii Bekleidung, Loos porów- zatytułowanym Kto buduje dom, niech urządza się z Wami, a wy zespolicie się z nim”. ze sobą. Ściana jako taka jest często przerywana 20 21

Archiwum Willi Müllera – Muzeum miasta Pragi, fot.: Martin Gerlach,1930 twórczości architekta, który w ten sposób podkreślał zamożność mieszkańców i reprezentacyjny cha- rakter wnętrz. Projektując tzw. wnętrze introdukcyjne jednej z ekskluzywnych restauracji wiedeńskich, Loos tak oto tłumaczył założenia tej realizacji: „Wnętrze introdukcyjne sprawia, iż gościom wydaje się, że Archiwum Willi Müllera – Muzeum miasta Pragi, fot.: Karel Lhota, 1930 zjadają posiłki za niezwykle niskie ceny. Taki efekt osiągnie się poprzez wyeksponowanie westybulu. Musi on wyglądać na tyle wzniośle i luksusowo, aby człowiek, który nie dysponuje odpowiednią gotówką na obiad lub kolację, nawet nie pomyślał o wstąpieniu do takiej restauracji. Natomiast gość, który zdecydował się zjeść tu befsztyk za 3, 4 szylingi, wejdzie do środka. Kiedy drzwi mu się same lub redukowana do konstrukcji słupowych czy otworzą, gość pomyśli: «Tutaj za befsztyk zapłacę obramowań szerokich portali, które prowadzą na pewno 4 szylingi». Następnie wzrok jego padnie z jednego pomieszczenia do drugiego (tak jest na na portiera oraz bogato wystrojone damy. Pomyśli: przykład w mieszkaniu samego Loosa z 1930 roku). «No tak, befsztyk jednak będzie droższy niż my- Pomieszczenia są też czasem dzielone za pomocą ślałem, gdzieś tak z 5 szylingów». Kapelusz oraz monumentalnych filarów oraz fragmentów ścian parasol odniesie lokaj: «6 szylingów». Wreszcie (pełniących niekiedy funkcje ław lub postumentów) wstąpi do głównej sali i usłyszy muzykę, zobaczy, umieszczanych w przejściach między pokojami, jak jak wszystko wokół jest wyszukane i wzniosłe, na przykład w mieszkaniu Hirscha w Pilźnie koło i pomyśli: «Ten befsztyk nie będzie kosztował mniej Pragi z 1907 roku. Zabiegi „obramowujące” mają niż osiem szylingów». Zajmie miejsce przy stole. dwojaki cel: z jednej strony umożliwiają Loosowi Otrzyma menu. Z przerażeniem poszuka ceny osiągnięcie efektu nieograniczoności przestrzeni swojego befsztyka. I stanie się rzecz niezwykła! i przestronności jego wnętrz, z drugiej – pełnią rolę Befsztyk kosztuje jedynie dwa szylingi i pięćdziesiąt maskującą. Za obramowaniami kryją się bardziej groszy! Tak tanio! Kamień spada z serca gościa... Archiwum Willi Müllera – Muzeum miasta Pragi, fot.: Martin Gerlach, 1930 kameralne miejsca, takie jak kąty do czytania czy Jaki z tego wniosek? Człowiek, który przyszedł do Archiwum Willi Müllera – Muzeum miasta Pragi, fot.: Karel Lhota, 1930 galerie ze stolikami do grania w karty, które sprawia- domu z ponurymi myślami, musi, dzięki pomysło- ją, że wnętrza stają się zaciszne i przytulne. wości architekta, Wydzielaniu owych „miejsc intymnych” pozostawić zły nastrój w szatni, z ogólnie dostępnej przestrzeni służy niekiedy wraz ze swoim płaszczem. Im dłuższa jest droga odpowiednie nakierowanie światła dziennego lub przez wnętrze introdukcyjne, tym lepiej. Droga ta nie sztucznego, częściowe przysłonięcie przestrzeni powinna wieść po linii prostej – podobnie jak lepiej tkaniną lub odpowiednie ustawienie mebli. W po- chodzi się po schodach, kiedy nie wiodą one tylko mieszczeniach, w których odbywają się spotkania w jednym kierunku, kiedy są przerywane pięterkami rodzinne lub towarzyskie, na ścianach pojawiają i mają bardziej okrężny kształt”. Specyficzne poczu- się z kolei często lustra lub marmurowe płyty. Te cie humoru? Być może, ale skrywa ono głęboką zna- nawiązania do architektury monumentalnej w domo- jomość psychologii człowieka, tak mocno obecną wych, willowych wnętrzach stały się wyznacznikiem w koncepcjach architektonicznych Loosa. 22 23

Maria Szadkowska, "Rozwijanie przestrzeni", Przestrzenie prywatne

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 07, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 74

Statistics

Maria Szadkowska, "Rozwijanie przestrzeni", Przestrzenie prywatne — Presentation Transcript

http://autoportret.pl	73
http://www.slideshare.net	1