Marek Kowicki, "Współczesna agora", Ulice i place

marek kowicki współczesna agora: rynek pod dachem Agora w Dronten w Holandii to plac o wymiarach Lelystad i Eindhoven. Słowo „agora” informuje o źró- 50 m x 70 m, pokryty płaskim dachem i otoczony dłach inspiracji architekta, który korzystał umiejętnie przeszklonymi ścianami. Cały obiekt przypomina z ogromnego dorobku doświadczeń w kształtowaniu w związku z tym wielkie pudło, niezbyt wyszukane przestrzeni publicznych, takich jak forum, średnio- jako bryła architektoniczna. Ta zadaszona prze- wieczny rynek, barokowy plac, targowisko, jarmark, strzeń zaprojektowana została tak, aby można było promenada itd. Van Klingeren dorzucił do tego łań- wynajmować ją rozmaitym użytkownikom, w całości cucha nowe, istotne ogniwo. Trudno dziś wyobrazić lub w dowolnie wydzielanych „kawałkach”. Lista sobie realizację współczesnego ośrodka społeczno- aktywności, jakie były tu realizowane, jest długa usługowego, która nie korzystałaby z jego zdobyczy fot.: jan versnel i zdumiewa swą różnorodnością: od targowisk i metod. fot.: jan versnel przez wiece polityczne i zawody sportowe po kon- Jeden z krytyków architektonicznych pisał: certy. A także msze, gdy uczestniczyć miała duża „Van Klingeren przywiódł ludzi do agory, gdzie wielu liczba osób, oraz wyścig kolarski (peleton mknął z nich zobaczyło po raz pierwszy na żywo spektakl przez środek budynku). Pod dachem innej agory teatralny, po raz pierwszy uczestniczyło w festiwalu – ‘t Karregat – mieściły się sklepy, szkoła i przed- muzyki poważnej. Co więcej, ci ludzie po raz pierw- szkole. Rodzice mogli podczas zakupów zobaczyć szy przyszli na spektakl teatralny i koncert z własnej swoje dzieci, a dzieciom obecność rodziców dawała woli, czyli w sposób dotychczas niebywały”. przekonanie, że przedszkole i cała agora są jakby przedłużeniem domu. Prelegent: (...) wolność a odpowiedzial- • ność, teatr artystyczny a teatr publicystycz- Budowniczym tych i wielu innych współczesnych ny, wolna improwizacja a zdyscyplinowane agor był jeden z prekursorów nowego podejścia rzemiosło... do przestrzeni społecznej, znany z nowatorskich Głos z parteru: Co to jest, do cholery, pomysłów holenderski architekt Frank van Klingeren. zdyscyplinowane rzemiosło!? Agora miała być według niego miejscem ogniskują- Głos z balkonu: Stul dziób! cym życie społeczne mieszkańców miasta, dzielnicy, Głos z parteru: Odpieprz sie! Pytanie okolicy; takie funkcje wyznaczył van Klingeren pro- zadaję!... jektowanym w latach 60. i 70. ośrodkom w Dronten, Głos z balkonu: Teraz on ma gadać! 4

Oto opis fragmentu sympozjum „Teatr jako terapia”, zorganizowanego w agorze z Dronten. W pierwszych latach funkcjonowania agory takie incydenty były na porządku dziennym. Doszło nawet do interwencji policji z psami w trakcie koncertu „Rock round the clock”... Ale po pewnym czasie ludzie nauczyli się wspólnego korzystania z agory. W mieszczącym się tu teatrze ściany sięgały zaledwie do połowy wysokości wnętrza i hałas z ze- wnątrz przedostawał się do środka, jeśli więc był zbyt uciążliwy dla aktorów lub widzów, ktoś wychodził, by prosić o ciszę. I okazało się, że – o dziwo – prośby zaczynają być respektowane. Takie funkcjonowanie teatru jest jednym z przy- kładów realizacji stworzonej przez van Klingerena zasady imperfekcjonizmu (niewykończenia, niedoskonałości). Była to świado- ma rezygnacja architekta oraz inwestora ze starań o wysoki komfort użytkowania obiektu. Takie kontro- lowane kolizje bywały dla wszystkich użytkowników agory okazją, aby zauważyć się nawzajem i nauczyć się sztuki kompromisu. W istocie imperfekcjonizm agory okazał się jednym z czynników budujących fot.: marek kowicki więź społeczną mieszkańców Dronten. Imperfekcjonizm oznacza także surowość, może nawet siermiężność materiałów. Podłoga 5

agory to zwykła, betonowa posadzka, którą łatwo w magazynach. Tu nie dopuszczano przypadkowo- pozamiatać i umyć przy pomocy urządzenia stoso- ści: improwizować mogli użytkownicy agory, obsługa wanego do sprzątania ulic. Nieprzeszklone fragmen- techniczna musiała funkcjonować równie precyzyj- ty ścian wykonano z pustaków pobielonych farbą. nie, jak obsługa teatru przy zmianie dekoracji. Bez obaw można więc wbijać tu haki, swobodnie Przeszklone ściany oraz halowe wnętrze umoż- aranżować wnętrza, przesuwać i likwidować ścianki liwiało każdemu przybyszowi szybką orientację co działowe. Wszystko to ma zachęcać użytkowników i w jakim miejscu agory aktualnie się odbywa. Jako do uczestnictwa w urządzaniu wnętrz agory, realizo- przezroczyste obiekty bez zamkniętych drzwi ośrodki wania w niej własnych pomysłów. manifestowały i promowały otwartość działania, za- • praszając przechodniów do korzystania z ich wnętrz W każdy powszedni dzień wnętrze agory i urządzeń. Architekt chciał, aby sztuka (czy szerzej w Dronten zajęte było przez stragany i odbywał się – kultura) była wartością ogólnie dostępną, wolną tam targ. Wczesnym popołudniem stragany składa- od „terroru” reguł i przepisów. Sprzeciwiał się zwłasz- no i usuwano je do przygotowanych pomieszczeń cza rytualnemu, uroczystemu obrządkowi obcowania magazynowych. Do budynku wjeżdżała uliczna ze sztuką, który dla wielu osób i instytucji polewaczka, która zmywała posadzkę i sprzątała śmieci pozostałe po targowisku. Na posadzce roz- bywa istotniejszy niż sama sztuka. wijano wielką matę, zaczynał się trening siatkarzy. Po nim pojawiały się krzesła i pulpity dla amatorskiej Co się dzieje z agorami van Klingerena dzisiaj? orkiestry, która rozpoczynała próbę. Wieczorem ago- Niestety, już nie funkcjonują. Najradykalniej potrak- ra wypełniała się uczestnikami dyskusji z zaproszo- towana została agora w Dronten, którą zburzono nym politykiem. A nad ranem wyciągano z magazynu w 2002 r. Na jej miejscu powstaje właśnie nowe stragany i w agorze rozpoczynał się kolejny dzień... centrum De Nieuwe Meerpaal, w którym mieści się Poza rytmem codziennym realizowano tam plany teatr i wszystko, co potrzebne do organizowania weekendowe oraz specjalne programy doroczne: wielkich kongresów. obchody świąt i rocznic, do których trzeba było Van Klingeren przewidywał taką sytuację. O ago- przygotowywać specjalną aranżację wnętrza. rach mówił rzeczowo, że są one jedynie narzędziami, Tak intensywne wykorzystanie agor było moż- które stracą swoje walory, jeśli przestaną nadążać liwe dzięki doskonałemu zarządzaniu, mobilności za zmieniającymi się potrzebami społecznymi. Uwa- wyposażenia i dobrej technologii transportu. Obsłu- żał, że wtedy należy zastąpić je rozwiązaniami lepiej fot.: marek kowicki ga techniczna agory dysponowała opracowanymi dostosowanymi do aktualnych realiów. przez architekta schematami działań, od sposobu Nie nam oceniać, czy obecny stosunek miesz- rozkładania krzeseł po plany rozmieszczania sprzętu kańców Dronten, Lelystad i Eindhoven do idei 6

van Klingerena jest racjonalny. Warto natomiast zwrócić uwagę, że podstawowe, sprawdzone fot.: marek kowicki, projekt: arch. marek kowicki w trakcie użytkowania walory ośrodków van Klin- gerena dobrze przystają do obecnych, polskich potrzeb. Agora jest bowiem przedsięwzięciem edukacyjno-wychowawczym niezwykle pomocnym w kształtowaniu społeczeństwa obywatelskiego. Bio- rąc pod uwagę, jak niebezpieczne rozmiary osiąga w Polsce proces dezintegracji społecznej (zwłaszcza w gminach wiejskich, małych miasteczkach, a także wielkomiejskich dzielnicach blokowych), ośrodki tego rodzaju mogłyby okazać się narzędziem nieocenio- nym. Oczywiście nie chodzi tu o bierne kopiowanie pomysłów van Klingerena, lecz o projekty dosto- sowane do uwarunkowań gmin w Polsce. Autor niniejszego artykułu od kilku lat usiłuje zainteresować ideą agory samorządy gminne. Wystarczy, by choć w jednej gminie powstał tego typu ośrodek społecz- no-usługowy, jako poligon doświadczalny i zachęta do działania dla innych społeczności lokalnych. Na razie projekty pozostają na papierze... marek kowicki - urodził się w 1945 r. w Krakowie, absolwent Liceum Nowodworskiego, architekt, profesor Politechniki Krakowskiej, kierownik Zakładu Architektury i Planowania Wsi PK, laureat konkursów architektonicznych. Odbył praktykę projektową w Polsce oraz we Francji fot.: marek kowicki, projekt: arch. marek kowicki (w pracowni arch. J. L. Latour’a) i Włoszech (w pracowni R. de Luca). Vis. Prof. w The Queen’s University of Belfast. Autor książki „Wieś przyszłości jako alternatywa osadnicza miasta” oraz przygotowanej do druku „Współczesna agora – idea ośrodka więzi społecznej dla małych społeczności lokalnych”. Autor licznych projektów modelowych ośrodków społeczno-usługowych dla gmin w Polsce południowej (nie zrealizowanych) oraz współautor kilku tego rodzaju obiek- tów zrealizowanych we Francji. 7

Marek Kowicki, "Współczesna agora", Ulice i place

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 22, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 98

Statistics

Marek Kowicki, "Współczesna agora", Ulice i place — Document Transcript

http://autoportret.pl	97
http://webcache.googleusercontent.com	1