Marcin Strzelecki, "Muzyczne kanały Wenecji", Przestrzenie dźwięku

fot. w artykule: archiwum autora marcin strzelecki muzyczne kanały wenecji podróż z RADAR-em Jak wiele różnych stylów muzycznych, współ- o tym widzimy, jak nasz krajobraz kultury rozciąga czesnych i dawniejszych, jesteśmy w stanie przy- się wszerz i wzdłuż, a nasza perspektywa awansuje wołać w pamięci? Jawajski gamelan, andaluzyjskie z żabiej na tę „z lotu ptaka”. flamenco, Indianie z Peru, bluesmani z Chicago • i nowoorleański dixieland, opera neapolitańska, Do Wenecji trafiłem, wraz z trójką innych kra- afrykańskie gadające bębny, śpiewy prawosławne, kowskich twórców, w marcu 2003 r., w ramach kil- brazylijska samba, aborygeni ze swym didjeridu, kumiesięcznego programu europejskiego RADAR. chwytające za serce melodie kujawskie... Dość! Marta Firlet, w tym czasie spec od betonu, Daniel Śledź z czekoladą! Takie Banaczek, niezłomny poszukiwacz outsiderów, oraz Wojtek Kołek, o którym napisać jedno zdanie, to jak wybełtanie w kotle wyobraźni robić fotokopie z obrazów Moneta. Projekt z założe- nia miał skupiać artystów wykorzystujących narzędzia daje silniejszy efekt niż zabawa w wymyślanie multimedialne i zainteresowanych integrowaniem najdziwniejszych zestawień kulinarnych. Zapytaj- różnych grup społecznych poprzez sztukę. my inaczej: jak wiele kultur w ogóle poznaliśmy Poszukiwania owych grup społecznych roz- poprzez muzykę i z muzyką tą kojarzymy? Myśląc winęły się jednak zgoła zaskakująco. Odniosłem 24

liczba stałych mieszkańców zmalała kilkakrotnie. Z obecnych 40 000 większość to niewychodzący z domów staruszkowie – młodsi wynajmują za fortu- nę mieszkania, a sami mieszkają gdzieś na lądzie. Pozostaje jeszcze garstka aktywnych zawodowo wenecjan, na którą składają się gondolierzy, skle- pikarze, hotelarze i rybacy. Liczba przyjezdnych sięga zaś 80 000. Ironicznie brzmią w tym kontekście zdania Stra- bona (VIII w. p. n. e.): gdy grecki kronikarz wspomina po raz pierwszy o ludziach zamieszkujących lagunę, nazywa ich veneti, czyli „obcy”. Nie pochodzili oni bowiem z półwyspu, przybyli z zewnątrz. Teraz, niemalże 3 000 lat później, veneti znów zaludniają miasto. Społeczność wenecka to w znacznej mierze społeczność przejściowa o – po- wiedzmy – wysokim stopniu efemeryczności. Trudno wyobrazić sobie, jak w tak płynnej grupie ludzi mo- głaby powstać kultura; zresztą czy w ogóle można wrażenie, że większość turystów odwiedzających tu mówić o grupie? Wenecję jest zawiedziona miastem i nie wyraża • chęci ponownego przyjazdu. Skutecznie znie- Jako muzyk zacząłem poszukiwać oznak chęcają letni skwar, kwitnąca w kanałach woda, codziennego życia muzycznego, czegoś, co świad- potworny tłum, ścisk i hałas. W okolicach późnego czyłoby o istnieniu jakiejś „tubylczej” kultury. Dzieła popołudnia tłumy znikają, jakby cała ta masa ludzi plastyczne można po prostu postawić w muzeum topniała we włoskim słońcu, by spłynąć kanałami i sprzedawać bilety. Muzyka musi się dziać. Bez do morza. W ciągu niespełna godziny miasto pusto- życia kulturalnego nie istnieje. A w dziejach muzyki szeje – mało kogo stać na pokój za sto kilkadziesiąt miasto zapisało się wieloma najchwalebniejszymi euro, więc kto żyw umyka na ląd, by tam szukać kartami. Andrea i Giovanni Gabrieli – którzy rozwinęli noclegu za bardziej rozsądną cenę. Pod wieczór przestrzenny aspekt muzyki używając dwóch zespo- Wenecja zostaje sama ze sobą i okazuje się... łów rozstawionych w różnych miejscach bazyliki San że zostaje jej niewiele. Marco; wielki Claudio Monteverdi – człowiek, który • uwolnił w muzyce uczucia; wreszcie Antonio Vivaldi Historia miasta wzrusza i zapiera dech. Naj- – bez którego nie mielibyśmy pojęcia, jakie możliwo- potężniejsza bodajże z nowożytnych republik, ści ekspresji tkwią w technice instrumentalnej i jak choć zbudowana na wodzie, Wenecja była ostoją może je wydobyć wirtuoz. liberalizmu i demokracji, centrum sztuki i handlu; Dzisiejsza Wenecja jest już pod tym względem potem, osłabiona dziesiątkami wojen z Turkami, jedynie skansenem. Nie znajdziemy tu niczego wzięta w końcu przez Napoleona, po klęsce prócz przebieranych shows pod tytułem „Quattro kampanii stała się łupem Austriaków (do dziś Staggioni”, dedykowanych japońskim i niemieckim są wielce dumni, że posiedli Panią Mórz). Od cza- turystom. Co więcej, na plakatach nie znajdziemy su włączenia miasta w obręb zjednoczonych Włoch nawet informacji, kto wykonuje partię solową Wenecja jest już tylko echem własnej świetności, – w końcu nikogo to nie interesuje. Istotne, by za- misternie rzeźbionym puzderkiem z pamiątkami, liczyć tę atrakcję gdzieś między bazyliką a gondolą. a dla turystów – jednym z dziwadeł na targu geo- Tymczasem kościół della Pietà, w którym pół życia graficznych osobliwości. W ciągu ubiegłego stulecia spędził Vivaldi dając setki koncertów ze swym nie- 25

zwykłym zespołem, otwierany jest raz w tygodniu, w niedzielę, by zasuszony ze starości ksiądz mógł odprawić skromną mszę. Bez jednej nuty. Słowem – kompletna dezorientacja: gdzie tu szukać kultury współczesnej, nie tej zmumifikowanej w muzeach, choć wciąż zachwycającej polotem, lecz codziennej, żywej i dynamicznej? ••• Pomysł dojrzewał powoli. Trzeba było spojrzeć na Wenecję zupełnie inaczej: jak na miejsce obcych, którzy z najrozmaitszych zakątków świata przywo- żą tu swoją kulturę. Jeśli chcesz otrzymać wysoką ilość punktów za odpowiedź na pytanie z początku (jak wiele znasz kultur muzycznych?) – wystarczy, że przejdziesz się po ulicach tego miasta. Na pla- cach i placykach odbywa się ciągły, zbiorowy koncert o niesamowitej rozpiętości stylistycznej. I to jest prawdziwe, codzienne życie muzyczne Wenecji, miasta przyjezdnych i przejezdnych. Oczywiście, w każdym większym, turystycznym mieście ulice rozbrzmiewają muzyką. Jednak tutaj stanowi ona szczególny kontrast do ciszy, jaka nastąpiłaby po wyjeździe „obcych”. Może to jest właśnie głów- na cecha miejsc otwartych, pozbawionych tego, co nazywamy kanonem, o ile nie jest nim właśnie brak kanonu... Nie mogę oprzeć się nasuwającej fot.: grafiche vianello srl – ponzano – treviso się analogii do Nowego Jorku i jego absolutnie kosmopolitycznej stylistyki. Akceptując taki stan rzeczy odnajdujemy w koń- cu codzienną kulturę Wenecji, choć zupełnie gdzie indziej niż można by się jej spodziewać. Dla mnie istotne okazało się zauważenie tej wielostylistycz- nej przestrzeni, wypełnionej echami kultur całego świata. Przestrzeń miasta rozbrzmiewa tu bowiem przestrzenią kultury. 26

W mojej pracy wykorzystałem możliwości tkwią- gólnego rodzaju. W zależności od postawy, można ce w zaawansowanym programowaniu komputerów. je przyjąć z euforią lub zdegustowaniem; albo afir- W pierwszym etapie zebrałem kolekcję nagrań mu- mujemy bogactwo dokonań człowieka, albo szukamy zyków z ulic Wenecji, w sumie około setki nagrań, enklaw i ukojenia, niemile doświadczeni przez to, co plus rozmowy z muzykami. Dołączyłem jeszcze kilka w cywilizacji złe. charakterystycznych dźwięków miasta, jak dzwony, O ile natura zachwycać nas może jedynie odgłos silnika vaporetto, brzęk szklanek w kawiar- przedmiotowo (oderwaliśmy się od niej i postrze- niach itp. Następnie zaprojektowałem software gać ją będziemy zawsze z zewnątrz), to świat kul- – rodzaj szafy grającej, z tym, że utwory nie miały tury odbieramy podmiotowo, stanowimy jego część pojawiać się kolejno po sobie, lecz symultanicznie – aktywnie go współtworząc. Jedni kochają barwną, bez tego straciłbym wrażenie przestrzeni. Pojawił się aromatyczną i hałaśliwą Italię, inni wolą wulkany Is- też problem selektywności percepcyjnej. Jak sprawić, landii i niebo zasnute ołowiem. Jeśli nie odpowiada by poszczególne plany się nie mieszały, lecz by dało nam zastany świat, możemy ująć go inaczej, stwo- się rozróżnić je słuchowo? Zastosowałem efekt wyła- rzyć własną gałąź na drzewie kultury. Pojemność niania się i chowania poszczególnych planów dzięki percepcyjna słuchu pozwala zaś na ogarnięcie powoli zmieniającej się głośności, co przypominało zarówno potężnej przestrzeni fizycznej wokół nas, trochę pojawianie się i znikanie grzbietów wielorybów jak i szerokiej przestrzeni znaczeń kultury niesionych ponad powierzchnią oceanu. W rezultacie tylko je- przez dźwięk. Wykorzystałem to w swojej pracy, aby den plan dominował, a reszta tworzyła dość bogaty dać sobie i odbiorcom możliwość refleksji nad ogro- akompaniament. Po załadowaniu zebranych nagrań mem kultury człowieka. Mnie taka refleksja napawa do programu uzyskałem wrażenie powolnego spa- wielkim optymizmem i wiem, że oszczędziłbym sobie cerowania po dużym placu, na którym rozstawieni wielu dekadenckich klimatów okresu dojrzewania, w wielu różnych miejscach muzycy przekazywali nam gdyby w odpowiednim momencie ktoś mi tę prze- cząstkę swojej kultury. Na koniec postanowiłem do- strzeń pokazał. dać nieco interaktywności, umożliwiając publiczności Pamiętajmy tylko o jednym: dźwięk użyty nagrywanie „twórczości własnej”. W rezultacie każdy w ten sposób jest właściwie sygnałem, bodźcem mógł usłyszeć swój głos – wplątany, niczym jedna uruchamiającym wyobraźnię, wrażliwość i wiedzę. z nici, w tę migotliwą, wielobarwną tkaninę. Każdy Sama muzyka nie opowie nam historii, nie wyjaśni mógł usłyszeć siebie na tle krajobrazu dźwiękowego własnej symboliki. Bez wiedzy o kulturze poprzesta- Wenecji podobnie, jak zobaczyć się można na pa- niemy na tym, co psychologowie nazywają asocja- miątkowej fotografii na tle bazyliki San Marco. cjami, a wtedy – hulaj dusza i... śledź z czekoladą. Wystawa grupy RADAR, stanowiąca część Kultura zachwyca różnorodnością jedynie wtedy, Weneckiego Biennale Sztuki Współczesnej, miała gdy potrafimy wyodrębnić jej składniki. Nie plączmy miejsce w połowie czerwca 2003 r., w Centro Civico więc wątków, wiedzeni nieuświadomionymi skojarze- na wyspie Giudecca. Marta znalazła dla mojej insta- niami. Wędrujmy ścieżkami kultury, dokąd chcemy, lacji doskonałe miejsce – maleńką, ciemną projek- a edukując w ten sposób, damy młodym czytelną tornię, której małe okienka pozwalały obserwować mapę barwnego i różnorodnego świata, na której salę kinową zaadaptowaną na główną przestrzeń zaznaczono szlaki. Wtedy muzyka sama umożliwi ekspozycyjną wystawy. im to szczególne, wewnętrzne doznanie podróży • w przestrzeni kultury. Nie jest odkryciem, że kultura płynie szeroką rzeką. W opisywanym przypadku ten właśnie nurt stał się tematem. Nie poszczególne style, nie Polecamy: poszczególne rejony kultury, lecz kultura jako ca- www.radarlab.net łość. Refleksja nad ogromną różnorodnością form kultury człowieka, czy to przez kontakt z „utworami” o podobnym przesłaniu, jak moja praca w Wenecji, czy przez podróżowanie, studiowanie i samodzielne doświadczanie tego ogromu, jest przeżyciem szcze- 27

Marcin Strzelecki, "Muzyczne kanały Wenecji", Przestrzenie dźwięku

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 16, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 23

Statistics

Marcin Strzelecki, "Muzyczne kanały Wenecji", Przestrzenie dźwięku — Document Transcript