Levente Polyak, "Przy źródle", Przestrzenie zdrowia

Kobieta w średnim wieku zakładająca ręce na opuszczają budynek kąpieliska. Łaźnia nie stanowi łaźni po pracy? A może rano albo przed kolacją, ze zbiorów Urzędu Ochrony Dziedzictwa Kulturowego w Budapeszcie (Kulturális Örökségvédelmi Hivatal Fényképtára); lata międzywojenne talię, a tuż obok niej, jak na ironię, rzeźba wyob- zbioru odizolowanych od siebie ciał, lecz jest taką czy wieczorem? A może sami mieszkańcy miasta rażająca młodą dziewczynę w identycznej pozie. przestrzenią, w której ludzie uczą się od siebie wza- na czas kąpieli przeobrażają się w turystów, wy- Widać jedynie wzniesione w górę ręce lewitujących jemnie rytuału kąpieli, a ich cząsteczki, mieszając dostając się na jakiś czas poza przestrzeń życia na wodzie starszych mężczyzn grających w szachy. się w gorącym powietrzu, pozwalają uczestniczyć codziennego? Wśród gęstej, unoszącej się ponad basenem pary w ścisłej wspólnocie. Już samo wejście, a następ- Niezwykle ważnym elementem świata wrażeń, ledwie dostrzegalne głowy, którym z trudem może- nie poszczególne baseny z gorącą wodą, sauny wiążącym się z łaźnią jest przestrzenność. Na my przyporządkować machające pod powierzchnią oraz komory parowe skonstruowane są w taki mentalnej mapie mieszkańców Budapesztu sieć wody nogi. Wszystkie te obrazy można odnaleźć sposób, aby ułatwiać swobodne przemieszczanie łaźni tworzy skomplikowany system, w którym pośród fotografii przedstawiających Budapeszt i gromadzenie się ciał, tworząc niejako przystanki poszczególne kąpieliska łączą się w coraz to nowe w popularnych wydawnictwach turystycznych. Bu- na ustalonej trasie. grupy wedle potrzeb regularnie odwiedzających je dapeszt jawi się w oczach swoich bywalców przede użytkowników. Łaźnie znajdujące się w Peszcie wszystkim jako miasto wody, wręcz jako miasto Kąpielisko jest więc zasadniczo mają niższy status, nawet tak często kąpielisk, moczące się w wodzie ciała stają się tu miejscem życia wspólnoty; przez turystów odwiedzane kąpielisko Széchenyie- niezaprzeczalnie elementem budapeszteńskiego go, które stało się miejscem wypoczynku i rozmów folkloru. Miasto-zdrój – tę nazwę otrzymał Buda- ale jaka to właściwie wspólnota? Łaźnie nie biznesowych peszteńskich przedsiębiorców, a które peszt na początku lat trzydziestych XX wieku jako przekonują wszystkich: nie każda jest tak samo słynie z malowniczych basenów na wolnym powie- stolica dysponująca największą na świecie liczbą pociągająca, nie wszystkie są jednakowo dostęp- trzu i niezwykle fotogenicznych szachistów. studni z wodą termalną. Co więcej, to właśnie tutaj ne. Niektóre z nich tradycyjnie są przeznaczone Źródła bijące w najbardziej wysuniętych na utworzył swoją siedzibę Międzynarodowy Związek dla określonej warstwy społecznej, jak kąpielisko północ częściach Budy są czystsze i lepszej jakości, Kąpielisk, uzasadniając taką decyzję wysokim po- Gellért, które zasadniczo zawsze było ekskluzywne, takie są przynajmniej miejscowe opinie, dlatego ziomem usług lekarskich. Trudno znaleźć przykład a wysokie ceny usług czyniły nawyk chodzenia inteligenci, aktorzy, pisarze, artyści oraz pracownicy miasta o podobnych zasobach wód leczniczych. do łaźni pewnym luksusem. Inne kąpieliska – jak mediów przedkładają ponad inne łaźnię Łukasza Łaźnia jest miejscem łaźnia Széchenyiego, gdzie ja sam też uczyłem się (Lukács), położoną w północnej części Budy. Jest pływać – całkowicie zmieniły krąg swoich bywalców, ona nie tylko świetnym miejscem koleżeńskich fizycznego i umysłowego oczyszczenia oferując nieznacznie skromniejszy standard, ale spotkań, ale służy także do prowadzenia poważnych intensywnie otwierając się na turystów, i w ostatnich rozmów i tworzenia wspólnych planów. i chcielibyśmy, aby funkcjonowała w naszej świa- latach trzykrotnie podnosząc swoje ceny. Kilkaset metrów na południe po przekroczeniu domości jako taka, wolna od polityki przestrzeń. W niektórych kąpieliskach słyszy się jedynie linii Dunaju natrafiamy na bardziej kameralną Ciśnienie krwi, które wraca do normy w wyniku obcokrajowców – kąpiel ma charakter atrakcji łaźnię Królewską (Király), która uchodzi za miejsce naprzemiennych gorących i zimnych kąpieli, turystycznej, dawno już zanikł szczególny dla tego spotkań homoseksualistów i jako taka jest celem pory oczyszczone przez uderzenia pary, mięśnie miejsca, sakralny wręcz charakter. częstych ataków prasy bulwarowej oraz tematem rozluźnione dzięki bezwładnemu unoszeniu się Choć w związku ze wzmożonym rozwojem nieodpowiedzialnie wygłaszanych sądów. Łaźnia na wodzie, pot spływający z ciał przebywających turystyki Budapeszt uzyskał miano „miasta-łaźni” Królewska w ostatnich latach w zasadzie przejęła w saunie – wszystkie te podstawowe procesy są (zdroju), to jednak tamtejsze kąpieliska także i dziś niemal w całości klientelę tej orientacji seksualnej od ucieleśnieniem biologiczności i mają związek nie przyciągają nie tylko turystów. Mimowolnie nasuwa położonej nieco bardziej na południe łaźni Serbskiej z samą osobą, lecz z jej ciałem. się pytanie: w jaki sposób te wyrastające spod (Rác), znajdującej się wówczas w przebudowie. Jednak łaźnia jest też miejscem życia wspól- ziemi niczym grzyby po deszczu kąpieliska, które Natomiast zmierzając kilka kroków dalej w kierunku noty. Moczące się, parujące, spływające potem zbierają w pojedynczych punktach cały zasób wód południowym, dotrzemy do kąpieliska Rudas, poło- czy unoszące się na wodzie ciała, przemieszczają termalnych, stanowią część życia mieszkańców żonego u stóp mostu Elżbiety w Budzie. W związku się tuż obok siebie, razem przybywają i wspólnie tego miasta? Czy można po prostu wyskoczyć do z tym obiektem nasuwa się przede wszystkim 48 49

fot. dzięki uprzejmości autorki i Galerii Zachęta Łaźnię tradycyjnie mogli odwiedzać zarówno mężczyźni, jak i kobiety – aż do 15 września 1936 roku, kiedy to z przyczyn oszczędnościowych zamknięto dla kobiet część z wodą leczniczą i łaźnię parową. Powodem tej decyzji był fakt, że liczba odwiedzających łaźnię kobiet znacznie wówczas zmalała i wynosiła około jednej czwartej liczby korzystających z kąpieliska mężczyzn. Sam basen był jednak nadal otwarty dla obu płci, jednak oddział z wodą leczniczą mogli odwiedzać jedynie mężczyź- ni, gdyż działał jako łaźnia turecka, a więc kąpiel ze zbiorów Urzędu Ochrony Dziedzictwa Kulturowego w Budapeszcie (Kulturális Örökségvédelmi Hivatal Fényképtára); lata międzywojenne brano nago. Petycja odbiła się niezwykle silnym echem w mediach i choć osoby odpowiedzialne za przestrzeganie równości płci nie doszukały się złej woli w takim systemie, to jednak właściciel łaźni – Urząd Miasta – zdecydował się na próbne wpro- wadzenie dni dla kobiet (wtorek przed południem, czwartek po południu). Najważniejszym argumen- pytanie o jego dostępność oraz przestrzeganie turystów nocnych programów Budapesztu. „Cine- tem przeciw tej decyzji były straty, jakie poniosła równych praw wobec wszystkich użytkowników tego trip”, jedyne w swoim rodzaju zjawisko, na stałe w pierwszym miesiącu Spółka Budapeszteńskich kąpieliska. Rudas jest jedną z najwspanialszych zajęła miejsce pośród zagranicznych zapowiedzi, Wód Leczniczych. Wyniosły one cztery miliony zachowanych łaźni z czasów tureckich. W części na jej temat przygotowywano reportaże i filmy forintów – liczba odwiedzających w dni dla kobiet nie centralnej budynku, w przestrzeni wzniesionej dokumentalne, w pewnym stopniu odświeżając i na zdołała zrównać się z liczbą korzystających z łaźni w 1566 roku znajduje się ośmiokątny basen, któ- nowo definiując obraz tworzący kulturę kąpielisk. podczas dni męskich. rego średnica wynosi ponad dziesięć metrów W tamtym czasie „Cinetrip” spopularyzowała w Bu- Tymczasem przedstawiciele gazety „Tűsarok” i ponad którym wznosi się kopuła wsparta na dapeszcie, a nawet na całych Węgrzech zwyczaj zwracali uwagę na to, że proces zaludnienia łaźni ośmiu kolumnach. Łaźnię po raz pierwszy od wielu korzystania z łaźni. Za ich sprawą wiele osób nie- podczas dni „kobiecych” ma charakter ciągły: lat poddano renowacji w 2005 roku i odnowiony mających dotąd okazji skorzystania z jakiegokolwiek „Z powodu trwającego już od siedemdziesięciu lat budynek natychmiast stał się terenem ponownego kąpieliska, dowiedziało się o ich istnieniu. „Cinetrip” wykluczania kobiet z łaźni, wiele z nich nie zna tej sporu wskutek wzmożenia tych oczekiwań i rosz- musiała opuścić budynek w 2005 roku, gdyż odre- formy relaksu, jaką daje łaźnia, a w ten sposób nie czeń, które narodziły się już wcześniej w związku staurowana łaźnia stała się nagle łakomym kąskiem ma nawet możliwości wprowadzenia tego rodzaju z prawem do użytkowania kąpieliska. dla tych wszystkich, którzy pragnęli uczynić z niej przyjemności we własne życie” – oświadczyła re- Odnowiona Rudas zerwała kontrakt zawiązany dekorację dla własnych imprez. daktorka gazety. Wraz z ogłoszeniem dni żeńskich w 1998 roku z organizacją „Cinetrip”, inicjatorem W tym samym czasie obok niewidocznej walki kobiety mogły więc po raz pierwszy od kilkudziesię- cyklu imprez, która zasadniczo przyczyniła się do komercyjnej o przestrzeń łaźni rozgorzał kolejny ciu lat wejść do łaźni tureckiej bez ubrania. zbudowania sławy tego kąpieliska za granicą. Wi- spór, którego wybuch spowodowały czynniki cał- dowiskowe projekcje realizowane przez „Cinetrip” kiem innej natury. W grudniu 2005 roku pewna tłum. joanna nowostawska-gyalókay z towarzyszeniem dobrej muzyki elektronicznej oraz kobieca gazeta o nazwie „Tűsarok” sformułowała organizowanych w basenach performansów, przez petycję online, w której wystąpiła przeciw rażącej długie lata należały do najbardziej przyciągających dyskryminacji płciowej. 50 51

Levente Polyak, "Przy źródle", Przestrzenie zdrowia

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 07, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 17

Statistics

Levente Polyak, "Przy źródle", Przestrzenie zdrowia — Presentation Transcript