Ladislav Fuks, "W zakładzie pogrzebowym pana Globetrottera", Śmierć w Europie Środkowej

Ladislav Fuks W ZAKŁADZIE POGRZEBOWYM PANA GLOBETROTTERA W eszły do jakiejś sali pokrytej sklepieniem. własną śmiercią szczęśliwy, tylko dopiero po niej. Atoli jakiż necznej sali rozległ się jakiś chór. Jakaś tkliwa pieśń. Księżna Księżna, unosząc jedną ręką woalkę z twarzy, lekko umoczyła Księżna uniosła z twarzy woalkę i choć widzia- to dla mnie zaszczyt – ukłonił się – iż mogę być Jej sługą w tak zauważyła, że także sam likier jest czarny jak butelka i dziwnie wargi w likierze i nagle ku własnemu zdziwieniu stwierdzi- ła niewyraźnie, nie mogła uwierzyć własnym tragicznej, a zarazem błogosławionej chwili. Proszę, niech pachnie. Wtedy właściciel zamrugał i powiedział: ła, że likier jest dobry. Upiła go nieco więcej i stwierdziła, że oczom. Madame la Duchesse i dama... – odwrócił się do towarzyszki – Czerń likieru powstaje z naparu z kawy. Kawa właściwie też jest wręcz znakomity. I że trochę smakuje tatarakiem, trochę – zajmą miejsca. jest cmentarną rośliną, gdyż rośnie na plantacjach, na których koprem włoskim albo anyżem, trochę także miodem... [...] Pomieszczenie, w którym się znalazły, było skąpane w blasku Księżna usiadła i nadal nie mogła jeszcze wyjść ze zdziwienia. przy jej zbiorach co roku giną setki murzyńskich niewolników. Po kolejnym małym łyku księżna stwierdziła, iż likier jest i w świetle. Pieszemu, który by przechodził obok, nawet we Usiadła także jej towarzyszka, ze zdumienia cała się trzęsąc. To są chyba też ludzie. Likier może jednak być także czerwony, doprawdy lekki, łagodny i słodki i pachnie trochę jak wosk śnie nie przyszłoby do głowy, że w tym starym domu i na tej – Jak Jej Wysokość raczy widzieć – zabrał ponownie głos pomarańczowy, żółty, szary albo biały, jeśli zamiast kawy dodać i wyschnięte kwiaty. Spojrzała na swą towarzyszkę i zauważy- ulicy zwanej Głęboką fosą mogło się znajdować takie miejsce. właściciel, i Księżna teraz dopiero sobie mgliście uświadomi- truskawek, pomarańczy, pigwy albo mleka. Likier czerwony ła, że jej też smakuje. Z ulicy nie widać było mnóstwa lamp, światło nie prześwity- ła, że cały czas mówi uderzająco cicho, podczas gdy orkiestra nadaje się na chrzciy albo na święta Ducha Świętego, biały na – Dziękuję – odstawiła kielich na stół – likier jest, Panie Glo- wało też przez witryny pokryte dziecięcymi łzami1, ba, nawet dęta za parawanem gra – nasz zakład właściwie jest salonem wesela albo święta Niepokalanego Poczęcia Matki Boskiej, szary betrotter, rzeczywiście dobry. Mam wrażenie, że rozpoznaję drzwiczek nie było widać, a ściany były białe, zdobione delikat- pogrzebowym, a jest wesoły i delikatny. Tak powinno być, do srebrnej lub złotej rocznicy ślubu albo też na święto Matki w nim smak tataraku. Zarządca mych dóbr co roku przesyła nymi różowymi dekoracjami i obrazkami. Na trzech białych a nie odwrotnie. Ciemno w trumnie i w grobach, za to światło Boskiej Gromnicznej i na Środę Popielcową, pomarańczowy mi korzenie tataraku, które zbierają pod koniec zimy nad stołach, z których jeden służył jako biurko i stał na nim biały i radość w zakładach pogrzebowych. Jeszcze wytłumaczę to Jej do świętowania z powodu szkolnych sukcesów dziecka albo na tamtejszym potokiem i wkładają do cukru. Jednak tatarak, telefon, znajdowały się wazoniki pełne malutkich polnych Wysokości, kiedy Panie zaproszę do następnych pomieszczeń, dzień św. Floriana, wreszcie żółty na Zaduszki albo na zaręczy- z tego co ja wiem, nie jest cmentarnym kwieciem ani ziół- kwiatuszków, które można dostać o tej porze roku. Fotele też w których można będzie zobaczyć selekcję naszych towarów, ny. W tych wypadkach likiery te oczywiście już nie nazywają kiem rosnącym na bagnach... Czy to jakaś Pańska prywatna były białe, podobnie jak mały okrągły stół w środku sali. Wresz- a zarazem małą wystawę, i również wówczas, gdy wyjdziemy się cmentarnymi, choć smak mają prawie identyczny... Mają receptura? cie białe były też kafelki na podłodze. Skądś z tyłu, zza jakiegoś na dziedziniec, gdzie kończy się wystawa. jednak i ten sam zapach. Madame i druga dama już na pewno – Tak – zamrugał właściciel za okularami – to stara rodzinna jasnego parawanu dochodził dźwięk gramofonu. Orkiestra U nas można wszystko zobaczyć jak w katalogu obrazkowym, zauważyły, iż jest to zapach woskowych świec i wyschłych receptura, choć określenie to nazbyt szumnie brzmi, gdyż dęta grała wesoły, skoczny taniec. Przy parawanie stało troje jaki właśnie wprowadziła firma Meinl. Starczy tylko, że klient wieńców pogrzebowych. Nazwie likieru śmierci wszak najle- pasuje bardziej do starodawnych, sławnych rodów. Nasza młodych ludzi, mężczyzna i dwie kobiety. [...] Wszyscy mieli wskaże wzór, który mu się podoba i który, jak sądzi, podobałby piej odpowiada czerń. Do tego dostosowane są kolor butelki rodzina wcale nie była stara ani sławna, przeciwnie, nędzna białe ubrania, białe były i buciki. Właściciel zakładu w złotych się także nieboszczykowi, i patrzcie no, już go ma. no i oczywiście winieta. Widzą Panie na niej złote liście mirtu i uboga. Gdyby nieszczęsna nasza matka wyrabiała była ten okularach ubrany był w biały garnitur z niespotykanym kra- w czarnej ramce i małą żółtą czaszkę. Nie ma pod nią owszem likier na sposób domowy i sprzedawała go na targu, pewnie watem w kwiaty, a Księżnej, choć wszystko widziała niewy- [...] Potem powiedział: skrzyżowanych kości, bo wówczas mógłby ktoś pomyśleć, że byśmy doznali mniej biedy. Niestety matka na skutek pewnej raźnie, kojarzył się z właścicielem plaży. W ogóle wszystko tu – Raczcie zezwolić, abym Damom zaproponował skromny po- pije truciznę. Jest to likier delikatny, lekki, łagodny i upajający tragedii nie znosiła w domu ani kropli alkoholu. Ten likier... wyglądało raczej jak na Riwierze niż w zakładzie pogrzebowym częstunek – nasza specjalność dla zacnych klientów, jak powin- jak śmierć. Taka jest śmierć, zatem głównie... – właściciel – zamrugał – może być podawany na najlepszych bankietach i Księżna z uniesioną woalką nie wierzyła własnym oczom. Kie- no być w każdym salonie. Mario... [...] Tą naszą specjalnością w złotych okularach zamrugał i uśmiechnął się życzliwie i przyjęciach, i nie tylko z okazji pogrzebów, lecz przy dowol- dy tu byłam pięć lat temu, na pewno tego wszystkiego nie było jest likier. Nazywa się... – uśmiechnął się – likierem śmierci. – takie są też nasze pogrzeby. Likier ten jest również słodki, nych okazjach życiowych, gdyż życie i śmierć należą do siebie – myślała sobie i czuła niezawodnie, że jeszcze mniej musiała Po czym kontynuował: dokładnie jak muzyka, którą Panie teraz słyszą. Właśnie jak jak brat i siostra..., może też być serwowany w najlepszych wierzyć własnym oczom jej towarzyszka. Czuła, że ta aż trzęsie – Nie musi się oczywiście koniecznie tak nazywać, jeśliby ko- ta piękna pieśń, którą gra w tej chwili gramofon. Nazywa się restauracjach i hotelach pierwszej kategorii... Podobnie wy- się ze zdumienia. muś nazwa ta wydawała się zła, choć śmierć żadnym złem nie Przyjdź, słodka śmierci i śpiewa ją chór lekarzy z Zurychu. śmienite jak ten likier są też, jak już wspominałem, Madame jest, lecz dobrem. Może mieć nazwę radośniejszą, na przykład la Duchesse… – właściciel znowu przeszedł na francuski – Madame la Duchesse – odezwał się znowu właściciel po fran- likier pogrzebowy albo cmentarny. Wyrabia się go bowiem Księżna rzeczywiście trochę się już otrząsnęła z pierwszego – nasze pogrzeby. Zresztą będę miał zaszczyt to pokazać, jak cusku – niech Księżna pozwoli, bym przywitał Ją w naszym z ziół, i to z samego cmentarnego kwiecia. – Potem zaraz dodał: zdumienia, tym niemniej ciągle jeszcze nie pojmowała do przed chwilą obiecałem, kiedy wejdziemy do drugiej sali i na zakładzie pogrzebowym wraz z drugą damą. Niech raczy po- – Nie wypada go jednak popijać przy skocznej muzyce, jak końca. [...] Rozważała, czy ma w ogóle dotknąć likieru. Mogła dziedziniec. [...] zwolić, bym w imieniu swoim i całego personelu złożył głębokie gdyby to było jakieś piwo. Rudi – powiedział do mężczyzny zawsze się wymówić, że nie pije alkoholu. [...] Potem jednak wyrazy współczucia z okazji zgonu osoby zacnej i Jej drogiej. stojącego obok ścianki działowej, który był tam przez cały ten podniosła czaszę, właściciel też ją podniósł i cicho, z życzli- Chór lekarzy z Zurychu w gramofonie powoli kończył swój Niech będzie jednak dla Niej pociechą, iż nikt nie jest przed czas i milczał. Młodzieniec ruszył z miejsca, zniknął za parawa- wym uśmiechem wzniósł toast: występ, rzeczywiście powoli, gdyż gramofon zwalniał w mia- nem i wyłączył muzykę dętą. Właściciel wziął butelkę i powoli – Na zdrowie żywych i lekki odpoczynek wszystkich wiernych rę, jak igła dochodziła do końca, a Księżna i jej towarzyszka 1 soleirolia rozesłana. zaczął nalewać likier do kielichów. Następnie w białej sło- zmarłych... wstały i poszły za właścicielem, który naprawdę wyglądał jak autoportret 3 [24] 2008 | 16 autoportret 3 [24] 2008 | 17

właściciel kawiarni na Riwierze, pracownica Marie z ołów- powiedzieć; a przecież... przecież pogrzeb to jedyna ostatnia wiające symbole śmierci mogą zdobić nasze mieszkania, wypożyczalnię ubrań. Tym, którzy zostali, opłaca się nieraz kiem i notesem szła za nimi i wyglądała jak owca. posługa, którą człowiekowi oddajemy. Ileż jest pogrzeb cenniej- restauracje i hotele, przecież już dziś wszystkie te dzieła wiszą bardziej wypożyczać nasze ubiory niż je dawać uszyć, jeśli tak szy niż na przykład wesele, które można w życiu mieć wielo- w najsławniejszych galeriach. Użyteczność takiego obrazu się składa, że nie dysponują oni takimi ubraniami, albo że ich O ile pierwsza sala była biała, zdobna w wesołe wazoniki krotnie, podczas gdy pogrzeb tylko raz. Życzyć człowiekowi jak w pomieszczeniu jest bowiem wielka. Ludzie mają przed są zużyte. – I znowu Księżna zauważyła, że zamrugał na z kwiatami i świecąca, o tyle salka, do której teraz weszli, była najpiękniejszej ostatniej posługi jest szlachetnie. To też wyraz oczyma, a więc także w swoich myślach memento mori, przypo- Marie, a ta dodała: cała czarna, ponura i bez okien, jak cmentarna krypta. Była tak szacunku pozostałych przy życiu wobec osoby zmarłego... – mnienie śmierci, które powinno ich odwracać od popełniania – Jest tu większy wybór niż w garderobie opery. czarna jak sąsiednia cukiernia. Białe były tu tylko ubrania a podczas gdy właściciel tak mówił, Księżna znowu powiedziała przestępstw i nieprawości, od żądzy posiadania i mocy oraz Właściciel przeszedł do trzeciego kąta i skinął ręką: właściciela i pracownicy Marie oraz jej notesik, a poza tym sobie – Panie Boże. Czy dobrze słyszę, czy to mi się tylko śni? To naprowadzać ich na myśli uduchowione i szlachetne. W tej – A tutaj proszę, oto są nasze świeczniki. Małe i mniejsze, tylko malowidło przedstawiające kościotrupa z kosą na niemożliwe, chyba słuch mnie zawodzi. [...] Właściciel na nią szafie – właściciel wskazał na jedną czarną szafę – mam zapas które można postawić za głowami umierających, kiedy zbliża przedniej ścianie. Nad nim widniał złoty napis: „Jak urodze- mrugał za złotymi okularami, jakby chciał jej zostawić czas nie czarnych sukien na krzesła i katafalki. – Po czym przeszedł do się ich ostatnia godzinka, ale też na nocnych stolikach i na nie, podobnie i śmierć ma miejsce w życiu ludzkim tylko raz. tyle do namysłu, ile na to, żeby się znowu trochę otrząsnęła drugiego kąta krypty, wskazał na szereg książek w ciemnych ołtarzach oraz na jadalnym stole. Głównie jednak mamy tu te Dlatego życzymy umarłemu jak najpiękniejszego pogrzebu”. i bardziej porozglądała naokoło po sali. Następnie podszedł do aksamitnych okładkach, w jakie oprawia się czasem pamiętni- ogromne świeczniki cynowe do katafalków. [...] Świece I Księżna znowu uniosła czarną przezroczystą woalkę z twarzy, jednego z kątów, gdzie na różnych poprzeczkach wisiały lampy ki, i powiedział: kolorowe w pudełkach, dobre na choinkę, dalej mniejsze, która jej była opadła przy chodzeniu, i podobnie jak jej o rozmaitych kształtach, jak w sklepie z lampami. – W książkach tych jest skarbnica ducha. Są w nich bogate żółte, gładkie, smukłe, jakich używa się na ciastach albo towarzyszka, znowu się zdumiała. – To są światła wieczne – powiedział cicho – czerwone olejne do spisy wersów, które można wydrukować jako motta na ofiaruje za dusze w kościołach. Owszem, tych samych można – Tak – uśmiechnął się właściciel, kiedy zauważył, że wzrok zawieszania w kaplicach grobowych. Są tu jednak także zawiadomieniach o śmierci albo dać wykuć na nagrobkach. używać także na stołach jadalnych. Zanim pojawiły się gaz Księżnej zatrzymał się na chwilę na napisie nad kościotrupem – latarenki stojące, które stawia się na grobach. Tutaj zaś, za Zebrane są z dzieł najlepszych poetów naszych i zagranicznych, i prąd, jadało się przy świecach, obojętnie czy to w drewnia- oto prawda, której jeszcze nikt nie obalił. Jeszcze nigdy się tak światłami – pokazał – jest duży wybór kolorowych obrazów, czasów dawnych i obecnych, są tu również maksymy o życiu nych chatach czy na pańskich stołach, i zwyczaj ten nigdy nie nie stało, żeby ktoś w życiu umarł dwa razy – uśmiechnął się – przedstawiających umieranie i symbole śmierci mogące zdobić i śmierci pisarzy i filozofów. Są tu na przykład Chamisso, Goethe, zniknie. Świeca na nakrytym stole jest najpiękniejszą ozdobą co dopiero wielokrotnie. A jeśli nawet się stało, wówczas była to ludzkie przybytki, ale także co lepsze domy noclegowe, kawiar- Schiller, Hebbel, Heine, Herder, Klopstock, Fichte, Humboldt, każdej szanującej się restauracji albo luksusowego hotelu, na śmierć pozorna..., nieboszczyk nie był naprawdę martwy. Jeśli nie i kasyna, ba, nawet najbardziej luksusowe hotele. Wśród Kant, Juvenalis, Wergiliusz, Owidiusz, Szekspir, Lessing, ale też przykład Imperialu albo Sachera. Owszem... – właściciel jednak nie był martwy, to nie umarł. Nie można umrzeć naszych obrazów, które oprawiane są w piękne ramy, wiszą Flammarion, Ibsen, Zola, Tołstoj, Hugo, Flaubert, nie brak zamrugał – owszem, głównie są tu te ogromne świece przezna- wielokrotnie, gdyż śmierć wiąże się z życiem i nikt się w jednym także doskonałe reprodukcje sławnych malarzy. Madame la świętego Tomasza z Akwinu i świętej Katarzyny Sieneńskiej..., nie czone do świeczników przy katafalku, a takich w zwykłych życiu nie urodzi dwukrotnie. Duchesse i druga dama – przeszedł na francuski – zapewne brakuje wreszcie nawet Paltaufa z maksymami pochodzącymi sklepach kupić się nie da. Proszę, ich wysokość: wysokość metr – Panie Boże – powiedziała sobie Księżna, powiedziała to sobie znają światowych malarzy, ot proszę zobaczyć tu, Rotariego z jego książki o śmierci przez utopienie, Über den Tod durch Ertrinken, czterdzieści, i proszę, ich grubość: grubość dziewięć centyme- mimo swojego mglistego stanu, ale tylko tak jak gdyby nic, tak Płacząca dziewczyna. Albo tu – pokazał – Śmierć i drwal Milleta, która ukazała się u nas przed dziewięcioma laty dla biegłych trów. Świecą cały dzień i całą noc. Są z parafiny, ze stearyny na marginesie, a właściciel mówił dalej: tutaj dalej to samo pędzla Léona Lhermitte’a. Tutaj jeszcze policjantów... – a Księżna znowu potrząsnęła głową w duchu. – To albo z mieszanki, ale są też... o... z czystego dziewiczego – Każdy w życiu umiera tylko raz, zatem ma też tylko jeden Laermansa Powrót z pracy na polu, przypominający śmierć nic, to nic – myślała, a właściciel zaraz kontynuował: wosku, żółtego albo białego. To są drogocenne świece. [...] pogrzeb. W tym są sobie równi i królowie, i żebracy, i bogaci, z powodu kosy, którą żniwiarz niesie na ramieniu, tu Śmierć – Klient, który nie wie, co napisać w zawiadomieniu albo na Świece te nie wyrządzą klientom żadnej szkody. Napoczęte i biedni, i więźniowie, i święci. Dlatego nie powinno się i miłość Watts’a, dalej dwa obrazy Alfreda Rethela z kolekcji grobie, nie musi się martwić. Starczy, jak przewertuje te i nieużyte znajdą zastosowanie w gospodarstwie domowym, oszczędzać na pogrzebach. Oszczędzajmy raczej na jedzeniu, na Taniec śmierci, mianowicie Śmierć jako przyjaciel oraz Zwycięstwo książki, a co mu się spodoba, to sobie wybierze. Wystarczy, że jeśli kupi się świecznik. Wydzielają ciepło, rozpościerają ubraniach, na zabawach, ale nie oszczędzajmy na pogrzebach. śmierci. A tu słynny Arnold Böcklin, który wprawdzie urodził się powie numer wiersza, a my już wiemy... – W tej chwili Księżna wspaniałą poświatę i stają się ozdobą najlepszych willi i hoteli. Czytamy na przykład w „Neue Freie Presse” o słynnych godach, w rodzinie handlowców jedwabiem w Bazylei, ale jest nasz znowu zauważyła, że zamrugał na Marie, a ta dodała: A tu... – właściciel podszedł trochę do ściany – tu znajduje się tłumaczenie na które trzeba było łożyć sporo pieniędzy, o wspaniałych i jeszcze żyje, jego Autoportret ze śmiercią... Selbstbildnis mit dem Tod – Trwa to tutaj krócej niż w bibliotece uniwersyteckiej. zbiór wstęg na bukiety i wieńce. Ceny zmieniają się w zależno- Emiliano Ranocchi przyjęciach i królewskich darach... owszem darach dla żywych. – przeszedł na niemiecki i wówczas Księżnej się zdało, jakoby Potem właściciel wskazał na trzy czarne szafy, pootwierał je ści od liczby wydrukowanych liter i materiału... – potarł Ludzie wydają pieniądze na klejnoty, na ekwipaże, na hodowlę mrugał na pracownicę Marię, która stała obok niego z notesem, i powiedział: między palcami jedną wstęgę i Księżna miała wrażenie, że Ladislav Fuks, Vévodkyně koni, na budowę zamków, willi lub wspaniałych hoteli. Ale i chyba rzeczywiście tak było, bo Marie nagle dodała: – Chronimy je naftaliną przed molami. Są w nich ubrania znajduje się w sklepie bławatnym – na wieniec, Madame, a kuchařka, Praha 1983, s. 233-244 pogrzeby – uważa się – nie są tego warte, przecież i tak niebosz- – Jest tu większy wybór niż w samym Luwrze. – A właściciel żałobne męskie i damskie oraz czarne obuwie, razem z welona- zastosujemy więc wstęgę o wspaniałym odcieniu błękitu... – © Ladislav Fuks czyk nic o nich nie wie. Jakbyśmy byli tak suwerennie pewni, że kiwnął i powiedział: mi, woalkami i szalami, a także pończochami, kapeluszami właściciel znowu mrugnął, a Marie dodała: – dedicove (heirs) zmarły o nich rzeczywiście nic nie wie. Nie warto, ktoś mógłby – No tak, teraz jest jasne, dlaczego mówię, że obrazy przedsta- i rękawicami, ba, nie brak ani torebek. Mamy więc również – Błękitna jak szata Najświętszej Panienki z Lourdes. c/o DILIA autoportret 3 [24] 2008 | 18 autoportret 3 [24] 2008 | 19

Ladislav Fuks, "W zakładzie pogrzebowym pana Globetrottera", Śmierć w Europie Środkowej

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 07, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 93

Statistics

Ladislav Fuks, "W zakładzie pogrzebowym pana Globetrottera", Śmierć w Europie Środkowej — Presentation Transcript

http://autoportret.pl	92
http://www.slideshare.net	1