Brian L. McLaren, Kolonizacja przez turystykę, Przestrzenie kolonialne

Brian L. McLaren kolonizacja przez turystykę W latach trzydziestych XX wieku ograniczeń moralnych i kulturowych, chciał Hotel w Trypolisie, którego budowa rozpoczęła w kolonizowanej przez Włochy doświadczyć „obcej” kultury, kultura ta była się w 1925 roku – projekt ten odzwierciedlał Libii powstał kompleksowy, wówczas kształtowana przez włoską politykę rozpowszechnioną w tym czasie tendencję, by dosyć rozbudowany system kolonialną i w tym sensie przynależała już do postrzegać kulturę północnoafrykańską przez obsługi ruchu turystycznego, sprzyjający zachodniej nowoczesności. pryzmat stylu neomauretańskiego. W okresie podróżom po wybrzeżu Morza Śródziemnego rządów Volpiego zainicjowano program ochro- i w głąb lądu, w kierunku Sahary. System ten Bliski związek kolonizacji i rozwoju turystyki oferował zwiedzającym zaawansowane rozwią- w Libii można było zauważyć już w czasie rzą- zania komunikacyjne i hotelowe stosowane dów gubernatora Giuseppego Volpiego (1921- w koloniach państw zachodnich – zapewnia- -1925), kiedy to stworzenie spójnego systemu jąc poziom usług zbliżony do oferty we Wło- obsługi ruchu turystycznego uważano za istot- szech, a może nawet ją przewyższający – oraz ny element rozwoju kolonialnego. Był to jeden liczne „autentyczne” plenery, co umożliwiało z czterech głównych elementów programu turystom względnie bezpośredni kontakt odrodzenia Trypolitanii, który zakładał także z mieszkańcami tych terenów. Stwarzało to ponowne zajęcie ziemi, organizację gospo- wówczas szansę na, wprawdzie powierzchow- darki rolnej oraz stworzenie odpowiedniego ne, ale za to całkowicie bezpieczne, poznawa- wizerunku podkreślającego włoską obecność nie miejscowej kultury. Dwoisty charakter na tym terenie. Powstałe przestrzenie tury- takiego doświadczenia w pełni odpowiadał styczne stanowiły bezpośredni rezultat prób włoskiej strategii kolonizacyjnej w Libii, zrównoważenia sił modernizujących i zacho- której celem było włączenie kolonii do Wiel- wawczych. Wrażenia zagranicznych turystów kich Włoch, a równocześnie zachowanie jej były kształtowane przede wszystkim poprzez dziedzictwa kulturowego. Chociaż zagraniczny powstałą sieć komunikacyjną i hotelową. turysta, szukając w Libii ucieczki od własnych Jednym z udogodnień był wówczas Grand tripoli 1938. tripoli: piccola guida pratica e pianta della città, Mapa systemu dróg w Libii, 1938

Grand Hotel, Trypolis, Libia, 1925-1927 do życia Libijskie Stowarzyszenie Turystyki i Hotelarstwa (ETAL) w maju 1935 roku. Grupa ETAL oferowała usługi typowe dla biura podróży, organizując pobyty turystyczne z uwzględnieniem wszelkich form podróżo- wania. Działała jako agencja turystyczna, która zapewniała przewozy samochodowe i autokarowe w całym regionie. Zarządzała też osiemnastoma hotelami należącymi do rządu libijskiego i władz miejskich oraz nadzorowała sieć lokali rozrywkowych, między innymi teatr i kasyno. ETAL prowadziła również własne kampanie reklamowe, publikowała broszury, wolfsoniana przewodniki i kartki pocztowe oraz organizo- wała stoiska na wystawach i targach. Dzięki aktywności i dostępnym środkom, ETAL nie tylko zapewniała wszechstronny pakiet usług ny lokalnej kultury, co miało istotny wpływ powstała skoordynowana sieć nowoczesnych turystycznych, ale także była w stanie prowa- na ofertę turystyczną. Były to między innymi dróg i hoteli, które wyznaczyły dwa najbar- dzić swoją działalność konsekwentnie, dążąc działania na rzecz zachowania tradycyjnych dziej popularne i najchętniej wybierane do realizacji postawionych celów, co nie było rzemiosł artystycznych. Wytwarzane w nie- kierunki podróży po Libii. Pierwszy wzmac- możliwe nawet w samych Włoszech. wielkich warsztatach wyroby sprzedawano niał śródziemnomorski wizerunek kraju, gdyż potem na przykład na bazarze tkanin i dywa- prowadził z Zuwara na zachodzie do Tobruku Cały system obsługi ruchu turystycznego w ge- nów w Souq al-Mushir. Istotne jest, że były to na wschodzie, łącząc największe ośrodki miej- stii Libijskiego Stowarzyszenia Turystyki i Ho- te same rodzaje rzemiosł, które równocześnie skie w Libii: Trypolis i Bengazi, oraz główne telarstwa miał nowoczesny charakter, gdyż ulegały restrukturyzacji prowadzonej przez stanowiska archeologiczne w Sabracie, Leptis starano się zapewnić podróżującym wszelkie włoskie władze kolonialne. Magnie, Cyrenie i Apollonii. Druga trasa wygody, które mogły sprostać oczekiwaniom uwzględniała tereny położone bardziej w głąb i włoskich, i zagranicznych turystów. Prócz Organizacją systemu obsługi ruchu tury- Afryki, w stronę Sahary: z Trypolisu biegła na oczywistej chęci korzystania z dobrze zorgani- stycznego w Libii najbardziej energicznie południe, obok terenów rolniczych w Gharjan, zowanego systemu usług, ważne było stworze- zajął się gubernator Italo Balbo (1934-1940). przez Yefren i Nalut, aż do oazy Ghadamis. nie atmosfery zgodnej z przyzwyczajeniami W ciągu dwóch lat wybudowano cztery nowe turystów. Chęć zapewnienia gościom wiel- hotele, a cztery inne zostały w znacznym Najważniejszą inicjatywą Balba, dążącego do komiejskiego standardu pobytu szczególnie stopniu wyremontowane – wszystkie dość stworzenia zorganizowanego systemu usług uwidoczniała się w sieci hoteli, oferujących konsekwentnie, z zastosowaniem stylistyki turystycznych, było ustanowienie centralnej podobne udogodnienia, a zlokalizowanych nie śródziemnomorskiej. Równocześnie wybudo- instytucji nadzorującej cały ruch turystyczny. tylko w głównych miastach – Trypolisie czy wano autostradę nadmorską, skutkiem czego Ambitny zamiar zrealizowano, powołując Bengazi – ale także w mniejszych ośrodkach autoportret 4 [29] 2009 | 9

Hotel Nalut, proj. Florestano Di Fausto i Stefano Gatti-Casazza, Nalut, Libia, 1935 Hotel i kasyno Uaddan, proj. Florestano Di Fausto, Trypolis, Libia, 1935 kolekcja autora wolfsoniana turystycznych. Wszystkie hotele ETAL propo- system podróżowania i zakwaterowania w ca- w zachowywaniu i wspieraniu ich lokalnych nowały zakwaterowanie pierwszej i drugiej łym kraju, Libijskie Stowarzyszenie Turystyki instytucji i praktyk kulturalnych – de facto klasy, z jednym wyjątkiem w postaci luksuso- i Hotelarstwa – choć uczestniczyło w progra- tworzyła spójną całość z planem wcielenia wego hotelu Uaddan i działającego przy nim mie modernizacji i kolonizacji prowadzonym tego regionu do Włoch. kasyna w Trypolisie – mieście, które okazało przez faszystowskie władze kolonialne – się konkurencyjne nawet wobec najbardziej umożliwiało zagranicznemu turyście ucieczkę Związek między sposobem przedstawia- obleganych kierunków podróży w basenie Mo- od niekiedy trudnej rzeczywistości kolonial- nia miejscowej kultury i doświadczeniami rza Śródziemnego. Hotel oferował luksusowe nej do wielkomiejskiego „komfortu”. turystów podróżujących po Libii w czasach apartamenty, restaurację, bar, teatr z widow- kolonialnych można wprost zaobserwować nią dla 500 widzów, korty tenisowe, łaźnie Tak jak program modernizacji Libii był nie- w położonych na obrzeżu Sahary hotelach rzymskie i tureckie, kasyno gier – a wszyst- odzowny dla utworzenia sprawnie działają- w Yefren, Nalut i Ghadamis. I tak na przykład ko to w sposób udanie łączący nowoczesne cej sieci turystycznej, tak też wysiłki władz architekt Florestano Di Fausto zaprojektował rozwiązania z nawiązaniami do miejscowej kolonialnych na rzecz zachowania libijskiej Hotel Nalut jako niski, horyzontalny budy- tradycji budowlanej. kultury odegrały zasadniczą rolę w kształto- nek na skraju rozległej równiny, z którego waniu i sposobie prezentowania miejscowej restauracji i pokojów rozciągał się widok na System obsługi ruchu turystycznego w Libii kultury w ramach systemu obsługi ruchu potężną, surową dolinę. Dzięki takiej lokaliza- lat trzydziestych XX wieku był powiązany turystycznego. Najważniejszą cechą charak- cji hotel został wkomponowany w otaczający z programem politycznym włoskich władz terystyczną turystyki kolonialnej – w prze- krajobraz i równocześnie ukazywał perspekty- kolonialnych, które stawiały sobie za cel ciwieństwie do podróżowania po państwie wę pobliskiego porzuconego zamku berberyj- zmodernizowanie regionu tak, aby włączyć ojczystym – było połączenie nowoczesnego skiego – tworzących wzajemnie dopełniający go do Wielkich Włoch. Dzięki przeniesieniu systemu usług turystycznych z niezwykłym, się pejzaż. Wrażenie to wzmacniało jeszcze nowoczesnych standardów podróżowania egzotycznym otoczeniem. Można odnieść wra- wyraźne podobieństwo łagodnie nachylonych w warunki kolonialne, zwiedzanie Libii miało żenie, że wspierająca rodzimą kulturę libijską murów hotelu do ścian miejscowych budyn- stanowić przedłużenie podróży po Włoszech. polityka rządu Balba była przeciwieństwem ków. Ówczesna literatura przedmiotu zwraca W ten sposób turystyka stała się czymś programu modernizacji kraju, którego celem uwagę na to, że architekt wyraźnie nawiązuje w rodzaju mechanizmu napędowego procesu było przekształcenie Libii w przedłużenie do kultury berberyjskiej, którą wcześniej modernizacji, który równocześnie zaspokajał Włoch w Afryce Północnej. Tymczasem stra- szczegółowo badali włoscy antropolodzy potrzebę wielkomiejskiego stylu życia wśród tegia poszanowania odrębności kulturowej i etnografowie. Poprzez powrót do miejscowej Libijczyków. Tworząc sprawnie działający Libijczyków – wyrażająca się między innymi tradycji architektonicznej Hotel Nalut stał autoportret 4 [29] 2009 | 10

wolfsoniana się cząstką ówczesnego dyskursu etnograficz- zrozumiały dla przybyszów z kręgu kultury nego: nieozdobiona, surowa bryła budynku zachodniej. Dysputa etnograficzna dotycząca symbolizuje nieustępliwy opór Berberów oraz sposobów wytwarzania lokalnych wyrobów dostrzeżony przez architekta niezmienny rzemieślniczych oraz racjonalnej logiki charakter ich kultury. planowania i prowadzenia ich prezentacji w obrębie sieci turystycznej wskazuje na to, Ostatnim przykładem miejsca, które ukazuje, że w systemie turystycznym w Libii napięcia jak kształtowano wrażenia podróżujących po między tym, co nowoczesne, a tym, co zacho- Libii, jest Kawiarnia Arabska na bazarze Souq wawcze, stwarzały przestrzeń, która nie była al-Mushir w Trypolisie. Kawiarnia, projektu ani całkowicie nowoczesna, ani w pełni tra- Florestano Di Fausto, została zlokalizowana dycyjna. Wrażenia wyniesione z tych miejsc w Kwartale Rzemieślników – było to jedno nasuwają słuszne pytanie: co jest rzeczywiście z najważniejszych przedsięwzięć renowacyj- rodzime czy autentyczne w danym regionie nych przeprowadzonych za rządów Balba, lub kulturze we współczesnym kontekście? ze względu na położenie kawiarni w obrę- Infrastruktura turystyczna i organizacja tury- bie dziewiętnastowiecznego bazaru. Jest to styki w Libii za czasów kolonizacji włoskiej – ten sam plac targowy, który w połowie lat podobnie jak cała turystyka dzisiaj – odzwier- milano 1926. dwudziestych XX wieku podlegał progra- ciedlają napięcia nieodłącznie towarzyszące mowi ochrony jako miejsce, gdzie rodzima współczesności, kiedy to przemiany społeczne libijska architektura i kultura prezentowały i polityczne oraz ich lokalne czy regionalne la rinascità della tripolitania. memorie e studi sui quattro anni di governo del conte giuseppe volpi di misurat, się turystom w „autentycznym” otoczeniu. przejawy podlegają ciągłej negocjacji. Owe Podobnie jak cały projekt dotyczący Kwartału budynki i ich otoczenie ukazują „inne/obce” Rzemieślników, Kawiarnia Arabska stanowi oblicze nowoczesności, która nie tylko nie przykład starannie przemyślanej inter- odwołuje się do czystych, gładkich powierzch- pretacji miejscowych form, wyrażonych za ni charakterystycznych dla architektury pań- pomocą oszczędnych, uproszczonych środków stwa kolonizującego, ale także kwestionuje architektonicznych. Wrażenie autentyczności koncepcję autentyczności i trwałości tradycji projektu wzmaga zastosowanie dekoracyjnych kulturowych, które same podlegały procesowi kafelków produkowanych w sąsiedniej Muzuł- tworzenia. mańskiej Szkole Rzemiosła Artystycznego oraz wyposażenie wnętrza – środków nawiązują- tłumaczenie z angielskiego: anna mirosławska-olszewska cych do historycznych form i technik. Wybrana literatura: O ile o atrakcyjności rdzennej kultury libij- • E. Vicari, L’Ente turistico ed alberghiero della Libia (E.T.A.L.), skiej dla turystów w latach trzydziestych „Gli Annali dell’Africa Italiana” 1942, 5. 4 (XII), s. 955-975. decydowała jej egzotyka, o tyle oczywiste • M. Talamona, Libya: An Architectural Workshop, „Rasse- jest, że sposób jej przedstawiania musiał być gna” 1992, nr 51 (September). Od góry: Kawiarnia Arabska, proj. Florestano Di Fausto, Souq al-Mushir, Trypolis, Libia, 1935 Warsztat rzemieślniczy, Souq al-Mushir, Trypolis, Libia, 1935

Brian L. McLaren, Kolonizacja przez turystykę, Przestrzenie kolonialne

by Małopolski Instytut Kultury on Jul 20, 2010

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 42

Statistics

Brian L. McLaren, Kolonizacja przez turystykę, Przestrzenie kolonialne — Document Transcript

http://autoportret.pl	41
http://www.slideshare.net	1