Kathrin Franke, Tobias Klich, "Hieroglify w półmroku", Przestrzenie światła. Światło w przestrzeni

Kathrin Franke, Tobias Klich hieroglify w półmroku Na tym szerokim obszarze przemysłowo- Richard Kelly, amerykański projektant świa- -portowym w ciągu najbliższych lat ma tła, wyróżnia trzy możliwości zastosowania powstać nowoczesna dzielnica miejska. światła w otwartej przestrzeni: „ambient light Na razie wszystko jest jeszcze w budowie. – światło służące temu, by (lepiej) widzieć; Jedynie krótki trakt handlowy pośrodku focal glow – światło mające zwracać uwagę; play tego ogromnego placu budowy (Konsul- of brillance – światło stworzone dla widzial- Smidt-Straße) jest już gotowy. Kilka sklepów, ności, istniejące po to, żeby je oglądać”1. Ale kancelarie prawne, apteka i galeria już się iluminacji w bremeńskim porcie nie udaje wprowadziły do nowych budynków utrzyma- się przypisać żadnej z tych kategorii: ani nie nych w chłodnej stylistyce Bauhausu. sprzyjają one orientacji w ciemności, dostar- www.speicherhafen.com/dsl/download.php czając tym samym poczucia bezpieczeństwa, W nocy teren jest pusty. Na wietrze trzepocą ani nie zachęcają do kupna jakiegoś produktu, jedynie flagi firm, które się tu osiedliły. Z od- mimo krzykliwych, migających szyldów rekla- dali słychać miasto i monotonny szum kilku mowych, ani też nie uwydatniają architekto- fabryk. Ledwie mrok zapada nad tym nie- nicznych walorów obiektu, jak to się zwykle gościnnym miejscem, fasady, które w dzień dzieje, gdy oświetlane są fasady kościołów lub stoją naprzeciwko siebie w upartym milcze- zamków. Budynki na Konsul-Smidt-Straße niu, zaczynają ze sobą „rozmawiać”: zmienia- Jeżeli jakiej wody tam w Europie pragnę, ją się w migające automaty do gier i wysyłają 1 Cyt. za: B. Fülscher, Inszenierte Ordnung. Über alte und neue To błotnistej kałuży, gdzie w zmrokowej chwili sygnały w postaci hieroglifów światła. Dla Aufgaben des künstlichen Lichts, „archithese”, www.nextroom.at/publication_article.php?publication_ Dziecina pełna smutku, kucnąwszy nad bagnem, każdej z pięciu już zrealizowanych elewacji id=13626&article_id=29072 (8.03.2009), Puszcza statki wątlejsze od pierwszych motyli. zaprojektowano osobną instalację świetlną ze tłum. E. Ranocchi. Artur Rimbaud Statek pijany świetlówek LED, które z jednej strony mają www.speicherhafen.com/dsl/download.php podkreślać indywidualne formy architekto- P rzy wejściu do Portu Europejskiego niczne, z drugiej zaś tworzyć swoistą łączność nie dyżurują dozorcy, lecz kamery. pomiędzy budynkami za pośrednictwem „Witamy w Bremie”. W czterech zsynchronizowanych rytmów świetlnych. językach. „Wyjątkowe perspektywy Futurystyczne konstrukcje świetlne spra- sukcesu” – obiecują połyskujące szyldy rekla- wiają wrażenie sztucznego podniecenia. Ich mowe, pokazujące symulacje komputerowe światło przecina nocną przestrzeń w szybkich wizji przyszłości nowej zamorskiej Bremy. rytmach i jaskrawych kolorach. U góry: wejście do nowej dzielnicy Speicherhafen [portowe spichrze] w Bremie Obok: plac budowy otaczający nieliczne ukończone budynki

Trakt handlowy – jedyna ukończona część dzielnicy U dołu: nowy kwartał portowy – widok z lotu ptaka dla mieszkańców, ile dozorowanie ludności i sprawienie wrażenia, że wszystko jest pod kontrolą. Zapewne nie był to więc przypa- dek, że w geście zamachu na ancien régime podczas Wielkiej Rewolucji Francuskiej tłuczono latarnie publiczne3. Spopularyzowanie się nocnego życia w euro- www.speicherhafen.com/dsl/download.php pejskich metropoliach przyniosło istotną prze- mianę funkcji i formy oświetlenia ulicznego. „Ambitne mieszczaństwo pragnęło (jak ongiś dwór) odróżniać się od warstw społecznie mniej uprzywilejowanych. Świętowało zatem aż do późna w nocy, kiedy robotnicy spali. Noc stała się domeną zabawy, przyjemności i kon- sumpcji, a iluminacja nabrała odświętnego nie są iluminowane w sposób monumentalny z wielowiekowymi próbami uczynienia nocy charakteru. W Berlinie, Londynie czy Paryżu i inscenizowane jako dzieła architektury (focal mniej straszną za pośrednictwem świateł powstały dzielnice handlu i rozkoszy z okazały- glow), pulsujące światła ledowe nie zapewniają stałych. Jeszcze w czasach nowożytnych mi bulwarami, jasno oświetlonymi witrynami, też lepszej widoczności pieszym i kierowcom mrok uważany był za niebezpieczny. Wraz restauracjami i kawiarniami. Porządek w sen- (ambient light). Poziomo i pionowo ułożone z zapadnięciem zmroku ludzie zamykali się sie przepisowej ciszy nocnej dopiero wówczas świetlówki podkreślają wprawdzie zimny, w domach2. Ulice patrolowała straż nocna nastawał, gdy gaszono światła handlowe”. racjonalny styl fasad, nie służą jednak wyra- zaopatrzona w pochodnie. Poczynając od Kolejna przemiana, jeśli chodzi o zagospodaro- zistej artykulacji zespołu budynków jako ca- XVI wieku, stopniowo zastępowano te rucho- wanie światłem przestrzeni miejskiej podczas łości. Jeśli celem instalacji ma być zwrócenie me, chwiejne światła tak zwanymi światłami godzin nocnych, nastąpiła na początku XIX uwagi na światło tylko dla niego samego (play stałymi, jednocześnie obligowano miesz- wieku za sprawą wprowadzenia centralnego of brillance), jego migotliwość, kontrastująca kańców do montowania ich na własnych oświetlenia gazowego. Latarnie gazowe dawały z racjonalnością kompozycji, działa dener- domach. Państwo coraz bardziej przejmowało o wiele silniejsze światło, do tego umocowy- wująco i sprawia wrażenie niestałości. Z tego odpowiedzialność za oświetlenie przestrzeni nie rodzi się ani poczucie bezpieczeństwa, miejskiej nocą, a od końca XVII wieku za- 3 W. Schivelbusch, Lichtblicke. Zur Geschichte der künstlichen ani przyjemności, lecz przeciwnie: wrażenie częto instalować pierwsze latarnie – począt- Helligkeit im 19. Jahrhundert, Frankfurt am M. 2004, s. 98 nieustannych zakłóceń i hektyczności, choćby kowo były to świece w szklanych kloszach, i nn. dlatego, że rytm pulsowania światła przypo- później lampy olejne. Celem tych państwo- www.speicherhafen.com/dsl/download.php mina nieprzewidywalne drgawki epileptyka. wych decyzji było nie tyle oświetlenie ulic Zastosowanie chwiejnych źródeł światła, jak 2 Rozważania i cytaty na temat historii światła w przestrzeni miejskiej zostały zaczerpnięte z artykułu w wypadku Konsul-Smidt-Straße, kontrastuje B. Fülscher. autoportret [25-26] 2008-2009 | 35

fot.: c. popp wano je wyżej, wskutek czego „[...] zamiast Wraz z masowym zastosowaniem oświetlenia pojedynczych jasnych wysp na ulicy tworzyła elektrycznego w przestrzeni miejskiej roz- się jedna wielka przestrzeń światła. liczne kolory, różnorodne stopnie intensyw- ności i rytmy pulsowania licznych świateł Równocześnie uwspółcześniono też całe zaczęły ze sobą stopniowo konkurować, co dzielnice, co sprawiało, że ulice, zalane tym z czasem doprowadziło do tego, że pytanie Świetlówki ledowe na elewacji jednego z budynków nowym rodzajem światła, stawały się swo- o właściwe zastosowanie światła stawało istymi salonami i były dla wielu mieszkań- się coraz ważniejsze: „Światło mogło teraz Owady kierują się do światła, wykorzystują ców atrakcyjnym miejscem przebywania”. promieniować jedynie z obiektów o wybra- je bowiem jako system nawigacji. Lecąc, nych kolorach, kształtach i rozmiarach”. orientują się zazwyczaj względem światła Wynalazek elektryczności w latach osiem- Rosnąca liczba źródeł światła w przestrzeni Księżyca, tak jak dawni żeglarze. Znaczna dziesiątych XIX wieku przyniósł kolejną publicznej z jednej strony oraz ich przypad- odległość Księżyca od Ziemi sprawia, że przemianę wizualną miasta, za kulminację kowe rozmieszczenie z drugiej wywołały już jego promienie padają prawie pionowo. której uznać można oślepiające i krzykliwe wcześniej potrzebę zastosowania środków Owady orientują się, latając prostopadle do dzielnice rozkoszy w Las Vegas. „Dla nada- zaradczych i uchwalenia ustaw, próbujących księżycowych promieni. nia nowoczesnego oblicza miastom Europy unormować ich dziki rozrost. Na przykład przypisano elektrycznemu światłu znaczenie w 1928 roku w Zurychu otwarto jednostkę Jeśli pojawi się jakieś sztuczne źródło współczesnego materiału budowlanego par miejską odpowiedzialną za regulację świateł światła, które wydaje się jaśniejsze od excellence. Architekci projektowali dla wielu reklamowych. Stąd do otwarcie kształtują- Księżyca, owady kierują się w jego stronę. swoich budynków nie tylko ich zwyczajny cego, ba, celowo artystycznego zastosowania Ponieważ promienie sztucznego światła nie wygląd dzienny, lecz także specyficzny wy- światła krok był już nieduży. Przeskok od padają prostopadle (nie są tak oddalone od gląd nocny. Poza tym, albo jasne oświetlenie „światła dla architektury” do „architektury owadów jak Księżyc), powstaje błędne koło. zewnętrzne podkreślało białe powierzch- światła” pociągał za sobą bardziej zróż- Owad, próbując utrzymać ten sam kąt wo- nie fasad, przeważnie dzielone w pasach nicowany sposób operowania światłem, bec promieni, zaczyna krążyć wokół nowego poziomych, albo też budynek świecił od „[...] aranżujący oświetlenie mogli wybierać punktu orientacyjnego. środka przez długie pasy okien. W obiektach pomiędzy rozlicznymi odmianami światła handlowych świecący lub oświetlony szyld (światło bezpośrednie lub niebezpośrednie, źródło: http://ralphsnutzloseswissen.blog.de /2007/09/04/warum_fliegen_insekten_immer_ins_lich- albo logo kierowały uwagę na firmę mającą światło ukierunkowane lub rozproszone, t~2895028/ tam siedzibę”. boczne, peryferyjne światło architektonicz- ne itd.) […] Także ubezcieleśnienie światła www.speicherhafen.com/dsl/download.php stawało się w tym okresie zjawiskiem coraz częstszym. Współczesna architektura światła oferowała oświetlenie niebezpośrednie nie tylko na zewnątrz, lecz także we wnętrzach”. Powróćmy jednak do ledowych świateł bremeńskiego Portu Europejskiego. Wyda- Ukształtowanie elewacji poszczególnych budynków

Obok i u dołu: iluminacje świetlne elewacji i iluminowanych drogowskazów regulujących ruch pojazdów i pieszych) czy przyczynia się do poprawy wizerunku miasta (przestrzenie dobrze widoczne psychika traktuje jako obszary bezpieczeństwa i dobrobytu), lecz powoduje też niemało konfuzji i irytacji – w czym tkwi ambiwalencja, z jaką odbierane są wykreowane tu efekty. Mające długą trady- cję wysiłki władz zmierzające do sprawowa- www.speicherhafen.com/dsl/download.php nia kontroli nad ludnością także za sprawą dystrybucji światła na Konsul-Smidt-Straße stały się swoją karykaturą: nocą bowiem nie ma tam nikogo, kto mógłby powodować jakiekolwiek zamieszki lub nieporządek. Poczucie niepewności i braku kontroli może natomiast wywoływać samo drgające oświe- tlenie. Być może tu właśnie tkwi przyczyna wałoby się, że zastosowanie wyszukanych nieme, ponure requiem dla owadów, które tak gęstego uzbrojenia ulicy w kamery kon- migoczących nocą świateł tam, gdzie żadne jak żądni śmierci lotnicy kamikaze w spiral- trolne? Ich celem nie jest dozorowanie ludzi, inne oświetlenie nie stanowi dla nich kon- nych łukach wlatują w wir światła, by tam lecz świetlnych hieroglifów. kurencji, wykreuje nadzwyczajne efekty. zakończyć życie. Ciemne okna przeciwległych Spodziewano się, że spektakularna ilumina- spichlerzy niewzruszone odbijają śmiercio- tłumaczenie z niemieckiego: emiliano ranocchi cja uatrakcyjni dzielnicę i uczyni ją bardziej nośne sygnały. Więcej zdjęć i informacji: www.speicherhafen.de rozpoznawalną: „[...] nawet podczas ponu- rych miesięcy zimowych jakaś magnetyczna Nocne oświetlenie nie tylko zapewnia więk- siła powinna przyciągnąć tu ludzi” – jak sze bezpieczeństwo w otwartej przestrzeni deklarował rzecznik dewelopera. (także za sprawą sygnalizacji świetlnej fot.: c. popp Sygnały świetlne są jednak fałszywe – to tylko pozory życia, którego w tym miejscu (jeszcze) nie ma. W tym porcie domy kucają jak pełne smutku dziecko przy błotnistej kałuży w wierszu Statek pijany Arthura Rimbauda. Płynące z fasad gorączkowe sygnały obserwu- ją jedynie ochroniarze na monitorach telewi- zji przemysłowej. Epileptyczne drganie lamp i faliste miganie rur katodowych tworzą

Kathrin Franke, Tobias Klich, "Hieroglify w półmroku", Przestrzenie światła. Światło w przestrzeni

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 07, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 42

Statistics

Kathrin Franke, Tobias Klich, "Hieroglify w półmroku", Przestrzenie światła. Światło w przestrzeni — Document Transcript