Kathrin Franke, Inny wymiar czasowości, rozmowa z Tobiasem Klichem, Przestrzenie wirtualne

inny wymiar czasowości z tobiasem klichem rozmawia kathrin franke kathrin franke: W kompozycji, nad jedynej melodii. Sam nie potrafię sobie tego w trzecim. Równoczesność przeszłości, którą obecnie pracujesz, pięć różnych wyobrazić i dlatego postanowiłem spróbo- teraźniejszości i przyszłości tworzy prze- wersji chorału Herzlich thut mich verlangen wać, jak to zabrzmi. strzeń wirtualną. z Pasji według Świętego Mateusza Jana Seba- stiana Bacha jest zagranych równocze- K. F.: Jak zamierzasz zrealizować ten K. F.: Wydaje mi się, że ta równoczesność śnie. Skąd taki pomysł? Co cię w nim pomysł na poziomie kompozycji? Czy przeszłości, teraźniejszości i przyszłości zafascynowało? wszystkie pięć chorałów zostanie wyko- prowadzi do stanu bezczasowości i że to tobias klich: Zawsze interesowała nanych równocześnie? właśnie bezczasowość wywołuje ową prze- źródło: t. klich mnie muzyka, której nigdy wcześniej T. K.: Pięciu wykonawców gra równocze- strzeń wirtualną, o którą ci chodzi. nie słyszałem, ale jeszcze bardziej pocią- śnie pięć chorałów Bacha na historycznych T. K.: Sądzę, że także w samej muzyce Bacha ga mnie odkrywanie w, wydawałoby się, instrumentach klawiszowych, z których można odnaleźć rozliczne wymiary prze- znanej muzyce czegoś nieznanego i nowego każdy jest nastrojony w innym systemie. strzenno-czasowe. Na przykład istnieją dwie – słyszenie muzyki tradycyjnej zupełnie Każdy wykonawca gra we własnym tem- różne melodie do chorału Chrystus der ist mein inaczej. W Pasję według Świętego Mateusza pie – w ten sposób wprawdzie zdarzają się Leben. W pierwszej wersji słowo sterben (umie- Fragment szkicu partytury Tobiasa Klicha. Pięć wersji przestrzeń dźwięku, która pozwala przez szowych: jeden klawikord, dwa klawesyny zostało wkomponowanych pięć warian- wspólne chwile, ale często pojawiają się też rać) jest śpiewane całkiem normalnie, w 2/4, chorału Herzlich thut mich verlangen z Pasji według krótką chwilę przeczuć tamtejszy świat. i dwa fortepiany stoją wolno w stosunkowo Świętego Mateusza Jana Sebastiana Bacha nawarstwia tów tego chorału, różnych pod względem czasowe przesunięcia i rozbieżności. Wtedy w drugiej zaś słowo to rozciąga się na 17/4 dużej odległości od siebie; publiczność siedzi się tutaj i rozchodzi czasowo. harmonii i tonacji. Odnajduję między nimi różnice stają się słyszalne. W rezultacie i dzięki odpowiedniemu rozmieszczeniu pauz K. F.: Jakie płaszczyzny przestrzenne pomiędzy nimi. Nie ma więc tradycyjnego nieskończone bogactwo różnic, które można oznacza to pokonanie linearnej czasowości. odbiega od zwyczajnego rytmu mówienia. zawiera twoja kompozycja? podziału na audytorium i scenę. Przeciwnie, poznać, dopiero porównując je bezpośred- Podczas gdy na przykład jeden wykonaw- To nieproporcjonalne rozciągnięcie sprawia, T. K.: Po pierwsze, jest bardzo konkretna słuchacze i wykonawcy znajdują się na tym nio, podczas słuchania. Jest to pięć różnych ca gra czwarty takt chorału, inny jest już że słuchacz zostaje przeniesiony nie tylko przestrzeń, w której odbywa się wykonanie. samym poziomie. Ponadto nie ma środka światów możliwych równocześnie w jednej w piątym takcie, a jeszcze inny − dopiero w inny wymiar czasowości, ale także w inną Pięć historycznych instrumentów klawi- tego układu: wszystkie pięć instrumentów autoportret 2 [27] 2009 | 80 autoportret 2 [27] 2009 | 81

Bacha – bywa ona inscenizowana w kontek- tym licznym światom nie jest dane zaistnieć. i odsłonić widok na sąsiednie piramidy, to ście współczesnego antyświata, obojętne, To mnie zainspirowało muzycznie. znaczy: w pomieszczeniu obok właściwej czy atonalnego, czy też akustycznego, jako sali koncertowej pod koniec mojego utworu romantyczne odległe miejsce, za którym się K.F.: W jakiej mierze twoja praca była powinien zostać znowu zagrany chorał Bacha tęskni, jako świat nieskazitelnego piękna. także zainspirowana przez Gilles’a na współczesnym fortepianie, ale o dźwięku Już koncert skrzypcowy Berga jest tego Deleuze’a i jego spojrzenie na barokowe przytłumionym, jakby sączącym się przez dobrym przykładem. Mnie interesuje jednak myślenie u Leibniza? zasłonę, delikatnie, z oddali. To byłby trzeci zamach na samo myślenie i percepcję. Chorał T. K.: Deleuze próbuje rzeczywiście wyobra- poziom przestrzenny w tym utworze. Jest Bacha jest dla mnie w tym sensie tylko środ- zić sobie rzeczywistość pewnego zdarzenia więc konkretna sala koncertowa wypełnio- kiem pomocniczym. Przy całym podziwie jako wynikającą z całości wielkiej piramidy. na przestrzennymi ruchami dźwiękowymi rys.: t. klich dla muzyki tego twórcy, znacznie ciekawsze Zdarzenie polega u niego na objawieniu się poprzez podział na różne instrumenty oraz wydaje mi się wydobywanie rzeczy z muze- rozchodzących się linii, i tu jest pewna ko- filozoficzna przestrzeń wirtualna wytworzo- Model piramidy Leibniza („pałac losów życia”) zawierającej wszystkie światy możliwe. Wierzchołek ów, by za ich pomocą zbadać na nowo własne respondencja tych niewspółmożliwych świa- na przez równoczesność niewspółmożliwości, przedstawia świat realny. sposoby percepcji. tów. Inaczej niż u Leibniza, u Deleuze’a nie wreszcie przestrzeń zewnętrzna jako rozsze- przechodzi się od światów możliwych do rzenie myślenia. jest równorzędnych. Zatem już sytuacja wych przesunięć i osiągnięcia w ten sposób K.F.: Dlaczego wybrałeś akurat ten chorał K. F.: To, co mówisz o różnych światach konsystencji świata rzeczywistego, lecz samo wyjściowa kreuje przestrzeń wirtualną: rów- większej intensywności doznania. Sposobów, Bacha? Czy z innym twój pomysł też by Bachowskiego chorału, wywołuje rów- zdarzenie staje się przestrzenią wirtualną. K. F.: Leibniz poprzez hierarchiczną nouprawnienie różnych przestrzeni dźwię- w jakie może zabrzmieć pojedynczy akord, się udał? nież skojarzenia ze światami możliwymi, I właśnie do samego środka tej wirtualności strukturę piramidy spróbował myślowo kowych, które wiążą się z danym instrumen- jest bowiem nieskończenie wiele. Zatem i tu- T. K.: Owszem, gdyż prawie wszystkie cho- o których pisze Gottfried Wilhelm Leibniz chciałbym katapultować swoich słuchaczy. oswoić chaos – to jest wyobrażenie o czy- tem. Do tego dochodzą różnice w strojeniu: taj staram się odkrywać nieznane w pozornie rały z kantat i pasji Bachowskich istnieją na końcu swojej Teodycei. Chodzi mi więc o spotkanie rzeczywistych ru- stej przypadkowości zdarzeń. Jeśli więc półtonowe stroje oraz inne, nierównomierne znanym. Uniknięciu chaotycznego brzmienia w rozlicznych wariantach harmonicznych T. K.: Leibniz naszkicował tam obraz pirami- chów przestrzenno-dźwiękowych z pewnym wprowadzimy się w stan, który właśnie temperacje. Stosowano je równolegle w XVII sprzyja szeroka przestrzeń, w której utwór i wykazują ogromne bogactwo różnic; ale dy, „pałac losów życia”. Piramida ta mieści filozoficznym przedstawieniem przestrzeni. opisałeś – w sytuację, w której nie tylko i XVIII wieku, ale oczywiście nigdy nie były jest wykonywany, oraz duży odstęp między właśnie wyjątkowa popularność tego chorału różne pokoje, a w każdym z nich znajduje wszystko jest myślowo równocześnie moż- słyszalne równocześnie w jednym utworze. instrumentami. Słuchacz odbiera zawsze oraz jego odniesienie do historii pasji wydają się inny świat. Światy te są wariacjami życia K. F.: W twojej kompozycji poruszasz więc liwe, lecz także faktycznie urzeczywist- całość, choć może też jeszcze słyszeć każdy mi się szczególnie ciekawe. Zresztą liczba jednej konkretnej osoby – Sekstusa Tarkwi- nie tylko problem muzyczny, lecz także niane – czy wówczas nie oszalejemy? K. F.: Jaki to dało efekt? Czy muzyka nie instrument z osobna. wersji tego chorału dochodzi nawet do dzie- niusza. Zgodnie z duchem baroku, te różne filozoficzny: chodzi o równoczesność zda- T. K.: Tak, to całkiem możliwe. Cena, jaką brzmi raczej chaotycznie? sięciu. światy są wprawdzie wszystkie teoretycznie rzeń, które w normalnych okolicznościach trzeba zapłacić za to, że pozostawiliśmy T. K.: Jeśli porzucamy bezpieczne struktury K. F.: Jakie to ma konsekwencje dla prze- możliwe, jednak zrealizować ich w jednym mogą tylko następować po sobie albo też za sobą linię czasowości i wskoczyliśmy do muzyki tonalnej, od około dwustu lat domi- strzeni muzycznej? K. F.: Kompozytorska konfrontacja z dzie- czasie niepodobna. Według Leibniza, Bóg wzajemnie się wykluczają. Jak zmienia się przestrzeni równoczesności, jest wysoka. nującej w europejskiej muzyce, docieramy do T. K.: Wtargnięcie mikrotonowej przestrzeni łem Bacha, od Mendelssohna, poprzez wybrał komnatę na szczycie piramidy jako obraz piramidy Leibniza, gdy słucha się Á propos, pragnę jeszcze wspomnieć ciekawą przestrzeni dźwiękowej, która dla naszych dźwięku do harmonii jest równoznaczne Brahmsa, Weberna, Berga, Schnebla, aż „najlepszy z możliwych światów” i tylko te twojej muzyki? koincydencję: melodia chóralna Bacha jest uszu początkowo brzmi raczej obco, z czasem z opuszczaniem bezpiecznego gruntu. Po- po wielu innych, ma już za sobą bogatą wydarzenia, które są w niej przedstawiane, T. K.: Chciałbym zburzyć ściany pomiędzy w istocie oparta na pieśni miłosnej Hansa odkrywamy jednak wielkie bogactwo różnic wstają nagle poziomy ukośne i wtedy także tradycję w historii muzyki. Gdzie więc występują też w rzeczywistości. Obraz takiej pokojami zawierającymi światy możliwe albo Lea Hasslera z 1601 roku. Tekst rozpoczyna i niezwykłych napięć harmonii. Dzięki dźwięki zaczynają krążyć wokół słuchacza. widzisz swoje miejsce? piramidy wzbudził moje zainteresowanie, przynajmniej uczynić te ściany przezroczy- się słowami: „Mein Gmüth ist mir verwirret” równoczesnemu zastosowaniu kilku strojeń Słuchacz znajduje się więc w bardzo dyna- T. K.: Kiedy brzmienie muzyki tonalnej gdyż sugeruje on równoczesność wyklucza- stymi. Na zakończenie także zewnętrzne („W duszy mej jest zamęt”)… mam w dodatku możność odkrycia na nowo micznej przestrzeni. pojawia się jak cytat w muzyce nowej – oczy- jących się nawzajem możliwości. Pojawia się ściany piramidy, w której słuchacz sam się tradycyjnej harmonii za sprawą mikrotono- wiście nie mam tu na myśli tylko muzyki też pewien smutek spowodowany tym, że znajduje, powinny się stać przezroczyste tłumaczenie z niemieckiego: emiliano ranocchi autoportret 2 [27] 2009 | 82 autoportret 2 [27] 2009 | 83

Kathrin Franke, Inny wymiar czasowości, rozmowa z Tobiasem Klichem, Przestrzenie wirtualne

by Małopolski Instytut Kultury on Nov 27, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 44

Statistics

Kathrin Franke, Inny wymiar czasowości, rozmowa z Tobiasem Klichem, Przestrzenie wirtualne — Presentation Transcript

http://autoportret.pl	43
http://www.slideshare.net	1