Joanna Orlik, "Manifest dworcowy. kilka słów o ukrytym potencjale", Dworce, wstęp do numeru

Po tragicznym pożarze Dużej Sceny Teatru Polskiego we Wrocławiu w 1994 roku dyrekcja stanęła przed trud- After the tragic fire of the Polish Theatre in Wrocław in 1994, the management of the theatre was faced with nym zadaniem znalezienia, przynajmniej na jakiś czas, nowego miejsca, w którym można by wystawiać sztuki. a difficult task of finding a temporary venue in which to stage plays. The choice was ... the defunct Świebodzki Wybór padł na nieużywany Dworzec Świebodzki. Dzięki współpracy dyrekcji teatru, kolei i architektów powstała, Railway Station. The effect of cooperation between theatre management, the Polish State Railways and architects jedyna w owych czasach w Polsce scena ze zmienną przestrzenią sceniczną. O tym, jak zmieniono funkcję rozk³ad jazdy timetable is a unique stage featuring a variable theatrical space. Joanna Biernacka tells us how the railway station’s role as komunikacyjną dworca na dialog ze sztuką i żywymi ludźmi opowiada Joanna Biernacka. a transport facility has been converted into the dialogue with art and people. joanna biernacka joanna biernacka Rzecz o byłym paryskim dworcu. Budynek osierocony przez kolej za sprawą rozwoju technologicznego cudem About a former railway station i n Paris. Rendered useless due to technological progress, the terminus nearly gdzie państwo dzisiaj grają? where do you play today? uniknął rozbiórki. Nie byłoby do końca prawdą powiedzenie, że budynek zamieniono po prostu w muzeum. missed being demolished. Yet it would not be true to say that it was simply converted into a museum. While now dworzec świebodzki we wrocławiu s.4 świebodzki railway station in wrocław D’Orsay to teraz musée, ale nadal pozostało w nim coś ze starego gare. Projekt architektoniczny pozwala cie- housing a musée, d’Orsay has retained something of the atmosphere of an old gare. It has been designed to let szyć się nie tylko Degasem czy Van Goghiem, ale też samą budowlą. visitors enjoy not only Degas or Van Gogh, but also the building itself. aleksandra robakowska, jarosław trybuś aleksandra robakowska, jarosław trybuś nenufary na dworcu nenuphars at the railway station Dworzec jako wydzielona przestrzeń, „obiekt zamknięty”, czy też przedłużenie miasta, jego integralny składnik? Is the railway station a secluded space, a closed-off object or an extension of the city and, at the same time, its muzeum d’orsay w paryżu s.8 musée d’orsay in paris Czy stara, dokładnie przemyślana zabudowa miejska jest w stanie „wchłonąć” obcy budynek, czy też lepiej integral component? Can old and carefully planned urban design accommodate an alien building of a railway umieścić dworzec gdzieś poza centrum? O ewolucji sposobów myślenia o dworcach, a także o bliskich nam station or should it rather be moved to the city outskirts? Read about the evolution in thinking about railway stations jacek wesołowski jacek wesołowski wszystkim problemach z włączeniem ich w miejską sieć komunikacyjną. and the difficulties of making them a part of the municipal transport network. między koleją a miastem between the railway station and the city o lokalizacji dworców kolejowych s.12 location of railway stations Historia o projekcie przedstawienia, które nigdy nie doczekało się realizacji. W czasie II wojny światowej The story of a performance project that never saw the light of day. During the Second World War, Tadeusz Kantor Tadeusz Kantor postanowił wystawić sztukę Stanisława Wyspiańskiego „Powrót Odysa” na krakowskim dwor- had plans to stage ”The Return of Odysseus”, a play by Stanisław Wyspianski, at Cracow’s railway station. People elżbieta kaproń elżbieta kaproń cu. Ludzie czekający na pociąg i rodzina czekająca na Odysa – rzeczywistość miała zlać się ze sztuką. O tym waiting for the train and Odysseus’ family waiting for him to return – life was to become art. Elżbieta Kaproń tells us odys w poczekalni odysseus in the waiting-room być może niemożliwym do realizacji pomyśle i micie, jaki wokół niego powstał pisze Elżbieta Kaproń. about this project and the myths that have grown up around it. niezrealizowany spektakl tadeusza kantora s.16 tadeusz kantor’s never realised performance Współczesny dworzec to miejsce, przez które najczęściej przebiega się w wielkim pośpiechu. Czy zawsze tak The contemporary railway station is a place that we usually hurry through. Has it always been like this? Marcin marcin jasionowicz marcin jasionowicz było? Marcin Jasionowicz zaprasza na krótką wycieczkę po galicyjskich dworcach w czasy, kiedy na dworcach Jasionowicz invites us for a short journey to Galician railway stations, back to the times when railway stations were gra w klasy hopscotch także się przebywało: przesiadując w poczekalni, posilając się w restauracji, rozmawiając. Bogaci siedzieli w fo- more than just a transit point, offering social entertainment such as sitting in a waiting room, having meals in czyli dworzec dla każdego s.20 a railway station for everyone telach z Wiednia, biedni na zakopiańskich ławach, a w budowie dworca jak w zwierciadle odbijała się struktura restaurants or just talking at leisure. The rich were sitting in Vienna-style armchairs, while the poor were occupying społeczna. plain benches. The architecture of a railway station mirrored social structure. luba zarembińska luba zarembińska co robić, gdy odjedzie ostatni pociąg what to do when the last train leaves Stacja Szmocin – zrujnowany budynek, dziurawy dach, gruz na podłodze, porozrzucane butelki, Szamocin railway station – a dilapidated building, leaking roof, rubble all over the floor, broken glass. It was at such ośrodek teatralny „stacja szamocin” s.22 the ”stacja szamocin” theatre centre wybite szyby w oknach. W takim miejscu powstaje teatr, który istnieje tylko dzięki wielkiej pasji i determinacji. an unlikely venue that a theatre was set up. The centre still exists only thanks to the determination and passion of Problemem nie są tylko szczury zjadające dekorację, ale również czynsz, na który wiecznie nie ma pieniędzy. those who are dedicated to keeping it alive. Rats eating the décor are not the only problem. Rent and perennial krystyna pawłowska krystyna pawłowska A jednak scena ciągle działa, przedstawienia się odbywają – wszystko to w bardzo osobistej historii Luby cash shortages add to the woes of the theatre centre. Yet despite these difficulties the show still goes on – read moje miejsce my place Zarembińskiej. more in a very personal story of Luba Zarembińska. czyli autoportret z krajobrazem w tle s.26 self-portrait with a landscape You can be an European, a Pole or a Cracovian, yet at the same time you remain a resident of a certain quarter or joanna orlik joanna orlik Można być Europejczykiem, Polakiem, krakowianinem, ale przecież każdy z nas jest jednocześnie mieszkańcem a street. Krystyna Pawłowska describes her private landscape and encourages the readers to tell their own stories. o spektaklu, który uciekł ze sceny about a spectacle that hurried from the stage jakiejś ulicy czy osiedla. Krystyna Pawłowska opisuje swój najbliższy „prywatny” krajobraz i zachęca czytelni- festiwal muzyki tradycyjnej „rozstaje 2002” s.28 the festival of traditional music ”crossroads 2002” ków do własnych opowieści. A fiddler on the rails, dances in the waiting hall, patched trumpets of Romanian musicians...The text tells a story of joanna rumińska joanna rumińska Skrzypek na torach, tańce w poczekalni, połatane trąby rumuńskich trębaczy... how, while hurrying to catch a train to Wieliczka, one may find oneself in Transylvania. A story of how one July spluwanie zabronione no spitting Tekst o tym, jak spiesząc się na osobowy do Wieliczki można trafić do Siedmiogrodu. O tym, jak w pewne afternoon Cracow’s central railway station got carried away with dancing and singing as part of the ”Crossroads na indyjskim dworcu s.30 at a railway station in india lipcowe popołudnie krakowski główny zawirował, zatańczył i zaśpiewał, czyli o „Rozstajach 2002”. Sztuce i ży- 2002” Festival. In other words, a story of art intertwining with life. ciu splecionych ze sobą. marek kowicki marek kowicki Trains in Poland may not run on time, but all you can do while waiting for the train which is 15 minutes late is to peron sztuki w mszanie dolnej art platform in mszana dolna Pociągi w Polsce nie jeżdżą z pewnością zbyt punktualnie, jednak przez te dodatkowe 15 minut oczekiwania browse through magazines at the bookstall. In India, where trains may be delayed for a day or so, the situation is projekt małgorzaty szynalik s.32 małgorzata szynalik’s diploma project można co najwyżej obejrzeć gazety na wystawie w kiosku. Co innego w Indiach, kiedy trzeba czekać na po- entirely different. Joanna Rumińska tells us how much one may learn about the country while watching life go by at ciąg i cały dzień. O tym, jak wiele można się dowiedzieć o tym kraju obserwując życie na dworcu opowiada the railway station. drugi rzut oka s.34 at second glance Joanna Rumińska. The ”art platform” is intended as a cultural and information centre that will promote regional art. Pottery, folk-style noty o autorach s.35 about authors „Peron sztuki” ma być centrum kultury, informacji i propagowania sztuki regionalnej. Gliniane naczynia, szafki furniture and clothes – all these goods may one day fill in shopping stalls at the empty railway platform i ubrania zdobione w regionalne wzory, sztuka użytkowa – być może wszystko to kiedyś naprawdę pojawi się na in Mszana Dolna. straganach na nieużywanym bocznym peronie na stacji kolejowej w Mszanie Dolnej. 2

„odprowadzi³ mnie wtedy do Za³o¿enie: w stanie podwy¿szonej wra¿liwoœci Należy wykorzystać przestrzeń dworców kolejo- poci¹gu zatrzyma³ siê tam wych dla wydarzeń kulturalnych, ponieważ wielki wszystko, co nas otacza – informację o godzinie zdawa³ siê byæ zachwycony dystans, oddzielający doświadczenie dzieła sztu- odjazdu, komunikat nadawany przez megafon, ki od doświadczenia poczekalni dworcowej, jest porozumiewawcze spojrzenia dworcowych złodzie- «dlaczego mi nigdy nie mówi- tylko pozorny. jaszków. ³eœ o tym?», odprowadza³ Budynek dworca skłania do refleksji. A jeśli głów- mnie potem czêsto i kupuj¹c Istnieją oczywiście konwencje, do których jesteśmy nym celem sztuki jest sprawić, żeby coś się w środ- przyzwyczajeni. Zasada decorum, styl wysoki i ni- ku nas wydarzyło, jeżeli głównym jej zadaniem jest peronówkê mówi³ «popatrz, ski, odporne na siebie odległe światy – codzienny przestawić nas na moment na inne tory (sic!), to tak tanio a przecie¿ widowisko i odświętny. Zajmujące ekspozycje muzealne, dworzec z natury rzeczy nadaje się do tego celu poruszające koncerty, głębokie rozważania, plusze doskonale. Naturalnie wielkie przestrzenie, jakby warte skarbów faraonów, i kandelabry oraz „duc in altum”. To dobrze. W koń- stworzone są do tego, żeby je zapełnić dziełami sztu- i oczu faraonów, w tak skrom- cu nie po to przez wieki wypracowaliśmy kanon, by ki; publiczność, która nie koncentruje się na tym, co go teraz unieważnić, nawet jeśli czasem wydaje się wypada, a czego nie wypada, ale od razu dociera nej salce i na tak skromnym stanowić teren dla wybrańców. Chodzi mi tylko o to, do sedna rzeczy, do nawiązania bezpośredniego uboczu ten teatr narodów», że istnieje alternatywa. Co więcej, że może ona kontaktu z obrazem, fotografią, rzeźbą. Bez podej- czasem szliœmy tam wczeœniej stanowić kierunek rozwoju, który szerokiej publicz- mowania specjalnych decyzji, bez dodatkowych ności umożliwi najbardziej naturalny kontakt ze sztu- przygotowań, bez poczucia faux pas i niestosow- ni¿ potrzebowa³em i potem ką! Dworzec kolejowy jako nowe zdemokratyzowa- ności stroju. wychodzi³ ze mn¹ na peron ne medium? A dlaczego nie, skoro za tym myśle- Nie trzeba wybierać. Naprawdę nie należy wybie- niem przemawiają fakty? rać. Potrzebujemy ceremonii, sztafażu i rytuału. Ale i myœla³em nieraz ¿e gdy ju¿ Wejście na dworzec oznacza potrzebujemy też źródła refleksji na co dzień i z pow- rusza³ mój poci¹g i odje¿d¿a- szechnym dostępem. Żebyśmy nie zapomnieli, ³em on jeszcze tam wraca³.” wkroczenie w inny œwiat. że kulturą (lub jej brakiem) może być wszystko, czym się otaczamy, o czym myślimy, czym oddycha- Pozornie nic się nie zmienia – pokonujemy kolejne my. Kultura powinna być blisko codzienności. Oba stanis³aw czycz, „ajol” schody i kolejne drzwi. Ale przecież przecho- poziomy – wysoki i niski – powinny się przeni- dząc przez próg, definitywnie żegnamy się z mia- kać. Nie może być tak, że kontakt z dziełem sztuki stem – stajemy się podróżnymi. Przestając być u sie- jest rzadkim świętem. Przeciwnie – to bie, jeszcze nie jesteśmy gdzieś tam, dokąd chce- my dotrzeć. Otwieramy drzwi i wkraczamy w dworco- sztuka doœwiadczana na co dzieñ wy tłum. Wokół nas, oprócz ciał towarzyszy podró- ży, kłębią się wytwory ich myśli, doświadczane powinna uświetniać nasze życie. w sytuacjach granicznych – smutek, radość, szczę- Stojąca przez rok w głównej hali krakowskiego dwor- ście, rozpacz, jeszcze nadzieje, już brak nadziei... ca figura Podróżnego, tak wymowna – objuczona joanna orlik Wchodzimy na ludzkie skrzyżowanie, pulsujące od walizami, ugięta pod ich ciężarem – poruszała mnie nadmiaru emocji – dworcowa hala musi być wielka, za każdym razem, gdy tamtędy przechodziłam. Mia- manifest żeby mogła pomieścić to wszystko, tę wirującą ener- gię, idącą z ludzkich głów. Istnieje pewien rodzaj dworcowej zadumy, melan- cholii, w którą się wpada, gdy tylko stajemy w środ- łam poczucie wchodzenia w specjalną przestrzeń, absolutnie unikatową. Teraz, gdy mijam stojące w tym miejscu budki z colą, wciąż mi żal, że zniknęła. dworcowy ku. Rzeczywistość zyskuje przejrzystość kryształu, widzenie wyostrza się, odcięte zostają codzienne pospieszności, zostajemy sami – wśród innych, tak samo samotnych, tak samo w tej chwili bezdomnych. Odcięci od naszej małej stabilizacji, wytrąceni kilka s³ów o ukrytym potencjale z bezpiecznych kryjówek, chłoniemy wydawca: autoportret. pismo o dobrej przestrzeni, nr 2-2003 (3), kwartalnik, ISSN 1730-3613 redakcja: małopolski instytut kultury, rynek główny 25, 31-008 kraków, tel. (12) 4221884, 4223265, 4227606 e-mail: autoportret@mik.krakow.pl, www.mik.krakow.pl/autoportret joanna orlik redaktor naczelna, marcin klag koncepcja graficzna i skład, joanna czechowska sekretarz redakcji Wydano przy wsparciu okładka: zegar w musée d’orsay, fot. sophie boegly, druk: unidruk finansowym Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania nadesłanych tekstów. Województwa Małopolskiego. 3

Joanna Orlik, "Manifest dworcowy. kilka słów o ukrytym potencjale", Dworce, wstęp do numeru

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 22, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 62

Statistics

Joanna Orlik, "Manifest dworcowy. kilka słów o ukrytym potencjale", Dworce, wstęp do numeru — Document Transcript

http://autoportret.pl	61
http://209.85.129.132	1