Jens Fisher, "Kioskizacja", Przestrzenie handlu

jens fischer 36 – sposób na depresję? kioskizacja wszystkie fot. w artykule: archiwum projektu „kioskisierung”

W ramach projektu „Kioskizacja”, w którym uczestniczą Benjamin Foerster-Baldenius (architekt, laboratorium przestrzeni, Berlin), Jens Fischer (urbanista, Lipsk) oraz Peter Arlt (socjolog, Linz), dokonano badań handlu ulicznego na przykładzie kiosków na osiedlach w Halle (Neustadt), Łodzi (Retkinia), Bratysławie (Petržalka) i Moskwie (Czertanowo). Od września 2005 r. wraz ze swoim Kinokioskiem zespół projektowy odbywa trasę objazdową pt. „Kioskisierung. Propaganda- Tour” („Kioskizacja – objazd propaganowy”) przez Europę Środkową i Wschodnią. Sytuacja społeczna i gospodarcza Niemiec samodzielności i aktywności społecznej w krajach się nawet próba wystawienia opracowanych planów wschodnich jest obecnie bardzo napięta. Po upadku byłego bloku wschodniego naszą uwagę zwróciły kio- w każdej z dzielnic w postaci tablic turystycznych muru berlińskiego wiele osób straciło pracę – obecnie ski jako specyficzne formy samorealizacji jednostek – niestety nieudana z powodów biurokratycznych. bezrobocie przekracza tu nawet 20 procent. Duża i kształtowania niezależnej, samodzielnej inicjatywy, Ostatni etap projektu rozpoczął się wraz z koń- część ludności czynnej zawodowo przeniosła się a zarazem elementy wzbogacające przestrzeń urba- cem podróży i trwa nadal. Prowadzimy stronę inter- do dawnej RFN, a przyrost naturalny spada, wskutek nistyczną. Nieprzypadkowo gwałtowny wzrost liczby netową (www.kioskisierung.net) oraz planujemy czego liczba mieszkańców jest coraz niższa. kiosków w Europie Środkowo-Wschodniej nastąpił założenie funduszu kioskowego – dodatku do strony, Depresja i rozgoryczenie są w tej części kraju w latach 90.; ewolucja ta wiązała się z intensyw- który oferowałby małym i mniejszym zakładom możli- na porządku dziennym – a występują w zwiększonym nymi przemianami polityczno-społecznymi w tym wość udokumentowania swojego istnienia na platfor- nasileniu na wschodnioniemieckich blokowiskach. regionie. Skoncentrowaliśmy się zatem na badaniu mie internetowej. Jesteśmy otwarci na rozwój i mamy Przedtem były one zamieszkiwane przez rozmaite kiosków w wybranych mikrodzielnicach czterech nadzieję, że z tej sieci powstaną dalsze inicjatywy, warstwy społeczne, teraz jednak opuścili je wszyscy, środkowoeuropejskich miast: Moskwy (Czertano- choć kierunku ewolucji projektu nie jesteśmy dziś którzy mogli sobie pozwolić na dom z ogrodem, wo), Łodzi (Retkinia), Bratysławy (Petržalka) i Halle w stanie przewidzieć. mieszkanie własnościowe w mieście czy jakiekolwiek (Neustadt). inne, bardziej komfortowe warunki mieszkaniowe. twarze kiosków Wychowani w socjalizmie, w którym państwo projekt miało gotowe, kolektywne koncepcje planowania W czasach komunizmu otwarte przestrzenie życiorysów obywateli od ich narodzin do śmierci, „Kioskizacja” rozwijała się w trzech fazach: miejskie były zwykle ideologicznie nacechowane mieszkańcy wschodnich Niemiec mają spory kłopot Do stycznia 2005 r. prowadziliśmy badania: i rzadko kiedy zezwalano na budowanie obiektów z „wywalczoną” wolnością. Nie rozumieją nowych odwiedziliśmy cztery dzielnice objęte projektem, służących wolnemu rozwojowi jednostek. Wraz warunków życia, nie pojmują, co może znaczyć owa policzyliśmy i skatalogowaliśmy kioski, przepro- z upadkiem muru berlińskiego przed wieloma oby- wolność w odniesieniu do ich konkretnej sytuacji. wadziliśmy wywiady i sporządzaliśmy portrety watelami krajów postkomunistycznych otworzyła się Czekają na rozwiązania, na miejsca pracy, na nowe poszczególnych właścicieli kiosków oraz ich pracow- szansa przemyślenia na nowo własnych możliwości mieszkania – milcząco zakładając, że państwo ników. Powstały monografie o kioskach oraz „mapy oraz wykorzystania ich w inny niż dotąd sposób. powinno im to wszystko zapewnić. turystyczne” z najbardziej atrakcyjnymi kioskami Kiosk stał się dla nich jednym ze sposobów takiej Projekt „Kioskizacja” został zainicjowany w kwiet- w danym rejonie oraz z opisami poszczególnych samorealizacji. niu 2004 r., a jego głównym celem było poszukiwanie tras. Powstał także specjalny kiosk wędrowny. Cechą wyróżniającą kiosku, jest to, że wkra- nowych impulsów pozwalających na wzmocnienie We wrześniu 2005 r. wyruszyliśmy w podróż cza on w wyrazisty sposób w życie miasta. Stoi słabej dziś samodzielności zawodowej społeczeń- z kioskiem wędrownym, by dostarczyć produktów samodzielnie na otwartej przestrzeni, lokuje się stwa we wschodnich Niemczech. Postanowiliśmy partnerom kontaktowym projektu. Nasza inscenizacja w pieszych strefach wielkich osi ruchu, na targach, skonfrontować tę sytuację ze „strategiami przeżycia” stanowiła chwilowe odwrócenie zasad funkcjonowa- na stacjach metra lub na przystankach autobuso- innych krajów europejskich naznaczonych podob- nia kiosków. Wystawiono tu i rozdawano monografie, wych czy tramwajowych. Żyje z „biegoznawstwa”. nym losem. Wśród rozmaitych sposobów rozwijania mapy oraz produkty z palety oferty kiosków. Pojawiła Towary są tu podawane przechodniom do ręki. 37

Wokół sprzedaży wytwarzają się specjalne rytuały W Łodzi kiosk prowadzi zwykle sam właściciel. – klient i sprzedawca często się znają, prowadzą Tu znaleźliśmy to, czego szukaliśmy: małe jednostki więc ze sobą swoistą rozmowę, która składa się gospodarcze, których właściciele utożsamiają się co prawda z zaledwie kilku zdań dziennie, ale może z zakładem i w których widać, jak pracownicy prze- nieść w sobie element ludzkiego zaufania i stanowić kazują klientom miłość do własnego zawodu. Choć szczególną wartość. ciężka, praca po więcej niż 8 godzin dziennie nie W Moskwie i w Bratysławie dowiedzieli- przynosi znacznych zysków, jednak utożsamienie śmy się, że większa część kiosków nie należy się z własną działalnością, własnym kioskiem od- do sprzedawców: w poszczególnych obiektach czuwa się tu w każdym kontakcie jako nieokreśloną, handlują pracownicy, a właściciele przeważnie ale obecną wartość. Osobiste sytuacje sprzedaży prowadzą więcej punktów. W Moskwie pracownicy przełamują anonimowość blokowisk. pochodzą z byłych południowych i wschodnich Kioski przypominają czasem miejskich anarchi- republik radzieckich, natomiast w Bratysławie stów: oferują znacznie więcej niż tylko usługi han- są to przeważnie emeryci albo panie domu, dlowe, a ich rozmiar, indywidualnie ukształtowany którzy w ten sposób sobie dorabiają. Różnica ta wizerunek i indywidualne ustalanie czasu pracy oraz przekłada się w istotny sposób na czas pracy: oferty utrudnia strategom planowanie jakiejkolwiek w Moskwie rzadko kiedy trwa ona mniej niż interwencji mającej na celu wprowadzenie zbyt ry- 12 godzin, a czasem rozciąga się nawet na całą gorystycznego porządku. Kioski są często wyrazem dobę. W Bratysławie kioski są czynne od 4 do 8 go- praktyki handlowej rozwijającej się w sposób otwarty dzin dziennie. i indywidualny, która z ogromnym oporem wpasowuje 38

się w „całościowy miejski dizajn”. Stanowią jednak poprawienia nastrojów społecznych we wschodnich zarazem swoisty wskaźnik rozwoju pluralistycznych Niemczech. Samo stawianie kiosków niczemu nie światów handlowych, w których każdy próbuje wyko- posłuży. Potrzebna jest przede wszystkim inicjatywa rzystać swoją szansę i zrealizować własne wyobra- samych przedsiębiorców, potrzebna jest akceptacja żenia o tym, jak handel powinien wyglądać. Rozmiar i wsparcie ze strony gmin, potrzebni są wreszcie i struktura kiosków czyni je łatwymi do przeniesienia klienci, którzy nie ograniczyliby się do nabywania i zaadaptowania do różnych potrzeb przestrzennych towarów, lecz byliby gotowi docenić osobistą nutę oraz odpornymi na zmiany. Znikają w jednym miej- i kontakt międzyludzki wyżej niż korzystne ceny to- scu, by za chwilę powstać w innym. warów. Pojawienie się kiosków oraz stojącej za nimi struktury małych i mniejszych przedsiębiorstw może perspektywy być szansą dla bogatego, pluralistycznego rozwoju życia społecznego w kontekście miejskim. Jednak Realizując projekt, doszliśmy do przekonania, warunkiem funkcjonowania tego rodzaju gospodarki że kioski nie są przydatnym narzędziem dla krótko- jest istnienie żywej kultury, która byłaby w stanie falowego polepszenia sytuacji na rynku pracy oraz zdobyć się na indywidualizm oraz dostosowywać się do ustawicznych zmian i zmiany te doceniać. Kiosk Ten potencjał i możliwości pragniemy śledzić Jest małym obiektem położonym na prowi- w trzeciej fazie projektu, zainicjowanej otwarciem zorycznym fundamencie lub wyposażonym internetowego forum wymiany zdań na temat w kółka. Stoi wolno na otwartej przestrze- kiosku. Kioski i małe przedsiębiorstwa mogą tutaj ni. Sprzedaje się w nim zazwyczaj przez prezentować swoją działalność. Być może dyskusja okienko. W trakcie badań obok klasycznych o nich przyczyni się do zmian w sposobie postrze- kiosków braliśmy pod uwagę także przero- gania kiosków oraz wywoła reakcje, które okażą bione na potrzeby sprzedaży samochody się pozytywne w skutkach dla ich właścicieli oraz oraz kontenery, natomiast pominęliśmy pracowników. stragany. tłum. emiliano ranocchi 39

Jens Fisher, "Kioskizacja", Przestrzenie handlu

by Małopolski Instytut Kultury on Sep 28, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 3

Statistics

Jens Fisher, "Kioskizacja", Przestrzenie handlu — Document Transcript