Jarosław Urbański, "Squating jako swoboda i samowola", Przestrzenie niczyje

ki jarosław urbańs ola jako swoboda i samow nie było lę, albo też osadnictwo aby narzucić swoją wo S pod wieloma wzglę- sami. Jeżeli natomias t impuls quaty są specyficznym sprzeczne z jej intere olnego osadnictwa terenów pochodził od władcy dami rodzajem samow do zajmowania nowych e” przestrzenie. Ideo- to raczej jego anektującego „porzucon (osadnictwo zorganizo wane), oznaczało adza się na negacji typu wymagań w odn iesieniu logia squatterska zas rezygnację z różnego postu- o prawa własności i znaczenia był tu także czynnik formalnie pojmowaneg do osadników. Nie bez ni i sub- sprawiał, ołecznienie przestrze e zaludnienie), który luje daleko idące usp iowej). demograficzny (niski e wszystkim mieszkan , przestrzeni porzucon ych czy stancji miejskiej (przed że pojęcie nieużytku italistycznym, gdz ie obowiązu- ełnie od- W społeczeństwie kap anych miało sens zup zespół przestrzeni zdegradow cześnie konserwatywny je neoliberalny i jedno kwestii mienny od dzisiejszego . wrażliwy na punkcie przekonań szczególnie dla ruchu squ aterskiego jest ieś ogra- własnościowych, to, co esie średniowiecza jak , wydaje Jeżeli spotykamy w okr właściwym i słusznym dnictwem, to przybiera ją one stanem naturalnym, skró- niczenia związane z osa wania. W największym czajowej niż pra wnej i są czę- się trudne do zaakcepto ie nie raczej postać normy oby dnie z którą mieszkan ie lokalnym, w sposób o wie- cie chodzi o zasadę, zgo ściej ustalane na poziom prawem – i to prawe m o na tyle Istnieją jest przywilejem, ale any niż współcześnie. ograni- le mniej zcentralizow pojmo- czeniu, że nie może go ć, że inaczej wówczas fundamentalnym zna podstawy, aby twierdzi prywatnej. ykład miara powier zchni nie czać prawo własności wano przestrzeń, na prz a same- kcyjna, jakby przypisan była formalna, abstra czynności osiła się do pewnych mu gruntowi, ale odn wolność w średni owieczu dziś wydaje się nam , że granice i funkcji. Jeżeli zatem zawsze podarstwa, zabudowy) postępu- (państwa, miasta, gos jest odpowiedzią na t to efekt Samowolne osadnictwo , jak współcześnie, jes j, miały takie znaczenie watyzacj ę przestrzeni miejskie a naszych wyobr ażeń i przeko- jącą i powszechną pry mylnego przeniesieni owanej przez znego. połączoną ze wz rostem kontroli spraw my i zasady życia społec ych zadań nań na wcześniejsze for ść grun- rej jednym z główn mi – łan – oznaczała ilo władzę polityczną, któ do czy- Staropolska miara zie ści. Mamy tu zatem żywienia jednej rodzin y chłop- staje się obrona własno tu potrzebnego dla wy ględnie nie dawnym, w odnie- elicznik był różny w zależności nienia ze zjawiskiem wz skiej; jej metryczny prz na przykład y rolnej. sieniu bowiem do epok wcześniejszych, wydajności danej kultur edlaniu od żyzności gleby czy ierzch- dno byłoby mówić o osi sowano także miary pow do średniowiecza, tru y W Europie często sto c niezgo dnym z jakimiś z gór iesienia był cza s pracy – na „samowolnym”, a wię ni, której punktem odn . Ludzie po giem określonymi, un iwersalnymi zasadami ą chłop zdołał zaorać płu i nawet przykład ilość ziemi, jak wscho- wówczas wolne tereny o wołu albo obsiać od prostu zamieszkiwali eślo- ciągniętym przez jedneg ji okr tych ob- wały się w jurysdykc . I znowu – wielkość jeśli ziemie te znajdo du do zachodu słońca zazwyczaj albo nie posiadała ch różniła się w zal eżności od nej władzy politycznej, szarów liczona w metra i egzekucji, ona dostatecznych możliwości kontroli 51 a i samowola k i sqauting jako swobod jarosław urbańs nr 5-2008 (22) 50 2008-08-31 17:20:54

a i samowola k i sqauting jako swobod jarosław urbańs 0 roku ne ruchu. W lutym 198 możliwości mobilizacyj mskich siedem- widowanych amsterda oją świetność w latach w obronie jednego z lik squaty przeżywały sw 12 tysię- demdziesi ątych. Spontaniczne esiątych XX wie ku. Opierały ało na ulicach miasta sześćdziesiątych i sie dziesiątych i osiemdzi squatów demonstrow zar (przestrzeń) – gra- pierw pod po- j ca- h squatterski działał i działa na miejsca. Relacje: człowiek – obs formy zabudowy pojawiały się tam naj pustostanów, zazwycza cy osób. W Polsce ruc ębie innego zespołu jących na się one na zajmowaniu zaledwie nica kształtowały się zat em w obr w”, callampa, powsta ko to miało, wbrew poz orom, można u nas naliczyć ań. Uległy stacią „osiedli grzybó łych budynków. Zjawis dużo mniejszą skalę, ści i rodzaju zachow gruntach, na przykład elkiej Brytanii i najstar- przekonań, mentalno owych przykład w Wi squatów. Największy u, bezpańskich lub państw charakter masowy. Na kilka, góra kilkanaście acji w dobie klasycyzm k czy na skrajach wy sypisk śmieci. iem średnio rocznie egz ysto- ski Rozbrat, założony w 1994 radykalnej transform w dolinach rze szy z nich to poznań one tępującej uniwersa- zin, czyli po- między 1968 a 1980 rok 7 roku adzie bara- ar oraz pos h 16 tysięcy rod ięcy squatersów. W 198 budynkach (w zas epoce ujednolicenia mi W 1960 roku żyło w nic wało od 30 do 50 tys roku w opuszczonych czych, związanej . Później ptowa- lizacji zasad urbanisty cznych i osadni głównie bezrobotnych było ich około 31 tys ięcy. Naj- ch. Z biegiem czasu ada nad 80 tysięcy osób, w samym Londynie kach) poprzemysłowy je albo wo jem miast. ores, któ ry miał już charakter Amsterdam, zczenia, przekształcając z demograficznym roz narodził się ruch poblad słynniejszym „miastem squatów” był no tu kolejne pomies y. Uczestni- wadzić olityczniony i ofensywn niało 6-7 tysięcy sam owolnie lokale pozwalające pro o wiele bardziej up gdzie w 1980 roku ist w mieszkania, albo w mowali czną. Po- w starciach z policją, zaj z tego, że ruch squate rski był ść kulturową i polity cy ruchu, siłą i często zajętych domów. Opróc w Rozbracie działalno nielegal ne a powszechne ali na nich osiedla mieszka- odpowiedzią na ogranicze- b anarchistyczny, dw ie sale prywatne tereny i budow oczywiście ideologiczną wstała biblioteka i klu miesz- w samej stolicy ił on b, warsztaty. W części niowe. Oblicza się, że w 1971 roku prawo własności, stanow koncertowe, galeria, pu bez formalnego ty- ores miesz- nia wprowadzane przez kanio- licząc przy- onujące się , w osadach poblad ieczenie potrzeb miesz adzieścia osób, nie Fakt, że osadnictwo dok kraju, Santiago de Chile także sposób na zabezp kalnej żyje blisko dw ego obszaru lub lokalu zostało t pop ula- robytu”. zy zatem tułu prawnego do dan czyli około 10 procen ści „społeczeństwa dob wo gości. Rozbrat łąc prze- kało 275 tysięcy osób, wych najuboższej czę bywających tu okreso e, wcale nie oznacza, że iedla wybudow ane samowolnie sto przystanią dla em igrantów funkcjami centrum spo łeczno- określone jako nielegaln cji tej aglomeracji. Os Squaty stawały się czę funkcje mieszkalne z ie. Zjawisko to ist- wało 700 świa- nież na ze- stało funkcj onować. Wręcz przeciwn w Peru w latach sze śćdziesiątych zamieszki ych z innych regionów -kulturalnego oddzi aływującego rów światowej. W dal- o kraju. i uciekinierów polityczn certów, sowy w skali ło 1/15 ludności teg mieszkaniowych, europe jskie zowanych w squacie kon nieje i ma charakter ma je się tysięcy osób, czyli oko ta. Obok kwestii czysto wnątrz. Oprócz organi miejscach globu dokonu uwiańskimi osadami eralną odpowiedzią polityczną szym ciągu i w wielu Najbardziej spektakul arnymi per squaty były także gen dając się „wtłoczyć” e spontanicz- h miejsc ono sponta nicznie i żywiołowo, nie były barriady, któ re stanowiły połączeni e status quo. Wokół tyc nych i pilnowanych i siedem- i kulturową na zastan ie wyznaczo lat sześćdziesiątych i organi- w obręb rygorystyczn ności i planowania. Od ałalność różnych grup prawne i to- kiej koncentrowała się dzi wyznaczone ramy sytuacja w Ameryce Łac ińs (anarchistycznych, rad ykalnie granic. Współcześnie ztał- dziesiątych XX wieku zacji antysystemowych nan ia oraz ideologie przeks , niż poprawiła , a powiększanie nych), a także undergro undowa warzyszące im przeko raczej pogorszyła się lewicowych, ekologicz się „samowolą”. społecz- rakter: „swoboda” staje pogłębianie podziałów stawy, wydawnictwa). W sensie cają jego cha się obszarów biedy i e bez kultura (koncerty, wy . Ni do emo- charakter osadnictwa atterski odwoływał się m ta- nych wciąż rzutuje na estetycznym ruch squ powojennym przykłado obserwowana w tym regionie hitekturze i odrzuc ał jej mo- Przyjrzyjmy się kilku znaczenia jest także cjonalnego nurtu w arc a osiedli rr, anali- w myśl kiej samow olnej formy tworzeni ograficzna. Anders Co onalistyczne pomysły, le świata eksplozja dem 0 roku, dernistyczne i funkcj ziemy ich wie światowej, pisał w 200 ego artysty Friedricha Hunder- mieszkaniowych. Znajd zując sytuację w skali postulatów wiedeński j, gdzie powsta- ili 90 procent miesz- manifeście Ver schimmelungs w Ameryce Łacińskie że nielegalni osadnicy stanow twassera, który w swoim dra- bi, 50 pro- ur (Ple- wały zw ykle w odpowiedzi na kańców Addis Ab eby, 33 procent Nairo alismus in der architekt t Kalkuty, manifest gegen den ration archi- matyczny deficyt miesz kaniowy cent Seulu, 67 procen wko racjonalizmowi w cent Monrovi, 29 pro - śniowy manifest przeci – na przykład w Chile w latach 60 procent Ankary, 35 pro inien móc budo- 45 procent Bombaju, tekturze), postulował: „[...] każdy pow ku, 40 procent plano- cent Manil i, 46 procent Meksy je wolność budowania, wać, i dopóki nie istnie może być Limy i 42 procent Car acas. sów dzisiejszych nie wana architektura cza ”. uważana za sztukę [...] po roku ’68 rozbrat możemy lepiej Na tym tle dopiero ruchu squatterskiego, był na tyle dobrze zor ganizo- zrozumieć fenomen W Amsterdamie ruch ym odrębnym i specyficzn emdziesiątych XX wie ku istnia- który nie jest jedynie wiska wany, że w latach osi zja ormacji ym, ale także częścią atterskich centrów inf zjawiskiem kulturow ło tam kilkanaście squ amy tu mi anem samowolne- zny biuletyn. Duże były też szerszego, które określ i wydawano comiesięc erykańskie go osadnictwa. Eu ropejskie i północnoam 53 a i samowola k i sqauting jako swobod jarosław urbańs nr 5-2008 (22) 52 2008-08-31 17:20:54

a i samowola k i sqauting jako swobod jarosław urbańs drugim pensowana w okresie watność wytrwałość jest rekom ). Bu- ywiście naruszać pry macie często krótszym setki osób. Może to ocz dzi ałal- (niestety w naszym kli nione są starania, aby m mia- mieszkańców, choć czy iejscowione w centru dynki squatu, choć um decydują razem, kto może to możliwe, nie stanowiła nie- ogrodami ne. Mieszkańcy squatu ność Rozbratu, na ile zieleni i sąsiadują z je się tu sta, są zatopione w teatralnych, koncentru e. Zdarzają się werdy kty skazu- a ani dla samych squ atersów, zy on zatem wszystki e zalety wystaw i przedstawień mieszkać na Rozbraci potrzebnego obciążeni działkowymi, latem łąc zachęcająca do aktywności na iem na gan e są działalność społeczna yzm – nie wolno bow eszkańców. Przestrze mieście. Tworzenie ws pólnej ejmowa- jące jednostkę na ostrac ani dla okolicznych mi mieszkania na wsi i w zakładów pracy czy pod terenie squatu nieupraw nionej na przykł ad organizacji kon- nie ma jednak nic wspólnego przykład na terenach innych przykład stosować na pewne zasady dotyczące przestrzeni Rozbratu tyw przez mieszkańców awać narkotykó w. Ten drugi zachowywania czysto ści (pełny autono- nia rozmaitych inicja przemocy czy sprzed certów (hałas) czy t utopią, lecz strefą rz po- z idyllą. Squat nie jes artość squatu na zewnąt ze względów bezpie czeństwa ie w tym miejscu ma zasadni- oficjalnych struktur pań stwo- dzielnic Poznania. Otw zakaz wprowadzono recykling). Mieszkan miczną, niezależną od jest powszechnie zna ne i stało wykorzy- , dostęp do wspólnych woduje, że miejsce to ie używek nie zostały cze zalety: bardzo niskie koszty i z obawy, żeby kwest wych i biznesowych. wizytówką miasta. ingerencji w ży- do wszelkie- się w pewnym sensie stane przez policję jak o pretekst do przestrzeni socjaln ych (biblioteka) oraz padków resu pracy są w większości wy między innymi z zak ać można pewien reg res w ru- cie squatu. Mieszkań go typu poradnictwa, Od 10 lat zaobserwow mi lub animatorami przedsię- squatu działa komisja związku aje się on mieć dwie zasadnicze działaczami społeczny Opisa- wa pracy (na terenie chu squatterskim. Zd kolektyw jest to jednak reguła. czy wojskowej służby zastępczej. , część squatów uzyska ła sta- wzięć kulturalnych, nie zawodowego) przyczyny. Po pierwsze rakter Rozbratu pow oduje, że sprzy- ny wyżej, otwarty cha alny, co ostatecznie nie Rozbra- udział ez to – tus półlegalny lub leg yczące mieszkańców miejscu stanowi ciągły inicjatyw i osób, a prz , zwłaszcza kiedy fala rewolu- Wszystkie decyzje dot specyfikę życia w tym Z uwagi na mnogość jało mobilizacji ruchu czas spotkań, bow iem jedną spotkania ania, na Rozbracie iami 1968 tu podejmowane są pod zeniach oraz liczne zakres problemów do rozwiązyw irowana wydarzen jest to, w rozmaitych wydar cji i kontestacji zainsp nych życia w squacie sqaucie ludźmi. Szeroko rozu- likowany system pod ejmowania opadać. Po drugie, w wielu z cech charakterystycz eżą do z pojawiającymi się w obowiązuje skomp roku zaczęła wyraźnie czy mieszkanie nie nal atu skupia dziesiątki, a nawet nych względem siebie kolekty- tał boom budowlany i wzro- iż zajmowany pokój miane środowisko Rozbr decyzji w autonomicz regionach Europy nas ro wspól- , koncertowy, miesz- ób), ale stanowią dob lioteczny spowodowało konkretnej osoby (os wach (na przykład: bib sły ceny nieruchomo ści i gruntu, co m Kolektywie wikcją”) kańców), które starają się na wspólny ruchu nazywaną „in ten opie- likwidację (w języku ieszek, oje działania. Proces ło się bez starć i zam Rozbratu uzgadniać sw każdy wielu squatów. Nie oby okracji bezpośredniej: w stanie skutecznie się bro- ra się na zasadach dem jednak ruch nie był niczyć we ws zystkich decyzjach estorów i reprez entujących ma głos i może uczest nić przed naporem inw ach kon- iusz podejmowanych prz ez kolektyw. W decyzj owych. Podobny scenar j: jeżeli ich interesy sił państw wygląda to nieco inacze Rozbracie, który ulokow any kretnych kolektywów może mieć miejsce na liotece, nie ma się prawa o niej działkach położon ych w cen- nie pomaga się w bib jest na atrakcyjnych acie, nie moż- decydować; jeżeli nie mieszka się w squ ch dla trum Poznania. z mieszkańcami ważny na bezpośrednio ustalać eżenia ie wnosić swoje zastrz nich kwestii – a jedyn kutowa- my są tu zazwyczaj dys na kolektywie. Proble je się konsensus , głosowania ne tak długo, aż uzysku Konflikt ne są za ostateczność. „większościowe” uważa . Istnie- naturalny stan rzeczy jest traktowany jako obody, awiania jednostce sw je tendencja do pozost ć odpo- , że powinna ona bra z zastrzeżeniem jednak wobec czyny i być solidarna wiedzialność za swoje Katarzyna Jankow ska społeczności. Wszystkie fotografie: pozostałych członków www.foto.rozbrat.org ienno- się na dwa okresy: jes Wybrana literatura: miejska, Warszawa 198 2. Życie w squacie dzieli wymaga 1. M. Castells, Kwestia g. Squatting, Rent Strikes and Land Strug- etni. Pierwszy z nich A. Corr, No Trespassin zimowy i wiosenno-l 2. ge 2000. (to trochę tak, jak by próbować gles Worldwide, Cambrid pewnego hartu ducha zie, Warszawa 2004. chciało- 3. W. Kula, Miary i lud e, Warszawa 1987. e na działce, do której oczesny w architekturz przezimować w altanc 4. Ch. Jencks, Ruch now itektura, Warszawa 198 8. ), ale 5. P. Trzeciak, Historia, psychika, arch ting, zmarzniętych szczurów 6. J. Urbański, Odzyskać miasto. Sam owolne osadnictwo, skło by się też dostać kilka 2005. anarchitektura, Poznań 55 a i samowola k i sqauting jako swobod jarosław urbańs nr 5-2008 (22) 54 2008-08-31 17:20:54

Jarosław Urbański, "Squating jako swoboda i samowola", Przestrzenie niczyje

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 07, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 319

Statistics

Jarosław Urbański, "Squating jako swoboda i samowola", Przestrzenie niczyje — Presentation Transcript

http://autoportret.pl	318
http://www.slideshare.net	1