Jarosław Trybuś, "Komunikat władzy", Przestrzenie władzy

jarosław trybuś Na naszych oczach największe państwo Eu- dziwne miejsce, mało przyjemne, dla wielu wręcz przeciwników politycznych i zapoczątkowania komunikat ropy zbudowało na nowo swoją stolicę. Wybrało odpychające. Czy to znaczący komunikat, czy tylko stopniowej, skutecznej destrukcji mechanizmów de- przy tym z namysłem architektoniczny kostium, kosztowna pomyłka? mokratycznych państwa. Hitler nie cierpiał gmachu w którym chce się pokazywać światu w XXI Symbolicznym gestem było już samo przenie- i instytucji, której był on siedzibą. Może dlatego, że wieku. Porzuciło za ciasny gorset skromnego sienie administracji z malowniczego, kameralnego nigdy nie miał możliwości wygłoszenia tam żadnego demokratycznego stylu Republiki Bońskiej i przy- Bonn do dawnej stolicy. Za nim poszły następne, jak ze swoich przemówień? Do dziś nie ma pewności, władzy odziało się w poddany gruntownemu liftingowi decyzja o podniesieniu z ruin Reichstagu. Potężny, czy pożar parlamentu był nazistowską prowokacją, monumentalizm. neobarokowy gmach, wzniesiony za cesarstwa, od czy odruchem szaleńca. Faktem jest, że od tego Centrum zarządzania zjednoczonych Niemiec 1894 roku był siedzibą marionetkowego parlamen- czasu wypalony, czarny od sadzy Reichstag znowu fot.: aleksandra robakowska skupiło się wokół rozległego placu. Choć wszystko tu. Wilhelm II nazywał go bez owijania w bawełnę stał się ponurym symbolem klęski, jaką poniosła jest tu już gotowe od paru lat, po placu wciąż hula i bez szczególnej finezji – po prostu małpiarnią. weimarska demokracja. plac republiki w berlinie wiatr. Może kiedyś, gdy podrosną posadzone Budynek małpiarni przetrwał cesarza, nie zdołał W przygotowanych przez Alberta Speera, w równych rzędach dęby, wiatr złagodnieje. Ale czy jednak przetrwać faszystów. Jego widowiskowy perwersyjnych planach rozbudowy Berlina jako dębom będzie wolno wyrosnąć poza wyznaczony pożar zimą 1933 roku stał się dla narodowych Germanii – stolicy świata, Reichstag miał zniknąć dla nich gabaryt? Platz der Republik w Berlinie to socjalistów sygnałem do rozpętania terroru wobec w cieniu gigantycznej Hali Ludowej na sto osiem- dziesiąt tysięcy ludzi, największej budowli wznie- sionej przez człowieka. Planów nie zrealizowano. architektury wilhelmińskiego gmachu przez prze- III Rzesza spłonęła wraz z całym Berlinem, a na krycie całego budynku i dużej części otoczenia zrujnowanym Reichstagu żołnierze zatknęli radzie- gigantycznym, płaskim dachem. Przypominać cką flagę. Wkrótce miasto podzielił mur. Reichstag miał szesnaście olbrzymich parasoli, opartych stał tuż przy nim, po zachodniej stronie. na smukłych masztach. Połączenie baldachimu Drugie życie gmachu rozpoczęło się, gdy pod i swoistej gabloty muzealnej, a może sarkofag? koniec lat osiemdziesiątych Ronald Reagan wszedł Nie tego chcieli zleceniodawcy. do środka w kuloodpornej kamizelce i patrząc na W kwietniu 1999 roku wśród głosów zachwytu mur, zapowiedział koniec podziału miasta i kraju. otwarto przebudowany według innego projektu 3 października 1990 roku na schodach Reichsta- tego samego architekta Reichstag. Nowy, a jednak gu odbyła się główna uroczystość zjednoczenia, stary, dziwnie znajomy. Wielki gmach znowu zaczął z udziałem prezydenta, kanclerza i szefów czterech górować nad otoczeniem wyniosłą, szklaną kopułą. byłych mocarstw okupacyjnych. Szybko stało To ona, z wewnętrzną spiralą i tarasem widoko- się jasne, że zapyziałe Bonn nie może już dłużej wym, stała się celem turystycznych pielgrzymek. być stolicą zjednoczonego kraju pretendującego Powszechnie podkreślano demokratyczność i ot- do roli mocarstwa. Krótka była też dyskusja nad wartość tej architektury. Sporo słów poświęcono odbudową gmachu Reichstagu jako nowej siedziby znaczeniu szkła, stali i betonu. Beton miał być Bundestagu – decyzja zapadła już w październiku ukłonem w stronę nowoczesności i pokazaniem 1991 roku. W 1995 roku Christo i Jeanne-Claude powściągliwości w wydawaniu publicznych środ- wykonali efektowne preludium do zaplanowanej ków. W ostentacyjnej transparentności budynku z rozmachem budowy dzielnicy rządowej, której dopatrywano się udanej próby sprostania jakże centrum miał stanowić odbudowany gmach parla- demokratycznemu imperatywowi kontroli narodu mentu, opakowując ruiny lśniącopopielatym poli- nad władzą. Sala plenarna, w której obradujący propylenem i przewiązując niebieskim sznurkiem. parlament można oglądać z wysokości, „tylko” W gwałtownej debacie społecznej dyskutowano, zza szklanego stropu, wspólne wejścia, w których czy aby wypada bawić się parlamentem. Więcej „jedyną” barierą między deputowanymi a widzami zabaw nie było. są szklane ściany, stały się symbolami nowej fot.: bartosz haduch W 1993 roku w zamkniętym konkursie wyło- architektury władzy. Mało kto chce jednak widzieć fot.: aleksandra robakowska niono pracownię sir Normana Fostera, która miała dwuznaczność tej rzekomo otwartej architektury. zaprojektować nową siedzibę godną najwyższej Można wiele tłumaczyć ograniczeniami wyni- władzy ustawodawczej. Jej konkursowy, wybrany kającymi z wymogów bezpieczeństwa, z faktu, przez jury projekt, jednak odrzucono. Zakładał że to tylko odbudowa, że substancja oryginalna on wzięcie w nawias niebezpiecznie imperialnej wymagała szacunku… ale teraz, gdy sąsiadująca 40 41

fot.: aleksandra robakowska Urzędu Kanclerskiego. Tu porzucono oszczędność form na rzecz większej finezji. Axel Schultes zapro- tak, to czy nie taki kierunek powinna wskazywać jektował wyniosły gmach, swobodnie kompilując architektura – sztuka tworzona w teraźniejszości, wszystkie znane z tradycji składniki architektury ale skierowana ku przyszłości? Gdzie więc podział władzy. Symetryczny, monumentalny budynek się w Berlinie cichy profesjonalizm anonimowych z otwartym, reprezentacyjnym, niemal pałacowym urzędników-specjalistów, gdzie podziewa się dziedzińcem dekorują od frontu kolumny i baldachi- skromność komunikująca wspieranie tak ważnego my, tworzące rozbudowany portyk. W repertuarze dziś zrównoważonego rozwoju, gdzie podziewa tej estetycznie wątpliwej, paradnej nowoczesności się skłaniający do refleksji ekologizm, gdzie ega- fot.: bartosz haduch zabrakło tylko schodów. Byłyby zbyt oczywiste. litaryzm? Architektura jest ze swej natury najpo- Są wewnątrz, za szklaną taflą fasady. Składanka wszechniejszą ze sztuk i najłatwiej za jej pomocą znanych, lecz zredefiniowanych elementów wielu komunikować się z otoczeniem, skłaniając je nawet wprawia w zachwyt. Tak miało być – rezydencja do pewnych, czasem nieuświadomionych, reakcji. to najbardziej populistyczny element założenia. To truizm, ale może warto o nim przypominać, nie Chwila refleksji pozwala jednak chłodnym okiem mamy bowiem w Berlinie do czynienia ze sztuką spojrzeć na tę współczesną wersję kancelarii dla sztuki – a ze sztuką dla władzy: donośnym fot.: aleksandra robakowska i dostrzec jej stylistyczne niedomagania. komunikatem, wygłoszonym przez nią przy pomocy Nie zamierzam krytykować ani lorda Fostera, najlepszych architektów, na tyle świetnych, że nie ani Braunfelsa, ani nawet Schultesa. Są świetny- wypada ich krytykować. Zrobili przecież swoje, mi architektami i stworzyli w Berlinie przyzwoitą zrobili sprawnie i dobrze. Tyle tylko, że komunikat architekturę, sprawnie wywiązując się z zadań tej architektury zaskakuje swoją smutną anachro- nałożonych przez inwestora. Rzecz w tym, czy nicznością. Klasycyzującą wyniosłość zastąpił wypada, by nowoczesna demokracja w kraju bądź wybujały inżynieryzm pokazujący siłę technologii z Bundestagiem dzielnica rządowa funkcjonuje już metrowej elewacji wręcz ją uniemożliwia. Na koniec co bądź federacyjnym, w państwie, które od lat jest wytworzonej przez współczesne Niemcy. Chłód w całości, stało się jasne, że architektura ta niewiele portyk. Wysunięty przed szklaną taflę szczytowej w awangardzie systemowych przemian w jednoczą- betonu, nieznośna powtarzalność modułów, skala ma wspólnego z ideałem otwartego, przyjaznego elewacji betonowy strop-baldachim o wielkiej, cej się Europie, posługiwała się takimi środkami i szkło – szkło, które skutecznie oddziela, a nie stosunku do obywatela. Stała się zgoła czymś nieuzasadnionej użytkowo rozpiętości podtrzymują wyrazu. Żyjemy w szczęśliwych dla Europy czasach łączy… czy to jedyny język, jakim współczesna, innym – pełną chłodu, ostentacyjną reprezentacją cienkie jak zapałki, betonowe kolumny. Nie ma tu dobrobytu i pokoju, które – nawet, jeśli są względne „przezroczysta” władza potrafi przemawiać do silnego państwa o sporych ambicjach, sprawnie schodów – tradycyjnej bariery chętnie stosowanej – nie mają precedensu w dziejach. Stabilne społe- swoich obywateli? odgradzającego się od swego społeczeństwa. niegdyś przez architekturę władzy dla podniesie- czeństwa skupiają swoją uwagę na utrzymywaniu Północną pierzeję placu Republiki zamyka nia prestiżu i wymuszenia dystansu. Sama skala i pogłębianiu równowagi; równoważenie różnic eko- potężny gmach biur parlamentu projektu Step- portyku jest już wystarczającą granicą. I niewiele nomicznych, równoważenie wpływu na środowisko hana Braunfelsa. Miarowy podział długiej ponad tu zmienia nadanie budynkowi imienia Paula Löbe naturalne, równoważenie napięć kulturowych przez miarę ludzkiego przyzwyczajenia elewacji wprawia – ostatniego przewodniczącego parlamentu przed celebrowanie różnorodności – to tylko niektóre z te- w konsternację, jak zbyt długi biblioteczny regał. czasami Hitlera. Gmach odpycha, a niektórych matów przewodnich współczesności. Władza, którą fot.: bartosz haduch A może to Kafkowskie archiwum? Przejmujący przeraża. coraz chętniej nazywa się administracją, usuwa się chłód szarego, surowego betonu, stali i szkła nie Naprzeciw neomodernistycznego portyku, w cień, a jej funkcją jest: nie przeszkadzać. Czy zachęca do wizyty, brak bocznych wejść w dwustu- odgrodzony wysokim płotem, znajduje się gmach ten obraz jest zbyt wyidealizowany? Nawet jeśli 42 43

http://autoportret.pl	741
http://webcache.googleusercontent.com	2
http://www.slideshare.net	1

Jarosław Trybuś, "Komunikat władzy", Przestrzenie władzy

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 07, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

3 Embeds 744

Statistics

Jarosław Trybuś, "Komunikat władzy", Przestrzenie władzy — Presentation Transcript