Jakub Pająk, Żeglując przez bezmiar Sahary, Bezkres

Jakub Pająk żeglując przez bezmiar sahary

N iczym nieograniczony hory- Jest rok 2008, XXI wiek. Przez piaski karawana wydawała się czymś abstrakcyjnie zont... krajobraz tak nietypowy południowej Sahary wędruje duża kara- nierealnym, jakimś bajkowym mirażem. dla naszej przestrzeni życiowej, wana jednogarbnych wielbłądów. Przy Z perspektywy poganiacza wielbłądów świat w szczególności miejskiej. Bez- bokach dromaderów pobłyskują w słońcu nie wyglądał już tak kolorowo, a każdy kara- kres... dla jednych przytłaczająco przerażają- jakieś białe prostokątne płyty, na garbach wanowy dzień stanowił nie lada wyzwanie cy, dla innych monotonnie nudny, dla mnie pierwszego i ostatniego w szyku zwierzęcia – mozolną, kilkunastogodzinną wędrówkę zaś obłędny i zachwycający. Co się czuje, rytmicznie kiwają się opatulone w błękitne przez niekończącą się pustynię, wędrówkę stojąc pośrodku gigantycznej piaskownicy? szaty postaci. To nie wycieczka „za wydmę” połączoną z ciężką pracą przy słonym ładun- Wolność, a może byt ziarnka zależnego od organizowana dla turystów, lecz najpraw- ku i kapryśnych zwierzętach. Mimo trudów sił potężnej natury? Z całą pewnością jedno dziwsza, tradycyjna karawana handlowa była to jednak podróż nieprawdopodobna, i drugie, i jeszcze setki innych aspektów po sól kamienną. Swoisty relikt minionych podróż zarówno w czasie, jak i przestrzeni. obcowania z bezmiarem największej gorącej czasów funkcjonujący do dziś w zaledwie pustyni świata – Sahary. Mnie w pustyni dwóch rejonach Sahary, relikt epoki szlaków W dzisiejszej Republice Mali karawany po naukowo pociąga jej „geologiczna golizna”, karawanowych niegdyś gęstą siecią pokrywa- białe złoto Sahary – sól kamienną – wciąż fotograficznie – urzekające piękno, podróżni- jących bezkresne przestrzenie od Atlantyku wyruszają znad łuku rzeki Niger ku leżącym czo zaś – możliwość eksploracji niemal nie- po Morze Czerwone, od arabskiego i berbe- w głębi pustyni kopalniom Taoudenni. Ruch tkniętych współczesną cywilizacją rejonów ryjskiego Maghrebu po półpustynny Sahel na szlaku odbywa się podczas chłodniejszego naszej planety... w Czarnej Afryce. Z pozycji wygodnego fotela półrocza i jest domeną zamieszkujących autoportret 3 [28] 2009 | 25

północ kraju Maurów. Karawany startują nu zostajemy umieszczeni w przestrzeni jednak prawa, którymi rządzi się bezkres. Do także z Timbuktu – legendarnego miasta na bezkresnej. Znika horyzont, zacierają się dziś funkcjonują oni w swoistej symbiozie, progu pustyni, leżącego na skrzyżowaniu granice między ziemią a niebem, cała wy- układzie równowagi pomiędzy człowiekiem dawnych szlaków handlowych i przez wieki pełniona pyłem przestrzeń wokoło stanowi a światem przyrody ożywionej i nieożywio- niedostępnego dla Europejczyków. Liczące po jedność otulającą nas zewsząd. Niezależnie nej. Koczowniczy Maurowie żyją w obozowi- kilkaset dromaderów „saharyjskie pociągi” od kierunku nie widać najmniejszej różnicy skach rozbijanych wokół studni i oddalonych w trakcie pięcio-, sześciotygodniowej wę- w odbieranym obrazie – beżowa kurtyna na od jakichkolwiek miejscowości o kilka dni drówki pokonują tam i z powrotem odległość wprost, pod nogami i nad głową... Czasem drogi. Obozowisko, którego mieszkańcy naj- prawie 1500 kilometrów... a na szlaku leży niewielki krąg na niebie rozjaśni kula częściej są powiązani rodzinnymi koligacja- zaledwie jedna oaza – Araouane... słońca, niewyraźna, jakby świeciła dla innej mi, składa się z kilku białych, szpiczastych planety, ledwie dostrzegalna zza pylastej namiotów utkanych z grubego płótna. Wokół Na rejs przez pofalowany bezkres Sahary zasłony, niczym słońce w Polsce w mglisty przenośnych domów powstaje niczym nie- zaciągnąłem się w charakterze majtka, czyli listopadowy dzień. Po arabsku harmattan odgrodzone od otaczającej pustyni obejście, jako druga para rąk do pracy przy karawa- oznacza rzecz złą, zakazaną... i faktycznie po którym snuje się stadko kóz i owiec, parę nowym transporcie, pomocnik przewodnika zabija pyłem dosłownie wszystko, spowalnia wielbłądów. Poranny udój, ciepłe mleko na Hassana i poganiacz jego wielbłądów. Po tempo marszu karawany nawet o połowę, śniadanie, garść orzeszków ziemnych i nie- czterdziestu dwóch dniach wędrówki na dro- potrafi wprawiać w przygnębienie i zdener- odzowna słodka, zielona herbata. Parzenie maderach skojarzenie drogi przez pustynię wowanie. Mnie jednak przenosił w całkowi- herbaty to dla mieszkańców Sahary czynność z żeglugą po oceanie nasuwa się podświado- cie odmienny stan świadomości, którym nie rytualna, zarówno dla Maurów, jak i Tua- mie – to samo ustawiczne bujanie i wiecznie mogłem się nasycić. Niecodzienność zmiany regów czy Arabów. Ceremoniał polega na dmuchający wiatr, podobnie pofalowany życiowego zorientowania w przestrzeni osza- wielokrotnym przelewaniu płynu z małego krajobraz zlewający się w rozciągniętą aż łamiała, człowiek stawał się niemal odręb- czajniczka do szklaneczek i z powrotem do po horyzont płaszczyznę bez najdrobniej- nym wszechświatem, centralnym punktem czajniczka, i raz jeszcze... aż do osiągnięcia szych choćby punktów orientacyjnych, no kosmosu wędrującym zawsze pośrodku jego idealnej konsystencji. Zebrani otrzymują i wreszcie sam widnokrąg... tak, właśnie to bezgranicznej, zapylonej kuli. po pół szklaneczki-kieliszka lepkiego płynu, słowo najlepiej oddaje horyzont zamykający słychać mlaskanie zachwytu, jeszcze dwie przestrzeń z każdej strony – zarówno na Nawet bez harmattanu życiowa przestrzeń kolejki i pora się rozejść, by nie popełnić faux morzu, jak i na malijskiej pustyni. Początek mieszkańców Sahary wydaje się czymś niere- pas czwartej kolejki. Żar słonecznej kuli na roku w południowo-zachodniej części Sahary alnym. Punktowo skoncentrowana w oazach niebie krzyczy o zbliżającym się południu, i w Sahelu to okres, w którym wieje harmat- i wokół studni, niby połączona cienkimi czas więc schować się w cieniu rachitycznej tan. Ów suchy wiatr niesie z sobą ogrom- wstęgami pustynnych szlaków, lecz tak akacji lub przewiewnego namiotu. Rozłożeni ne ilości pyłu zasnuwającego przestrzeń naprawdę utopiona w bezmiarze Sahary... wprost na piasku kontemplujemy kolejny i zmieniającego percepcję. Jeśli w normalny, w przestrzeni nieujarzmionej, na każdym dzień życia na pustyni. Wnętrze namiotu słoneczny dzień widzimy okalającą nas linię kroku podkreślającej niemoc człowieka tonie w miłym półmroku, pośrodku dwa widnokręgu, to w czasie silnego harmatta- wobec potęgi natury. Ludzie pustyni poznali drewniane maszty, pod połami zamykany na autoportret 3 [28] 2009 | 28

kluczyk kufer z najcenniejszym dobytkiem, im rodzaju miejsce spotkań ludzi koczują- wokoło jest jeszcze z rzadka urozmaicony blaszane beczki i skórzane bukłaki na wodę, cych w okolicy. Gdybyśmy popatrzyli na to kępami spłowiałych traw, jednakże z każdym kilka chińskich, akrylowych koców, drewnia- miejsce z lotu ptaka, ujrzelibyśmy centralny, następnym dniem pustynia staje się coraz na stępa do ubijania ziarna, kociołek i kilka ocembrowany punkt, od którego w każdą bardziej jałowa. W końcu, przy ostatnich misek, no i oczywiście zestaw do parzenia stronę świata rozchodzą się ścieżki zanika- kępach porastających niewielki erg, zatrzy- herbaty. Właśnie nadchodzi pora na popo- jące gdzieś w pustyni. Wokół studni tłoczą mujemy się na „żniwa” – ścinamy ostre łudniowy rytuał, wiatr delikatnie porusza się różne zwierzęta domowe oczekujące na źdźbła traw, formujemy w duże bele, po czym połami, na zewnątrz skąpana w słońcu moment szczęścia, gdy człowiek wydobędzie przytraczamy do dromaderów. To siano to przestrzeń zamknięta wydmą, to samo po spod ziemi kubeł wody i przeleje go do bla- pasza dla zwierząt na kolejne trzy tygodnie przeciwległej stronie... jednakże to prze- szanego zbiornika zrobionego ze starej beczki wędrówki. Wielbłąd może nie pić tygodnia- strzeń pozornie zamknięta, wystarczy wstać, po paliwie. Paroletni brzdąc pędzi od studni mi, natomiast jeść musi codziennie, dlatego przejść parę kroków, by otoczenie obozowi- dwa osły połączone liną z wiadrem i życiodaj- co wieczór porzucamy jedną belę siana, aby ska otworzyło się w bezkres. Pora wracać ny płyn wyjeżdża na powierzchnię. O świcie do niej wrócić w drodze powrotnej z ko- do cienia, w nieograniczony, leniwy spokój. objuczamy nasze dromadery, formujemy palń. Wyobraźcie sobie, jaki niezwykły dar Trzeba będzie się jednak gotować do długiej, właściwy szyk karawany i powoli ruszamy mają ludzie pustyni – swoisty wewnętrzny karawanowej drogi, by po trudach wyprawy ku północy. Na przedzie składu najbardziej GPS, który pozwala im odnajdywać się w tej znów można było pogrążyć się w bezgranicz- ułożony, dostojny, siwy wielbłąd, im bliżej bezkształtnej przestrzeni, bezkresie całkowi- nym nieróbstwie. Sól kamienna transporto- końca, tym bardziej niepokorne zwierzęta. cie pozbawionym choćby najdrobniejszych wana z odległych kopalń Taoudenni stanowi Wszystkie powiązane z sobą powrozem, od punktów orientacyjnych. W ciągu sześciu bowiem jedyne źródło zarobku koczowników ogona poprzednika do pyska kolejnego. Liny, tygodni wędrówki przez pustynię Hassan z malijskiej pustyni. Dzięki solnym intere- których używa się do łączenia wielbłądów, za każdym razem precyzyjnie trafiał na som Maurowie mogą beztrosko wylegiwać się pętania im nóg czy mocowania ładunku przesmyk między wydmami, do studni czy w cieniu, zaś przywożona sól w dużej mierze oraz siodła wyrabiane są tradycyjną metodą do porzuconej dwa tygodnie wcześniej gdzieś nadal jest wymieniana nie na gotówkę, lecz z pewnego gatunku trawy występującego na pośrodku pustyni beli siana. Sahara zmusza na zasadzie barteru na niezbędne im produk- początkowym etapie drogi. Tak jak przed swoich mieszkańców do zżycia się z bezmia- ty: ryż, herbatę, cukier, daktyle i orzeszki wiekami człowiek doskonale wykorzystuje rem, nabycia umiejętności odczytywania ziemne, zwierzęta domowe. to, czego dostarcza mu natura. Znajduje to niewidocznych dla ludzi spoza pustyni zna- odzwierciedlenie w wyglądzie tego skraw- ków, kierowania się wewnętrzną intuicją... Dlatego pora opuścić spokojną przestrzeń ka Sahary – pustynia jest tu całkowicie Koegzystencja z naturą wydaje się jedynym koczowniczego obozowiska i wyruszyć na pozbawiona śmieci typowych dla naszej sposobem przetrwania człowieka na pustyni. północ. Pod wieczór pędzimy dromadery cywilizacji, bo niemal wszystko jest wtórnie Jeśli pomyślimy o próbach jej ujarzmienia, do studni, przez następne trzy tygodnie wykorzystywane, zaś nienadające się już zobaczymy, że najczęściej kończyły się one te nieprawdopodobnie przystosowane do do użytku powrozy i siodła są stuprocento- fiaskiem, ginęły zasypywane piaskiem... pustynnych warunków zwierzęta nie zobaczą wo naturalne i biodegradowalne. Podczas ani kropli wody. Studnia to jedyne w swo- pierwszego tygodnia wędrówki krajobraz autoportret 3 [28] 2009 | 29 wszystkie fot. w art.: j. pająk

Jakub Pająk, Żeglując przez bezmiar Sahary, Bezkres

by Małopolski Instytut Kultury on Aug 05, 2010

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 12

Statistics

Jakub Pająk, Żeglując przez bezmiar Sahary, Bezkres — Document Transcript