Grzegorz Hajduk, "Sąsiedzi", Przestrzenie niczyje

60 61 „Witam sąsiada” – powiedział do mnie kiedyś z szerokim uśmiechem bezdomny, który objął w posiadanie półpiętro przy zsypie w bloku, gdzie wtedy mieszkałem. Wyrzuciłem śmieci, przywitałem się z nim i zapytałem, jak mu się żyje na niczyjej ziemi. sąsiedzi „Mam tu wszystko, czego potrzebuję do spania” – odrzekł z uśmiechem, z pozoru dość absurdalnym jak na sytuację, w której się znalazł. Dopiero pó- źniej, idąc do pracy, uświadomiłem sobie, że powitanie to nie było żadnym unikiem, próbą obrony istniejącego stanu czy też sposobem zabezpiecze- nia się przed interwencją służb porządkowych. Było to powitanie wypowiedziane z punktu widzenia właściciela tego kawałka podłogi, na którym leżał odrobinie szczęścia przetrwać w nim kilka dni, ty- godni lub miesięcy. Bezdomni mają niezwykłą zdolność zawłaszczania i przekształcania publicznych przestrzeni. Potrafią okiełznać najbardziej ponure obszary miasta, ożywiając je swoim bytowaniem. Tak jakby rekom- pensowali sobie w ten sposób kłopoty życiowe, tę całą spiralę uzależnień, przypadków i potknięć, kolegów, zawiadamiani niewidzialnym tam-tamem bezdomnych, że oto odkryty został nowy ląd – po- jawiło się miejsce, gdzie przez jakiś czas będzie można bytować, wegetować, żyć. Przechodnie zwykle unikają terenów opanowanych przez bezdomnych, a tym, którzy uniknąć ich nie mogą, cierpnie skóra i włos jeży się na karku, bo czują, że opusz- czają oswojoną przestrzeń i przekraczają granicę te- rytorium, na którym prawo i porządek są stano- jego śpiwór oraz kilka toreb i tobołków skry- które doprowadziły ich do sytuacji braku stałego wione oraz sprawowane przez grupę często dość wających jego doczesne dobra. Do tej pory trakto- lokum. Do legendy przechodzą już miejsca o ma- pijanych indywiduów. Nigdy nie zapomnę wejścia wałem to miejsce jak wszystko, co zaczynało się za gicznie brzmiących nazwach, takich jak ławka na do korytarzy metra w Kolonii, znajdującego się tuż drzwiami mojego mieszkania, a kończyło za bramą czwartym peronie, wnęka na trzydziestym metrze obok placyku, gdzie organizacje charytatywne co bloku: kawałek niczyjej przestrzeni w olbrzymim przejścia podziemnego bądź altanka numer dzie- wieczór rozdawały zupę. Metro, w dzień obsługujące mrówkowcu, w którym prawdziwa własność chro- więć na działkach. Wszędzie na świecie schemat jest porządnie i uczciwie pracujących Niemców, wieczo- niona była drzwiami, domofonami i zamkami. Czło- ten sam. Najpierw pojawia się ktoś, kto bierze w po- rem zamieniało się w statek pijany, z którego zbio- Grzegorz Hajduk > tekst wiek ten uznał jednak najwyraźniej, że może za- siadanie dane miejsce, chrzcząc je najczęściej kil- rowy exodus rozpoczynał się podczas rozdawania brać to miejsce mieszkańcom bloku, którzy i tak go koma kroplami alkoholu, nieopatrznie uronionymi zupy, po niej zaś następował wieczór kolejnego sa- Marta Tyszko > fotografie nie dostrzegają, nadać mu inne znaczenie i przy z butelki. Potem przybywają jego koledzy i koledzy mounicestwienia. Feeria zapachów rozsadzająca

63 nos, dźwięki gitar, śpiewy, gwar dyskusji, szczeka- rają zacisze metra, czasami także opuszczone bu- Rozkładają więc swoje legowiska, ustanawiają nie psów, śmiechy kobiet, krzyki. Przestrzeń zmie- dynki. Niekiedy nawet o nie dbają – w sposób swo- swoje hierarchie, odbywają swoje bachanalia, po niona nie do poznania w przeciągu tych paru godzin, isty, niekoniecznie akceptowany przez ogół czym zasypiają, wystawiając na świat swoją kru- podczas których dobrzy mieszczanie zwykli układać społeczeństwa. chość, której najwyraźniej nie mają potrzeby, możli- się do snu. wości albo ochoty bronić. Jedynym, co chroni ich Przeciętni użytkownicy miasta z reguły mają swoje przed światem, co pozwala im przeżyć i poczuć się W swoich poczynaniach przypominają nieco ludzi mieszkania, pokoje i domy; miejsca, gdzie mogą się jak u siebie, jest zła sława miejsca – przestrzeni, pierwotnych biorących w posiadanie ziemię, ame- schronić o zmierzchu, ryglując drzwi, za którymi zos- w którą lepiej nie zapuszczać się po zmroku. a rykańskich osadników obejmujących tyle gruntu, ile tawiają dzikość nocy. Całą przestrzeń, która o tej będą w stanie przejechać konno w jeden dzień, czy porze staje się niczyja, pozostawiają poza sobą, Romów, dla których pojęcie własności i posiadania licząc na to, że policja i straż miejska ocalą ją do na- często jest pojęciem relatywnym. Dnie spędzają stępnego dnia, by mogli ją znowu użytkować jako w miejscach prawdziwie wspólnych – na placach, wspólną. Bezdomni „własnych” miejsc nie posia- skwerach, w śmietnikach, by zapewnić sobie odro- dają, dlatego też zawłaszczają przestrzenie, które binę pożywienia i napoju. Nocami szukają miejsc, z pozoru są wspólne, a w rzeczywistości często ni- które są jeszcze do wzięcia. Krakowscy bezdomni czyje, kolonizując je krok po kroku, a z czasem wy- zawłaszczają dworce, zaułki i zrujnowane działki; pychając z nich nawet innych użytkowników. Logika paryscy sypiają, gdzie popadnie, na targowiskach jest prosta – jeżeli nikogo tu nie ma, to znaczy, że albo w namiotach nad Sekwaną; niemieccy wybie- tego miejsca nikt tak na prawdę nie potrzebuje. autoportret > 2/2008

Grzegorz Hajduk, "Sąsiedzi", Przestrzenie niczyje

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 07, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 303

Statistics

Grzegorz Hajduk, "Sąsiedzi", Przestrzenie niczyje — Presentation Transcript