Eva Horanyi, "Scenariusz życia", Przestrzenie prywatne

Lajos Kozma jest jednym z najbardziej wszech- Po wnikliwym przestudiowaniu węgierskiej Kozma, pisząc o tworzeniu dobrego, nowoczes- stronnych węgierskich twórców, a bogactwo jego do- sztuki ludowej Kozma zainteresował się bogatymi nego wnętrza, zaznaczał: „Stosunek dzisiejszego robku artystycznego widoczne jest w różnorodności i wyrazistymi formami baroku ludowego. Jego człowieka do otoczenia stał się ponownie otwarty zarówno gatunkowej, jak i stylowej jego dzieł. Choć refleksję w tej dziedzinie wzbogaciła podróż po i bezpośredni. Dzięki temu dzisiejszy dom może być w 1906 roku zdobył dyplom na wydziale architektury, Niderlandach, gdzie architekt zebrał nowe doświad- praktyczny, trwały i dobrze uformowany, a przede powszechne uznanie artystyczne zapewnił sobie czenia, studiując barokowe wnętrza mieszczańskie. wszystkim nie wymaga on wyodrębnienia z ota- dzięki sztuce użytkowej i aranżacji wnętrz. Jego Dotychczasową lekkość jego prac, opierającą się na czającej go przestrzeni. Organicznie harmonizuje działalność architektoniczną wypełniało przede zwartym, linearnym traktowaniu kształtu, powoli za- z krajobrazem i z naturalnością przedmiotów użytku wszystkim projektowanie budynków dla osób stąpiła iście barokowa dynamika. Jest ona widoczna codziennego, a przez to wrasta w życie człowieka”. prywatnych: domów rodzinnych, letniskowych, willi już w latach dwudziestych: Kozma coraz częściej W swoich budynkach Kozma przeważnie sam pro- czynszowych oraz sklepów. Sam zwracał na to uwa- podejmował wówczas zlecenia aranżacji wnętrz, jektował układ wnętrz i umeblowanie, brał też udział gę w piśmie opublikowanym z okazji otrzymanego próbując odpowiadać na wymagania reprezentacyj- w doborze pozostałych przedmiotów dekoracyjnych w 1935 roku wyróżnienia: „Dotąd nie uświadomiłem ności, wygody i luksusu stawiane przez ponownie pochodzących z pracowni znaczących ówczesnych sobie jeszcze, że w ciągu dwudziestu pięciu lat bogacącą się warstwę mieszczańską. Starannie artystów rzemiosła, przyjaciół architekta, takich jak: pracy rzadko zajmowałem się czymkolwiek innym i subtelnie wykonane meble, coraz obficiej zdobione, Éva Szabó, István Gádor, Margit Kovács, István prócz projektowania domów, mieszkań, sklepów dla niekiedy nawet przesadne w swojej sceniczności, Pekári. Zajmował się także doborem tekstyliów zwykłego obywatela. Dopiero teraz uzmysłowiłem cechowały się śmiałymi, pełnymi ruchu liniami, i detali zdobniczych. Ta znamienna dla jego twórczo- sobie, że na przestrzeni wielu lat niemal nie trafiałem oszczędnym użyciem materiału oraz bogatymi ści precyzja, uważnie obejmująca każdy szczegół, na projekty o przeznaczeniu społecznym: baseny, rzeźbieniami, malunkiem i złoceniami. W ten sposób pozwalała mu znakomicie dostosowywać projekty szkoły, budynki publiczne. Do dziś kontempluję powstała szkoła, a zarazem styl i okres zwany na do oczekiwań zleceniodawców, a jednocześnie na- czasami piękno sylwetki jakiegoś krzesła, do dziś Węgrzech barokiem Kozmy; kierunek ten znalazł dawała mieszkaniom i domom Kozmy oryginalność projekt jakiegoś małego domku spędza mi sen licznych naśladowców w kraju i zagranicą. i wysoką jakość. z powiek: wciąż myślę o tym, jak uformować to, W tym samym czasie znaczną część działal- Artykuły zaznajamiające publiczność z projek- co jawi się w mojej wyobraźni jako logiczne, jasne ności architekta stanowiło projektowanie domów, tami i realizacjami Kozmy ukazywały się nie tylko i czyste”. między innymi willi wspomnianej już rodziny w węgierskich czasopismach specjalistycznych epo- Znaczna część artystycznego dorobku artysty Knerów, która jest charakterystycznym przejawem ki, takich jak „Tér és Forma” („Przestrzeń i Forma”), wiąże się z rozmaitymi gałęziami sztuki użytko- Kozmowskiego baroku w architekturze. Jednakże „Perspektíva” czy „A bútor” („Meble”), ale także we wej. W niewielkich dziełach graficznych, cyklach wraz z końcem dziesięciolecia styl architektury wszystkich miarodajnych zagranicznych czasopis- rysunkowych i ilustracjach charakterystycznych i wystroju wnętrz wywodzący się z tradycji rękodzieła mach architektoniczno-wnętrzarskich: w niemieckim dla pierwszego okresu twórczości Kozmy motywy został odsunięty na dalszy plan, Kozmę zaś zajęły „Innen-Dekoration”, w „Moderne Bauformen” czy wywodzące się z węgierskiej ornamentyki ludowej nowe zadania, przy realizacji których nie można już na kartach włoskiego czasopisma „Domus”. Dzięki mieszają się z motywami charakterystycznymi dla było uniknąć stosowania nowoczesnych materiałów temu Kozma zdobył w latach trzydziestych między- panujących w tym okresie prądów artystycznych: i aktualnych rozwiązań technicznych. Dostrzegając, narodową sławę i stał się uznanym architektem. symbolizmu i secesji, z typową dla nich uczuciowoś- że funkcjonalistyczny i konstruktywistyczny model Sam także sporo pisał o swojej twórczości. Poglądy cią, melancholią i dekoracyjnością. Trwająca wiele kształtowania przestrzeni zatriumfował nad trady- i doświadczenia dotyczące budowania domu ro- lat współpraca z rodziną węgierskich drukarzy Kne- cyjnymi formami, Kozma zmienił styl projektowania, dzinnego podsumował w książce Nowy dom, którą rów wzmocniła fascynację Kozmy literaturą i sztuką co jest widoczne w jego pracach powstałych po bogato zilustrował zrealizowanymi w rzeczywistości zdobienia książek, sprawiając, że jego twórczość 1928 roku. lub istniejącymi tylko na papierze projektami. Książ- wszystkie fot. w artykule: archiwum Węgierskiego Muzeum Architektury w Budapeszcie rozwinęła się także i w tej dziedzinie. Poza grafiką W latach trzydziestych, obok kilku kamienic ka ta ukazała się po niemiecku w szwajcarskim Kozmę od samego początku zajmowała również czynszowych, jak również licznych sklepów i po- wydawnictwie Girsbergera w 1941 roku, w stosun- aranżacja wnętrz i projektowanie mebli. Zainspi- mieszczeń biurowych, wrażliwemu na nowoczesne kowo małym nakładzie. W Das neue Haus poruszył rowany działalnością licznych w Europie przełomu prądy i dobrze sytuowanemu inteligentowi powierza- kwestie funkcji, konstrukcji i formy domu oraz omówił wieków warsztatów, takich jak Wiener Werkstätte no przede wszystkim projektowanie willi rodzinnych główne aspekty, które należało jego zdaniem brać czy ruch Werkbund, Kozma podjął w 1913 roku i czynszowych oraz domów letniskowych. Wiele pod uwagę, projektując nowoczesny dom rodzinny: współpracę z kilkoma artystycznie uzdolnionymi rze- z wybudowanych przez niego domów, położonych sformułowanie problemu, sporządzenie planu, mieślnikami, powołując do życia Budapest Műhely na zboczach gór budzieńskich, do dziś zachowało zagadnienia związane z wewnętrzną i zewnętrzną (Budapeszt Atelier). Było to niewielkie, lecz sprawnie w mniejszym lub większym stopniu swoją oryginalną aranżacją. Materiał ilustracyjny tego tomu świadczy działające przedsiębiorstwo projektowania wnętrz, formę: wyróżniają się one elewacjami, harmonizuja- o talencie Kozmy i jego zdolności do ukształtowania które za cel obrało sobie kształtowanie gustów cymi z otaczającą przyrodą. Wpisane w krajobraz, projektu domu rodzinnego w taki sposób, by promie- mieszczańskiej klienteli poprzez tworzenie prostych, reprezentują czystą, nowoczesną architekturę, niowała z niego wewnętrzna harmonia. lecz artystycznie dopracowanych i jakościowych której powracające, charakterystyczne motywy od- mebli oraz innych elementów wystroju wnętrz. Już syłają jednak zarazem do specyficznego dla Kozmy tłum. joanna nowostawska-gyalókay od 1914 roku prace Budapest Műhely i Kozmy języka form. Poza oryginalnymi elewacjami, jego systematycznie prezentowano w najbardziej zna- projekty cechowały się wyjątkowo pomysłowymi czących czasopismach, zarówno węgierskich, jak rozwiązaniami w dziedzinie kształtowania rzutów, i zagranicznych. dbałości o detale i o jakość wykonania. Sam 24 25

Eva Horanyi, "Scenariusz życia", Przestrzenie prywatne

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 07, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 57

Statistics

Eva Horanyi, "Scenariusz życia", Przestrzenie prywatne — Presentation Transcript