Emiliano Ranocchi, "Biedermeier", Przestrzenie prywatne

fot.: © Schloß Schönbrunn Kultur – und Betriebsges.m.b.H. /Lois Lammerhuber ich blichtrem, ideologicznym fałszem, pozą na nego i przyswojonego na modłę austriacką empiru wielkopaństwo i – w ostatecznym rozrachunku jako stylu oficjalności oraz prostego i bezozdobnego – kiczem. Zamiast tego zaproponowano powrót biedermeieru jako stylu prywatności. Znamienny do tradycji rodzimych (prostota, funkcjonalność, jest pod tym względem nakaz cesarza Franciszka, solidność). Zaczęto patrzeć na biedermeier jak na by na jego dworze zdecydowanie rozróżniano ostatni twórczy okres autentycznego estetycznego przestrzeń publiczną, reprezentacyjną oraz pry- zjednoczenia przestrzeni mieszkalnej, zanim butny watną: tylko w pierwszej zezwalano na stosowanie fot.: © Schloß Schönbrunn Kultur – und Betriebsges.m.b.H. /Lois Lammerhuber eklektyzm opanował Europę. Narodził się wtedy drogich gatunków drzew egzotycznych, podczas mit mieszczańskiego biedermeieru, pojmowanego gdy w ostatniej wolno było używać jedynie tańszych jako uboga mieszczańska siostra empiru. Wyrażał drzew rodzimych. on potrzebę klasy średniej, szukającej wsparcia W empirze meble są jak figury retoryczne w autorytecie przodków, i należy do komunałów w mowie pochwalnej: nikt ich nie bierze dosłownie, dyskursu historiograficznego. Są one coraz częściej ale muszą być, by wymogi gatunkowe zostały podważane przez nowoczesne badania, które już od spełnione. A więc przystawione rzędem do ściany dłuższego czasu wykazują, że nie tak prosto było krzesła z nikłym prawdopodobieństwem służyły z tą siostrą, bo ani tak bardzo uboga ona, ani tak kiedykolwiek do siedzenia, były po prostu elemen- fot.: © Schloß Schönbrunn Kultur – und Betriebsges.m.b.H. /Lois Lammerhuber mieszczańska. Hans Ottomayer, kurator między- tem dekoracyjnym (co nie oznacza, że zbędnym!), narodowej wystawy, nie ukrywa zamiaru ukazania czytaj: rytmicznym, innymi słowy, były figurą zjawiska biedermeieru „nie jako produktu miesz- retoryczną, która wraz z odpowiednio dobranym czańskiego gustu, lecz jako wysoko wyrafinowanej kolorem ścian oraz ewentualnym aparatem pla- tendencji estetycznej, sięgającej korzeniami końca stycznym dopiero nadawała komnacie właściwe XVIII wieku. Pochodzenie większości najważniej- określenie przynależności gatunkowej. Co innego szych dzieł pokazuje wyraźnie, iż zleceniodawcy w apartamentach prywatnych: tutaj funkcja mebli należeli do dworu lub do arystokracji”. A Christian była dosłowna, czyli służyły one do tego, do czego Witt-Dörring: „Faktem jest, iż pierwsza połowa XIX miały służyć – w tym sensie podobne do umownej wieku w Wiedniu to okres wzmocnienia miesz- dosłowności nowożytnych gatunków literackich, W chwili, kiedy piszę, kończy się w Berlinie, po raz pierwszy przez Georga Hirta w 1886 roku czaństwa, jednak zarówno w społeczeństwie, jak jak listy, dzienniki i powieści, które, jak wiadomo, a następnie przeniesie się do Paryża, wystawa – tym razem zdecydowanie deprecjonująco, na i w kulturze to nadal dwór i arystokracja nadawały nie wykluczają swoistej inscenizacji osobowości „Biedermeier. Wynalazek prostoty” zorganizowana określenie bezguścia wnętrzarstwa epoki przedmar- ton. Niezależnie od tego, iż biedermeierowskie – inscenizacji rządzącej się jednak zupełnie innymi przez Milwaukee Art Museum wespół z Albertiną cowej. Dopiero pod koniec XIX wieku biedermeier wnętrza odpowiadają naszym wyobrażeniom prawami. W rezydencjach austriackiego dworu w Wiedniu, Deutsches Historisches Museum w Ber- zaczął nabierać neutralnego lub wręcz pozytywnego o mieszczańskich wartościach, ich formy […] jednak powstaje więc dychotomia pomiędzy przestrzenią linie i Musée du Louvre. Wystawa stanowi kamień nacechowania. Na początku XX wieku zaczęto także powstały na skutek przemiany w hierarchii wartości reprezentacyjno-publiczną, gdzie przedmiot przeka- milowy w rozpoczętym ćwierć wieku temu procesie utożsamiać biedermeier z tradycją lokalną, rodzimą świata dworu i arystokracji, który od końca XVIII zu jest bezosobowy: ród, ranga, funkcja itp., oraz przewartościowania biedermeieru. – najwcześniej w Wiedniu, mieście specyficznym wieku także u nas zarzucił pierwotną jedność sfery przestrzenią prywatną, w której dopiero osobowość Koleje historiograficznego pojęcia „bieder- w panoramie niemieckiego obszaru kulturowego, prywatnej i publicznej i wytworzył dwa różne i od- mogła się manifestować, za pośrednictwem szeregu meier”, wbrew temu, jakie wyobrażenia termin gdyż brak w Austrii gwałtownych przełomów, jakimi dzielone od siebie sposoby życia”. do tego powołanych przedmiotów, takich jak: książki, ten wywołuje, były niezwykle niespokojne. Pan były dla Niemców konfrontacja z Rewolucją Francu- Rozgraniczenie na przestrzeń prywatną i pub- akwarele (często dzieła samych mieszkańców), Biedermeier został wymyślony w 1853 roku przez ską, okres Burzy i Naporu czy romantyzm, wytwarzał liczną w rezydencjach królewskich pojawiło się bibeloty, rośliny itd. Meblem niejako symbolicznym dwóch literatów, miał być wiejskim nauczycielem ze w cesarstwie silne poczucie ciągłości z poprzed- wpierw na francuskim dworze za Ludwika XV jako dla nowych wartości życia prywatnego stała się Szwabii, autorem naiwnych, śmiesznych i zarazem nimi epokami kultury, jak barok czy oświecenie. reakcja na wszechwładną etykietę jego poprzednika. sekretera: zamknięta i powściągliwa na zewnątrz wzruszających wierszy, które właśnie ukazywały się Czołowym tego przykładem jest muzyka wielkiego Empir zaś, jako styl mający utwierdzić w swej potrze- oraz zaskakująco różnorodna w środku, jest ona pod jego nazwiskiem. W chwili narodzin tej fikcyjnej klasyka Haydna, tak głęboko zakorzeniona przy bie wielkości cesarza Francuzów, przywrócił pełne jakby makietą ówczesnych domów – klasycyzująco postaci słowo bieder miało już obecne znaczenie całej swej nowoczesności w kulturze austriackiego znaczenie wymogom reprezentacji, która trochę surowych na zewnątrz oraz biedermeierowsko przy- „poczciwy”, końcówka – meier była zaś pospolitą katolicyzmu. została zatracona za Ludwika XVI, króla miesz- tulnych w środku. Szalona popularność etażerek końcówką wielu niemieckich nazwisk, wywołującą Przewartościowanie biedermeieru pod koniec czanina. Wydzielanie się zatem dwóch obszarów i witryn jest także znakiem czasu, gdyż meble te podobne skojarzenia co polski Kowalski czy Nowak. XIX wieku wynikało z odrzucenia mody na style o odmiennej, choć pokrewnej estetyce na dworze eksponują przedmioty, które jeszcze poprzednie Jako pojęcie z historii sztuki użyty został natomiast historyczne drugiej połowy XIX wieku, z całym wiedeńskim oznaczało koegzystencję zadomowio- pokolenie powoływało do życia dopiero w chwili ich 12 13

Tym samym twierdzimy, iż biedermeierowska kategorii mebli nie jest bowiem tylko nową jakością retoryka szczerości jest właśnie kolejną wytworną estetyczną, lecz także ma na celu ich „przenośność” fot.: © Schloß Schönbrunn Kultur – und Betriebsges.m.b.H. / Lois Lammerhuber retoryką – nie opozycyjną, lecz komplementarną – po ukończeniu jednej czynności za pośrednictwem względem tamtej oficjalnej. Jest to język uczuć kilku łatwych posunięć zmienia się sceneria. Moż- – język sentymentalizmu i romantyzmu, nie mniej liwość ta odrywa sprzęt od pomieszczenia, które skodyfikowany niż język klasycyzmu. Okrągłe stoły w ten sposób nabiera cech możliwie neutralnego podkreślają intencję zniesienia różnic stanowych tła. Wobec statycznych mansiones przestrzeni i stoją w opozycji do hierarchicznie rozróżniającej reprezentacyjnej, potencjalna wielofunkcyjność po- funkcji siedzeń w przestrzeni oficjalnej (powtarza się mieszczeń prywatnych ma w sobie coś, co jest nam tu przełom Ludwika XV). Architektonicznej symetrii bardzo bliskie: to początek procesu, który dopro- empirowej przestrzeni publicznej biedermeierowska wadzi do wnętrz otwartych i łączonych architektury przestrzeń prywatna przeciwstawia słynne Wohnin- modernistycznej. To zarazem przyczyna, dla której seln (dosł. wyspy mieszkalne), czyli zgrupowania po dziś dzień pokutujące uproszczenie przez sto lat mebli w pomieszczeniach w zależności od ich funk- kazało wiązać kulturę biedermeieru z mieszczań- cji: kącik bawialny (ze stołem i sofą – tzw. garnitury), stwem. Zresztą pozostaje rzeczą niezaprzeczalną, kącik gabinetowy (sekretera, biblioteczka), kącik że w tym okresie domy mieszczańskie nie znały do prac domowych (niciaki itp.). Po raz pierwszy jeszcze rozgraniczenia na dwie sfery przestrzeni: więc pomieszczenia mogą być teatrem różnych nowy styl prywatności opanował całą przestrzeń czynności – właśnie teatrem, lekkość niektórych zamieszkiwaną przez mieszczan (jako „osoby użytkowania: filiżanki do kawy lub herbaty, talerze, pamiątki, książki, portrety, posążki itd. Przedmiotom tym, jak zauważa Ottomayer, udziela się nagle prawa do mówienia własnym językiem. Warto też przypomnieć, że do lat czterdziestych XIX wieku język niemiecki nie dysponował odpowiednim słowem na witryny i etażerki. Albo za pomocą fot.: © Staatliche Schlösser, Burgen und Gärten Sachsen, Schloss Weesenstein, fot.: Werner Lieberknecht starszego słowa nazywano ją serwantką, albo też „niemym sługą” przez to, że bez potrzeby wzywania służby meble te oddawały do dyspozycji przedmioty, które z jakichś – często emocjonalnych – powodów uznano za ważne i niezbędne. Z wrażliwością na niemą poezję przedmiotów wiąże się wielki powrót pomniejszych gatunków malarstwa, jak martwa natura (która nie przez przypadek zarówno po niemiecku, jak i po węgiersku nazywa się „cichym życiem”, po czesku podobnie) fot.: © MMD – Museen des Mobiliendepots, fot.: Fritz Simak i scenki rodzajowe oraz to specyficzne dla kultury biedermeier zjawisko, jakim były tzw. Zimmerbilder, dosł. obrazy pokoi: przedstawienia pomieszczeń wykonywane przez samych właścicieli lub zlecone, przechowywane z pokolenia na pokolenie albo darowane na pamiątkę. Zostawmy z boku pytanie o stopień autentyczności tego eksponowania osobowości, podobnie jak wytrawny czytelnik nie powinien zadawać sobie pytania o szczerość powieści epistolarnej: zjawisko mody oraz pewne fot.: Leo Seidel tendencje typowe dla społeczeństwa masowego były bowiem w tym okresie już w pełni rozwinięte. 14 15

fot.:The Yorck Project: 10.000 Meisterwerke der Malerei. DVD-ROM, 2002, wyciągano je na czas pobytu w danej rezydencji, by oddać je z powrotem do depozytu, gdy dwór DIRECTMEDIA Publishing GmbH albo któryś członek rodziny cesarskiej przenosił się gdzie indziej. Hofmobiliendepot (dziś muzeum, w którym nadal można podziwiać wspaniałe kreacje meblarstwa biedermeier) bywa przytaczany jako przykład sławetnej oszczędności habsburskiego dworu, ale jest czymś więcej: świadectwem pewnej ruchomej koncepcji rządzenia – ruchomej jak życie, które toczyło się w tych przestrzeniach. Wybiegliśmy daleko do przodu, ale tylko pozornie oddaliliśmy się od tematu, gdyż biedermeier jest nierozerwalnie związany z przestrzenią środkowoeuropejską (choć nie tylko austriacką) z jej otwartością, wielokulturowością, z jej konserwaty- zmem i niepokojem – tu wcielił się on w tyle odmian lokalnych, ile było centrów, a było ich co najmniej kilka: oprócz Wiednia drugim najważniejszym ośrodkiem był Berlin, zdominowany przez geniusz Schinkla, hanzeatyckie Niemcy, Monachium. Meb- le pochodzące z różnych ośrodków wystawiają czasami wymowne świadectwo o charakterze ich mieszkańców: starczy porównać lekkie, wdzięcz- ne i nieco frywolne meble wiedeńskie z powagą i solidnością mebli z północnych Niemiec. Udział mieszczaństwa w tworzeniu nowego stylu był różny, na pewno silniejszy w miastach hanzeatyckich niż prywatne”). Stąd tak łatwo było o skrót: biedermeier na przykład na terenie historycznej Polski, gdzie – mieszczaństwo. Żeby poczuć ogrom zmian, jakie słabość tej warstwy uczyniła z biedermeieru styl fot.: © Schloß Schönbrunn Kultur – und Betriebsges.m.b.H. / Wolfgang Voglhuber nastąpiły na przestrzeni jednego stulecia, wystarczy prawie wyłącznie przeznaczony dla szlachty (gdy sobie przypomnieć sypialnię Ludwika XIV: ogromne z kolei magnateria bardziej hołdowała empirowi). złocone pudło przeznaczone do przedstawiania Można zarzucać organizatorom wystawy, że jednego niezmiennego misterium – królewskiego za bardzo sugerują się środowiskiem dworskim, snu. Ileż to lat świetlnych od skromnego łóżka a że miarodajny (jak pisał jeszcze Rainer Haff fot.:http://de.wikipedia.org/wiki/Georg_Friedrich_Kersting w gabinecie Franciszka Józefa albo od posłania w 1991 roku) dla zdefiniowania zjawiska powinien cesarzowej Elżbiety w Hofburg, często zaimpro- być biedermeier z niższej półki, bo najlepiej oddaje wizowanego w jej salonie! Jakby tymczasowością to, co wówczas działo się w społeczeństwie. Nie posłania cesarzowa chciała uosabiać niespokojny ulega jednak wątpliwości, że to, co nadal nas duch monarchii austro-węgierskiej, którego wi- urzeka w szlachetnej prostocie tego stylu niewiele zerunkiem może być tak na wskroś austriacka ma wspólnego z poczciwiną Weilandem Gottliebem i nigdzie indziej nie występująca instytucja, jaką był Biedermeierem. Hofmobiliendepot – depozyt, gdzie przechowywano dworskie meble w czasie, gdy nie służyły w którejś z rezydencji rozproszonych na terenie całego cesarstwa. W zależności od doraźnych potrzeb 16 17

Emiliano Ranocchi, "Biedermeier", Przestrzenie prywatne

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 07, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 68

Statistics

Emiliano Ranocchi, "Biedermeier", Przestrzenie prywatne — Presentation Transcript

http://autoportret.pl	65
http://www.slideshare.net	3