Dorota Kamisińska „Typographus computericus”, Przestrzenie książki

Stanisław Wyspiański – dramatopisarz, malarz, witrażysta... Jednak obszary jego twórczej aktyw- ności obejmowały również scenografię, rysunek i grafikę, projektowanie mebli, a także sztukę książki. Dziedziny te, pokrewne sobie, przenikały się wzajemnie i stawały inspiracją dla coraz to nowych rozwiązań, które artysta z niezwykłą konsekwencją realizował w swoich dziełach. Dbałość o każdy de- tal, osobiste nadzorowanie składu i druku zarówno czasopism, jak i książek, projektowanie scenografii do przedstawień, kostiumów dla aktorów, poszuki- wanie odpowiednich szkieł dla witraży – wszystko to dowodzi wielkiej determinacji twórcy mającego całościową wizję swych dzieł, jak również przeko- nanie, że tylko on sam jest w stanie zrealizować je od początku do końca. Mimo ogromnych nakładów pracy i energii podejmował się tych czynności z god- nym podziwu uporem. Był niezależny i znał swoją wartość, miał też świadomość kontrowersyjności swych projektów. księgę mą widzę ogromną Książka stała się dla Wyspiańskiego polem dla eksperymentów, ponieważ sam uprawiał twór- czość literacką. Pisząc utwory sceniczne, mając w wyobraźni scenografię, kostiumy, kolor, światło i ruch, którymi operuje teatr, zdał sobie sprawę z możliwości, jakie niesie ze sobą druk, a chęć uzyskania podobnych efektów w dziełach plastycznych motywowała go do twórczych poszukiwań. Do własnych utworów planował układ tekstu, winiety, format książki. Kompozycje okładek wszystkich dzieł, które ukazały się za jego życia, wyróżniają się stałym układem pisanego wersalikami tytułu i nazwiska, z roślinnym ornamentem pomiędzy nimi. Jako twórca nowego stylu w polskim zdobnictwie i drukarstwie wprowadził do niego motywy ludo- dorota kamisińska we. Unikając nadmiaru ornamentów, dążył do jak „typographus największej ekspresji słowa drukowanego poprzez nową koncepcję architektoniki książki projektowanej do utworów, których osią jest sprawa narodowa, a głównym celem budzenie patriotycznych uczuć computericus” (z tego także powodu dostrzegał pilną potrzebę stworzenia narodowej czcionki). W wydawanych przez siebie tekstach dramatów nie używał wielkich liter na początku wiersza, by nie rozpraszać uwagi czytelnika i spotęgować wrażenie płynnej rytmiczno- ści. Osnowę dramatu drukował przeważnie antykwą, – czyli od wyspiańskiego do liberatury 26

scenariusz kursywą, nazwiska osób występujących w dramacie wersalikami. Zmieniając charakter pisma, uzyskiwał optyczne wyodrębnienie części tekstu i wzmocnienie tym samym efektów dekoracyjnych i rytmicznych układu drukarskiego. Zachowując renesansową symetrię kompozycji, ułożonej wzdłuż pionowej osi, podejmował próby kontrastowego komponowania zadrukowanej płaszczyzny i białego pola niezadrukowanego papieru z winietą i ornamentem. Zrywając z dawnym układem zwartej kolumny obramowanej bordiurą, ornament przyporządkował układowi drukarskiemu. Wszystko to przyczyniło się do wydobycia emocjonalnego charakteru poszcze- gólnych części tekstu i w rezultacie do odbioru całego utworu zgodnie z intencją autora, będącego orędownikiem społeczno-narodowej funkcji sztuki i poezji. Twórczość Wyspiańskiego powstawała pod wpływem konkretnych idei, do których dojrzewał od dziecka w klimacie Krakowa. Jej wartość polega między innymi na tym, że wyszła spod pióra i ręki artysty wszechstronnego, dla którego kartka papieru i ołówek były równocześnie całym światem, otwar- tym na nieograniczoną kreację. prekursor liberatury Jako artysta traktujący książkę całościowo, Wyspiański bywa obecnie zaliczany do twórców liberatury – dzieł, w których tekst i obraz stanowią całość i są równie ważne, a każdy najdrobniejszy element kompozycji książki niesie określone znacze- nie i jest podporządkowany słowu. W sto lat od jego śmierci nie sposób oprzeć się wrażeniu, że urodził się i działał za wcześnie, a żył zbyt krótko, aby jego geniusz mógł zostać w pełni wykorzystany. W listach pisanych do przyjaciół wielokrotnie wspominał o nie- dorota kamisińska – stu- dentka V roku informacji możności uzewnętrznienia i realizacji wszystkich naukowej i biblioteko- swoich projektów i wizji. znawstwa Akademii Czy gdyby żył dziś, miałby takie możliwości? Jak Pedagogicznej w Kra- wykorzystałby nowoczesną typografię i narzędzia kowie, absolwentka Stu- składu komputerowego do kształtowania tekstu dium Dziennikarskiego tej uczelni. Dwukrotna i ilustracji? I czy w ogóle wykorzystałby te nowe ten- stypendystka MEN. Współpracuje z kwartalnikiem dencje? Czy nadmiar możliwości, paradoksalnie, nie AP „Konspekt”. Opracowała artystyczne warsztaty spowodowałby zaniku jego twórczej wyobraźni? biblioteczne średniowiecznej książki rękopiśmiennej Technika elektronicznego przygotowywania i miniaturowej. W wolnych chwilach wykonuje ręcznie publikacji za pomocą systemu prepress pokonała miniaturowe egzemplarze, w których poszukuje harmonii pomiędzy słowem, formą i obrazem. Liczący fizyczne ograniczenia, jakie niesie ze sobą projek- już kilkadziesiąt książeczek cykl „Twarze i Wnętrza towanie na kartce papieru. Program komputerowy Książki” bywa eksponowany w bibliotekach. 27

umożliwia importowanie ilustracji w różnych for- matach i tekstów z różnych edytorów. Po złożeniu tekstu w formę kolumny, zaprojektowanej w dowolnej wielkości i kształcie z użyciem wybranego fontu, program tworzy pliki zawierające dane cyfrowe niezbędne do dalszego ich przetwarzania, zmierza- jącego do wydania publikacji w postaci poligraficznej lub multimedialnej. Wydruki próbne umożliwiają dokonywanie poprawek na bieżąco. Podlegając specyficznym normom estetycznym, sztuka typograficzna była ściśle związana z kul- turą i okresem dziejowym, w którym powstawała. Współcześnie jej mozaikowa struktura zastąpiła linearność treści podanej tradycyjnie, w postaci jednolitej kolumny tekstu i odpowiada tym samym na zapotrzebowanie czytelnika, który w kontakcie z szybko zmieniającym się obrazem połączonym z tekstem, dźwiękiem i kolorem wykształcił w sobie umiejętność równoczesnego ich odbioru oraz selekcji informacji najbardziej istotnych. Dzisiejszy 28

typograf dzięki doskonałym narzędziom może więc czas konieczne byłoby wybranie tła. Doskonałą jakość kolorowy obraz i dźwięk dostępny w tym samym częścią tematyczną i nawiązujące do szaty graficznej prosto, szybko i skutecznie osiągnąć efekt zgodny laserowego druku wykorzystałby zarówno do tekstu, momencie na ekranie komputera. samej książki. Dla genialnej wyobraźni nie ma granic. z własną koncepcją edytorską. jak i ilustracji, którą uzyskiwałby z cyfrowej fotografii. Zarówno kartki, jak i elementy druku i obrazu Jednak osobowość wymykająca się schematom, wy- Szukając inspiracji do nowych dekoracji dla swych mogłyby być ruchome w książce interaktywnej, która jątkowo wrażliwa i czująca rzeczywistość wszystkimi layout Wyspiańskiego książek, surfowałby swobodnie po trójwymiarowych istniałaby tylko w sieci albo równocześnie i w sieci, zmysłami w sposób właściwy jedynie nielicznym, salach Luwru, przeglądałby wysokiej jakości zdjęcia i jako książka drukowana – do dowolnego lub okre- niechętnie wykorzystuje techniczne nowinki. Kom- Artysta miary Wyspiańskiego, podejmując roślin i kwiatów z całego świata, odbywałby wirtualną ślonego przez autora ułożenia jej przez czytelnika, puter jest przecież tylko jednym z wielu przydatnych się wydania współcześnie utworów własnych lub wycieczkę ulicami Paryża i Wenecji, zaglądając który stałby się w ten sposób współtwórcą tekstu czy narzędzi wspomagających projektowanie i realizację cudzych, skorzystałby być może z komputerowego do każdego kościoła. Zdobywałby informacje, nie szaty graficznej. Autor mógłby też pozostawić swój projektu, nigdy jednak nie będzie miał mocy krea- edytora tekstu do projektowania układu strony, choć ruszając się z domu i z Krakowa. zamysł do rozszyfrowania czytelnikowi jako warunek cyjnej równej wyobraźni człowieka. Artysta będzie jest wielce prawdopodobne, że jego wrażliwość i wy- Oszczędność Wyspiańskiego w dekorowaniu właściwego odczytania utworu. Dowolny skład książ- dążył do realizacji swego dzieła wszelkimi dostęp- obraźnia plastyczna nie odnalazłyby się na ekranie tekstów wynikała być może również ze skromnych ki umożliwiałby też jej dowolny kształt i wielkość, do- nymi środkami, wykorzystując materiały i narzędzia komputera – ołówek i kartka papieru byłyby zatem możliwości technicznych ówczesnej drukarni, puszczałby również użycie do jej tworzenia różnych jak najbardziej wiernie oddające jego wizję, choć narzędziami, za pomocą których powstałby szkic niepozwalających na wydrukowanie książki, materiałów, co znacznie rozszerzyłoby możliwości niekoniecznie ułatwiające jej materializację. Proces wstępny. Edytor przydałby się z pewnością, aby o jakiej marzył. Dziś mógłby zawrzeć w jednym twórcze autora i zwiększyło atrakcyjność książki, twórczy jest bowiem również elementem powstają- sprawdzić wstępną drukowaną wersję projektu strony tomie wszystkie swe dzieła, dołączając do tekstów choć oczywiście nie nadawałaby się ona wówczas cego dzieła, którego poszczególne części rozwijając – rozmieszczenie tekstu, ilustracji, marginesy, kolory dramatów kolorowe projekty kostiumów i elementy do produkcji masowej. Tekst dzieła nie musiałby się, warunkują następne – przeżywanie procesu i kontrasty. Jeśli ostateczną formą edycji miałby być scenografii, którą czytelnik mógłby sobie dowolnie być wydrukowany na typowym papierze, książka twórczego pozwala zatem na powolne dojrzewanie druk, to bardzo ważny byłby rodzaj papieru – jego zestawiać, a także zapis nutowy muzyki do przed- w ogóle nie musiałaby mieć kartek lecz na przykład artysty do znalezienia właściwej formy, słowa, koloru gramatura, kolor, kształt, wymiary. Artysta oszczęd- stawień. Wesele mogłoby też, jako interaktywny pasek papieru, który oplatałby lub przenikał okładki. i do uzyskania pomiędzy nimi swoistej harmonii, nie operujący ozdobami w tekście najbardziej byłby hipertekst, zaistnieć w internetowej sieci. Mogłoby Ale tekst mógłby być też napisany taką techniką, dzięki której dzieło stanie się jednością. zainteresowany doborem odpowiedniego kroju pisma, również stać się multimedialną, drukowaną książką aby jego odczytanie wiązało się z odpowiednimi w różnych wielkościach i kolorach, w zależności czytaną z użyciem skanera w kształcie pióra, który zabiegami technicznymi, chemicznymi lub z użyciem od szaty graficznej zaplanowanej dla całej książki. uruchamiałby aktywne miejsce na karcie książki, światła. Przestrzeń książki mogłaby ulec rozszerze- Jeśli publikacja miałaby mieć postać cyfrową, wów- rozszerzając tym samym jej przestrzeń o ruchomy, niu poprzez jej opakowanie – etui będące integralną 29

Dorota Kamisińska „Typographus computericus”, Przestrzenie książki

by Małopolski Instytut Kultury on Sep 28, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 24

Statistics

Dorota Kamisińska „Typographus computericus”, Przestrzenie książki — Document Transcript