Dorota Jędruch, "Zwornik naszego systemu życiowego", Przestrzenie światła. Światło w przestrzeni

Dorota Jędruch zwornik naszego systemu życiowego le corbusier o świetle w architekturze P odstawowe znaczenie oświe- – widząc je z jednej strony w postaci sekwencji, zatrzyma- tlenia w zrealizowanych nych kadrów, chwilowych, ulotnych widoków poszczególnych budynkach Le Corbusiera części, z drugiej – jako dominantę kompozycyjną, fotograficz- jest oczywiste i czytelne, ny zoom wyostrzony z nieco zamazanego, drugorzędnego tła. zwłaszcza dla odbiorcy wyposażonego Tworzył je jak kompozycje swoich płócien, grając światłem przezeń w przekonanie, że architek- i cieniem, tak jak zrobiłby to malarz; komponował je jak foto- tura to właśnie gra brył w świetle. graf. Od willi Savoye po kaplicę w Ronchamp, od delikatnych, Oczywiste tym bardziej że tak się gładkich, jakby kartonowych form jego wczesnych, purystycz- przyzwyczailiśmy widzieć te bu- nych prac po masywne, solidne, chropowate i impresjonistycz- dynki przefiltrowane w obiektywie ne bryły późniejszych realizacji – budynki te dźwięczą inten- fotografa. Nie przypadkiem słynne sywną obecnością w swoim otoczeniu, narzucając mu swoje stwierdzenie architekta zostało przez prawa. Ich lokalizacja poddaje się właściwie tylko jednemu niego zilustrowane w Vers une architectu- rygorowi – logice padania promieni słonecznych. re jakże sugestywnymi zdjęciami Parte- nonu, zarysowanego jako abstrakcyjna, Zapewnienie dostępu do światła słonecznego było obsesją odważnie kadrowana rzeźbiarska masa dziewiętnastowiecznych higienistów, przekonanych, że myco- brył i gra intensywnych cieni. bacterium tuberculosis żeruje w cieniu, w obskurnych suterenach czynszowych kamienic i podwórek-studni. Ten racjonalistycz- Nie ma wątpliwości, że ny, medyczny argument musiał odpowiadać architektowi Le Corbusier projektował swoje o wrażliwości malarza – był dodatkowym argumentem prze- budynki jak plastyk mawiającym za koniecznością usadawiania budowli w pustej,

oczyszczonej przestrzeni, eksponowania jego przeprutych i estetycznego światło pojawia się więc jako elementarny czyn- licznymi otworami elewacji na intensywne kąpiele słoneczne. nik architektury w sensie filozoficznym, a nawet teologicz- Chłodna, techniczna, surowa, przetwarzająca podstawowe nym (jak w projekcie podziemnej bazyliki w Sainte Baume potrzeby machine à habiter – maszyna do mieszkania – była – miejsca obrządków orfickich). Promienie słońca są ponadto dlań jednocześnie machine à emouvoir – maszyną do produkcji metaforą pewnej optymistycznej wizji architektury. Miasto wzruszeń. promieniste (ville radieuse) to harmonijna społecznie i estetycz- nie przestrzeń pełna radości i szczęścia. Radieux oznacza nie Teksty, projekty, realizacje, w końcu tworzone przez całe życie tylko to, co świecące, błyszczące, jaśniejące czy promienne, ale obrazy – dzieła Le Corbusiera istnieją obok siebie, związane i olśniewające, promieniujące szczęściem, rozpromienione, z sobą, konsekwentne, ale nie tożsame. Jakie miejsce zajmuje radosne. Światło jest już nie tyle budulcem efektów prze- w pismach architekta światło, tak ważne w jego realizacjach? strzennych, ile też źródłem szczęścia i harmonii. Jest w końcu coraz ważniejszym składnikiem zawsze gorączkowej, emocjo- Przegląd jego kilku reprezentatywnych wypowiedzi powsta- nalnej retoryki Le Corbusiera. Jego totalnej wizji architektury łych we wczesnej fazie działalności przekonuje, że oświe- wpisanej harmonijnie w ziemskie żywioły. tlenie, choć zawsze cytowane jako podstawowe zagadnienie architektury i urbanistyki, nie jest początkowo najczęściej Promienistość staje się cechą dzieła skończonego. Doskonałość czy najmocniej artykułowanym argumentem. Wydaje się, architektonicznej realizacji stwarza wrażenie promieniowa- że światło, powszechnie uznane na początku XX wieku jako nia. Nie tylko rzeźbiarskie efekty światła i cienia przydają niezbędne architekturze, nie miało dla Le Corbusiera charak- późnym budowlom Le Corbusiera poetyckości, również jego teru postulatywnego. W jego polemicznej argumentacji byłoby pisma przyjmują stylistykę poematów (cytowany Poème de komunałem. l'Angle droit – Poemat o kącie prostym). Racjonalnej argumentacji i postulatywności jego wczesnych tekstów towarzyszy swoboda Problem światła pojawia się w jego pismach jako podstawa poetyckich porównań, metafor, profetycznych żądań. architektonicznej typologii: w opisie rodzajów okien, których racjonalistyczną i funkcjonalistyczną systematykę tworzy Poniższy wybór wypowiedzi Le Corbusiera, zaprezentowany w latach dwudziestych, w stosowanych od lat trzydziestych zgodnie z chronologią jego myśli, zmierza nie tylko w stronę „łamaczach słońca” (brises soleil) czy późniejszych „świetlnych pokazania ewolucji jego rozumienia roli światła, ale i wzro- armatach” (canons à lumière) – świetlikach zastosowanych w do- stu temperatury retoryki i argumentacji. Ponury, kostyczny, minikańskim klasztorze La Tourette w Éveux. surowy prorok betonowych utopii w urzekający siłą poetyckich metafor sposób wykłada w nich swoją promienną wizję Wraz z ewolucją teorii Le Corbusiera w stronę totalnej, światła jako podstawowego budulca przestrzeni. biologicznej wizji architektury – ważnego ogniwa kosmicz- nego porządku, czynnika nadającego przestrzenną formę ilustracja: anna zabdyrska stosunkom społecznym, podstawy organizacji życia jednostki wybrana literatura: – światło słoneczne jest przywoływane w jego tekstach jako • H. Sobin, De la science à la poésie : l'utilisation de la lumière naturelle dans l'oeuvre de element ustanawiający zasady funkcjonowania świata, a więc Le Corbusier [w:] Le Corbusier et la nature, IIIe Rencontre de la Fondation i tworzenia architektury. Obok znaczenia funkcjonalnego Le Corbusier, Paris 2004. autoportret [25-26] 2008-2009 | 43

le corbusier o świetle: Architektura jest umiejętną, właściwą i cudowną grą brył Nowoczesna technika, której nie mamy prawa odrzucać, zestawionych z sobą w świetle. Nasze oczy są stworzone, by przynosi to niezwykłe bogactwo: miasto jest jedną, nieprze- postrzegać formy w świetle. Cienie i światła wyławiają formy: rwaną tkanką, a ulica-korytarz nie istnieje. Słońce i światło sześciany, stożki, kule, walce, kształty piramidalne są wielki- dostają się pod budynki: spojrzenie nie napotyka już żadnych mi pierwotnymi formami, które światło znakomicie podkre- przeszkód. śla. Ich obraz jest dla nas wyrazisty i namacalny, pozbawiony dwuznaczności. 4 metry 70 cm przeszklonej fasady. Takie źródło światła wzbu- Vers une architecture, 1923 dzić musi odczucia psychofizjologiczne najwyższego rzędu, ważne ze względu na jakość nieba, światła, przestrzeni, któ- Powiadam: tworzywem urbanistyki są: słońce, niebo, drze- rych dostarczy w życiu codziennym. To ono zalewa światłem, wa, żelazo, cement – w takim porządku i w takiej kolejności. którego napływ jest tak dobroczynny. 350 willi umieszczonych jedna nad drugą w jednostce mieszkaniowej w Marsylii – to Podstawowe radości życia, takie jak słońce, zieleń, przestrzeń, będzie bajeczny spektakl: morze, góry wkroczą wprost do sięgają do najgłębszych sfer bytu w znaczeniu fizycznym i psy- wszystkich mieszkań. chologicznym. Przywracają one harmonię z naszym najgłęb- L'habitation moderne, „Population” 1948, nr 3 szym naturalnym przeznaczeniem. La ville radieuse, 1935 Niebo dominuje, odsuwa na dalszy plan wszystkie inne rzeczy; niebo, które jest znakiem klimatu. Kąt padania słońca Światło jest zwornikiem naszego systemu życiowego. wobec południka narzuca zachowaniom ludzi ich podstawowe Une maison, un palais, 1928 warunki. Okno jest stworzone, by oświetlać, nie aby służyć wentylacji. Uważam, że pragnienie słońca jest naturalnym dążeniem Précisions sur un état présent de l'architecture et de l'urbanisme, 1930 człowieka. Dwudziestoczterogodzinna doba słoneczna jest miarą wszel- W klimacie umiarkowanym nie obawiałbym się zobaczyć, jak kich przedsięwzięć urbanistycznych. światło, a nawet samo słońce, zalewa mieszkania. Dwudziestoczterogodzinna doba słoneczna tworzy rytm wszel- Prawa słoneczne, wyznaczniki pierwotnych założeń prze- kiej ludzkiej aktywności. strzennych. Entretien avec les étudiants des écoles d'architecture, 1958 Od przestrzegania tej zasady bądź jej lekceważenia zależy, czy ludzie doznają życia w harmonii, czy też życia pozbawionego radości. La maison des hommes, 1942 autoportret [25-26] 2008-2009 | 44

Taniec dwudziestoczterogodzinnego dnia, szczyt i otchłań słonecznych przesileń, rów- nina równonocy. Słoneczny zegar i kalendarz przyniosły architekturze brises soleil zainstalowane przed przeszkleniami nowoczesnych budowli. Nadchodzi symfonia architektoniczna pod tytułem „Dom Dziecko Słońca” …a Vignola został – nareszcie – spalony! Dzięki! Zwycięstwo! Poème de l'Angle droit, 1955 Kiedy dzieło osiągnie maksimum intensyw- ności, proporcji, jakości wykonania, perfek- cji, tworzy się zjawisko przestrzeni niewypo- wiedzianej: miejsca zaczynają promieniować, promieniują w sposób fizyczny. Zapis rozmowy Le Corbusiera z mnichami z La Tourette, „L'Art Sacré”, 1961, nr 7-8. © f. l. c. / adagp, paris, 2009 tłumaczenie z francuskiego: dorota jędruch Le Corbusier, Poème de l'Angle droit, 1955, ilustracja autoportret [25-26] 2008-2009 | 45

Dorota Jędruch, "Zwornik naszego systemu życiowego", Przestrzenie światła. Światło w przestrzeni

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 07, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 50

Statistics

Dorota Jędruch, "Zwornik naszego systemu życiowego", Przestrzenie światła. Światło w przestrzeni — Document Transcript