Dariusz Śmiechowski, "Zasada rozwoju form", Architektura organiczna

dariusz śmiechowski zasada rozwoju form järna erika asmussena Urodzony w Kopenhadze 2 listopada 1913 roku, miejsce zmarły 29 sierpnia 1998 roku w Jarnie Erik „Abbi” Assmusen budował z odpowiedzialnością i miłością. Nastrój uczelni położonej wśród pól, brzóz, Studia skończył w Kopenhadze, a od 1939 roku świerków i sosen, w łagodnie pofalowanym krajo- pracował w Szwecji. W 1960 roku otworzył w Sztok- brazie wybrzeża Bałtyku jest niezwykły. Architektura holmie własną praktykę. Jego pierwszym dużym nawiązuje do krajobrazu, ale i uzupełnia to, czego projektem była szkoła waldorfska Kristofferskolan. w nim brakuje. Murowane cokoły, drewniane szalów- Odkąd zainteresował się antropozofią, zaczął ki, tradycyjnie kładziona, ale zarazem pozwalająca projektować przede wszystkim budowle związane na łatwe dopasowanie do tektoniki budynku blacha z praktycznymi inicjatywami wywodzącymi się z tego na dachu – wybór materiałów był prosty i wynikał prądu filozoficznego: zakładane w wielu krajach z tradycji miejsca. szkoły i ośrodki terapeutyczne dla dzieci upośledzo- Budowa kampusu przebiegała w sposób orga- nych. Od 1967 roku był architektem rozwijającego się niczny, według tworzonego dla lokalnych potrzeb kampusu wyższej szkoły Rudolf Steinerseminariet planu. W 1935 roku ufundowano w miejscowości w Järnie niedaleko Sztokholmu. Järna pierwszy dom terapii dla dzieci upośledzonych umysłowo. Odległy o kilka kilometrów kampus rozwi- magazyn nął się od 1964 roku, gdy zakupiono dwuhektarową posiadłość należącą do znanego szwedzkiego ma- Do pracowni w Järnie Asmussen wprowadził się larza natury Bruno Liljeforsa, z pięknie położonym po dziesięciu latach pracy projektowej dla kampusu. „Białym Domem”, zabudowaniami gospodarczymi Jest to tradycyjny, pomalowany na czerwono, typowy i parkiem – powstała prawie autonomiczna całość: dla szwedzkich gospodarstw wiejskich, wolnostojący, zespół szkoły wyższej, szkoła, przedszkole, farma, lekko uniesiony nad ziemią magazyn, do którego klinika i dom kultury. W zespole wprowadzono dochodzi kręta ścieżka prowadząca przez uroczy zasady ekologicznego gospodarowania i podjęto zespół parkowy (utworzony przez stawy oczysz- współpracę ze znajdującymi się w okolicy gospodar- czające ścieki kampusu) i łąkę. W magazynie byłem stwami, młynem, małymi obiektami przemysłowymi, kilka razy. Zawsze panowała tu atmosfera spokoju. domami terapeutycznymi, ośrodkami prowadzącymi Asmussen traktował projektowanie architektury jako działalność naukową, oświatową i kulturalną. Można pracę artystyczną o silnych cechach rzemiosła. Pra- powiedzieć, że budynki projektowała jedna ręka, cowano przede wszystkim na modelach w różnych chociaż jest to efekt współpracy wielu artystów i in- skalach. Szkice i precyzyjne rysunki wykonywano żynierów. Gdyby chcieć określić, czym jest architek- ręcznie, ołówkami z cienkim grafitem, co pozwalało tura odpowiedzialnego za całość Erika Asmussena, fot.: dariusz śmiechowski na oglądanie całości w każdej fazie projektowania, należałoby zacząć raczej od tego, czym ona nie ale też na łatwe korekty. Abbi był przede wszystkim jest. Nie jest manifestacją ego, wyłącznie osobistą cierpliwym, wrażliwym i pogodnym słuchaczem wypowiedzią architekta, chociaż zbudowane formy miejsca i ludzi. Celem jego pracy nie były prestiż można przypisać twórcy. Assmusen mówił o sobie i reklama, ale tworzenie dobrego środowiska. jako o czułym instrumencie, medium przekazującym, 52

fot. klara śmiechowska to, czego oczekuje ziemia, na której buduje. Siła i Asmussen poszukują architektonicznej odpowiedzi architektury polega na prostocie, porzuceniu pychy, na problemy środowiska, w którym żyje człowiek, dążeniu do ścisłego związku ze środowiskiem, ale a pytanie o architekturę to nie płytki problem stylu, ale też na manifestacji kultury. Jest nowoczesna, choć kwestia stanu świadomości. Pisał, że współczesny można w niej jasno odczytać lokalną tradycję. Nowo- człowiek nie jest w stanie zrozumieć i zaakceptować czesność polega tu na znajdywaniu architektonicznej tego, iż celem architektury jest łączenie nieba i ziemi odpowiedzi na pytania współczesnego świata: prob- niewidzialnymi siłami (jest to credo twórczości Ma- lemy środowiska, problemy relacji międzyludzkich kovecza). Erik Asmussen realizował ten cel innymi oraz międzykulturowych. środkami niż węgierski architekt wysyłający w niebo totemy i wieże. Wlał błękit nieba, jak w akwareli, ziemia i niebo na zakorzenione w ziemi budowle. Zrezygnował z ziemistego, tradycyjnego dla Szwecji koloru czer- W architekturze organicznej kształt wnętrza wono-brązowego na rzecz gamy błękitów. jest bardziej istotny niż forma zewnętrzna, stanowi on bowiem odbicie i miejsce ludzkiej aktywności. funkcjonalizm i organiczność Przestrzeń jest traktowana jakościowo; podłoga, ściany i sufit nie są autonomicznymi bytami, lecz Forma organiczna nie musi być naturalistyczna, służą całości. Swoboda kształtowania formy archi- imitująca. W architekturze można ukazywać nie tylko tektonicznej wiąże się z reguły z ruchem, elastycz- same formy, ale też zasady rozwoju form obserwo- nością, możliwościami zmian, ale przede wszystkim wane w świecie organicznym. Taką ideę wskazał z wyzwoleniem od kąta prostego. W architekturze Goethe w teorii metamorfozy. Proces przechodzenia Asmussena stosowanie krzywizn i załamań jest z jednej formy do drugiej lub zjawisko nagłej zmiany, jednak dość powściągliwe. Można powiedzieć, typowe dla żywych organizmów, widzimy w architek- że tam, gdzie architektura odnosi się do cech budow- turze nawiązującej do jego myśli. nictwa regionalnego, przeważa kąt prosty, natomiast Owo przechodzenie od jednej formy do na- tam, gdzie jest potrzebna reakcja na aktywność stępnej odbywa się w czasie. Postacie, które przy- wewnętrzną i bezpośrednie otoczenie, występują biera organizm w wyniku zmian czy sekwencji obłości, linie płynne i załamania. rozwojowych, są objęte dłuższymi lub krótszymi Architekt organiczny nie projektuje drapaczy klamrami czasowymi wyznaczającymi etapy roz- chmur; a raczej budowle szanujące niebo. Forma woju. W architekturze organicznej element czasu zewnętrzna budynku jest „pośrednikiem” pomiędzy staje się „widzialny” za sprawą świadomie ukazanej ziemią i niebem. Imre Makovecz stwierdził, że i on, metamorfozy. W Järnie Erika Asmussena została ona 53

fot. klara śmiechowska wpisana w plan, zanim jeszcze powstały budynki. dotyczących samowiedzy i prawie nie pozostawiamy napięcia między biegunowymi skrajnościami. Poszczególne obiekty zawierają wspólne motywy miejsca dla dzieci i ludzi starych. W naszym życiu Oto ich przykłady: statyczny spoczynek geome- i są wzajemnymi transformacjami, co widać w kombi- zaczyna zatem brakować dziecięcej świętości i doj- trycznie ciętych płaszczyzn kryształu a krzywizny nacjach ich brył. To samo tworzywo architektoniczne rzałej mądrości”. i ruch charakterystyczne dla form biologicznych; przybiera różną postać. Pracując w takim środowisku jak Järna, Asmus- samoświadoma obecność a sfera snu i tajemnicy; sen miał wyjątkowy, w porównaniu z Makoveczem, „zewnętrzna” praktyczność i funkcjonalność a ide- własny język komfort uporządkowania procesu projektowania, ały i nadzieje człowieka wewnętrznego; regulująca chociaż jego pracę określano także jako „planowaną i wiążąca symetria a wolność formy nacechowana Jako kierujący się przede wszystkim intui- improwizację”. Architekt dojeżdżający co najmniej asymetrią; ściśle wykalkulowany efekt a zaskakują- cją, następny po F. L. Wrighcie „romantyk”, Abbi raz dziennie rowerem na plac budowy mógł sobie ca, pełna fantazji zabawa; rygorystyczna szczerość uważał, że „Architektura powinna być odczuwana na to pozwolić. W czasie tych przejazdów rulony a zrelaksowany, rozgrzewający humor; bliski związek jednocześnie wszystkimi zmysłami, nie wyłączając zatknięte za klapkę bagażnika miały okazję się z krajobrazem, światem organicznym wyrażony poczucia humoru”. Imre Makovecz pisał o jego „przewietrzyć”. formą, kolorem i materiałem a wyzwolenie z natury architekturze jako spełnianiu potrzeby budowania Norweski architekt Jan-Arve Andersen określił i traktowanie budynku jako reprezentacji kultury; innego, pogodnego świata: „Cywilizacja i automa- język form Asmussena jako złożony i wielostronny, funkcjonalistyczna prostota i czystość a zróżnico- tyzacja sprawiają, że coraz mniej zadajemy pytań osiągający swój charakterystyczny wyraz poprzez wane i pełne żywotności bogactwo architektury 54

fot. dariusz śmiechowski organicznej i ekspresjonistycznej... Przykłady można o wymiarze odmiennym niż czas turysty. Znacze- mnożyć. Rozpostarcie architektury Asmussena nia, jakie architektura Asmussena w sobie niesie, na tych biegunach sprawia być może kłopot history- są wielowarstwowe, a jej oddziaływania nie da się kom sztuki i krytykom architektury, którzy nie wiedzą, do końca ani opisać, ani też przewidzieć. jak to dzieło zaklasyfikować. Jego budynki określano już jako: nowoczesne, ekspresjonistyczne, symbo- liczne. W źródłach „bardziej wtajemniczonych” pisze się o architekturze organicznej, goetheanistycznej czy antropozoficznej. ● W katalogu do wystawy „Architektura Erika Asmussena w Järnie”, pokazanej po raz pierwszy w austriackim Grazu w grudniu 1987 roku, a przygo- towanej dla Związku Architektów Węgierskich w Bu- dapeszcie, sam Assmussen pisał, że ludzie pragną się dowiedzieć, jaka filozofia stoi za stosowanym w danej architekturze językiem form. Za główny cel własnej architektury uznawał tworzenie stymulujące- go środowiska, które będzie inspirować aktywność tych, dla których budynek jest przeznaczony. Po- dobny cel można by w sposób naturalny przypisać funkcjonalizmowi, dlatego komentując architekturę Asmussena, Imre Makovecz nie omieszkał postawić jej na tle prądów, które historia sztuki wiąże z poję- ciem właściwie rozumianego funkcjonalizmu. Stymulujące środowisko to dla Asmussena nie tylko wnętrza wypełnione treścią, ale także przestrzenie między budynkami, ich kształt, który fot. klara śmiechowska nie jest obojętny. Choćby dlatego bardzo trudno za pośrednictwem samych fotografii odczuć sens całości, którą Abbi zaprojektował w Järnie. Trzeba ją poznać bezpośrednio i przeznaczyć na to czas 55

Dariusz Śmiechowski, "Zasada rozwoju form", Architektura organiczna

by Małopolski Instytut Kultury on Sep 28, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 71

Statistics

Dariusz Śmiechowski, "Zasada rozwoju form", Architektura organiczna — Document Transcript