Bogdan Zalewski, "Słowo O pielgRZYMie i pielgrzyMOWAniu", Przestrzenie wirtualne

D Bogdan zalewski wuwiersz, od którego rozpocząłem, jest oparty na Teatra i kościoły, i słupy stłuczone: wyłącznie w warstwie języka, we współczesnej twórczości dialektyce rzeczywistej i wyobrażonej przestrzeni To są Rzym. Widzisz, jako miasta tak możnego sieciowej mogą być realizowane multimedialnie na wielu słowo o piel- miejskiej. Ten rymowany dystych jest wariacją na temat początku sonetu Mikołaja Sępa Szarzyńskie- go. Powróciłem od razu do samych p o c z ą t k ó w zwielokrot- I trup szczęścia poważność wypuszcza pierwszego. To miasto, świat zwalczywszy, i siebie zwalczyło, By nic niezwalczonego od niego nie było. płaszczyznach jednocześnie. Zamykam więc reprint renesan- sowych Rytmów Szarzyńskiego i otwieram laptopa. Otwieram się na inny rytm i inny Rzym – cel turystycznych, religijnych gRzyMie i piel- nionego obrazu metropolii. Świadomie sięgnąłem po reprint pierwodruku utworu Epitafium Rzymowi z tomu Mikołaja Sępa Dziś w Rzymie zwyciężonym Rzym niezwyciężony (To jest ciało w swym cieniu) leży pogrzebiony. i dziennikarskich pielgrzymek. O Szarzyńskiego Rytmy ábo Wiersze Polskie. Po iego śmierći zebrane y wy- Wszytko się w nim zmieniło, sam trwa prócz odmiany to 15 października 2008 roku – jako dziennikarz grzyMoWaniu dáne. Roku Páńskiego 1601. Słowa tego utworu, zapisane gotyckim Tyber, z piaskiem do morza co bieży zmieszany. oddelegowany przez radio RMF FM – wyruszyłem szryftem, podkreślają źródłowy charakter poetyckiego obrazu, Patrz, co Fortuna broi: to się popsowało, z Krakowa do Rzymu na premierę filmu Świadec- zakotwiczają go w materialnym druku. Nasze komputerowe Co było nieruchome; trwa, co się ruchało. two. Znalazłem się w gronie innych ludzi mediów liternictwo pozostawmy wyłącznie na potrzeby k o p i i Rzy- i przedstawicieli Kościoła. Uroczystość odbyła się dokładnie K mu Szarzyńskiego – czytelnej dla współczesnych odbiorców. onceptów ci u Sępa dostatek: gra słów Rzym i rum (ru- w trzydziestą rocznicę wyboru Karola Wojtyły na papieża. Miejmy jednak w pamięci ten renesansowy krój poetyckiego mowisko); jeden Rzym (starożytny) wyłaniający się Moja podróż do Watykanu od samego początku była serią miasta, uwiecznionego za pomocą czcionki zwanej szwaba- jak cień dawnej świetności zza architektury drugie- przypadków i zbiegów okoliczności – począwszy od tego, że chą. (Nawet jeśli reprint jest tylko kopią oryginału wydanego go (nowożytnego) Rzymu; niezwyciężone imperium, zastąpiłem reportera, który początkowo miał reprezentować w oficynie w Kórniku). które musiało w końcu pokonać ostatni bastion oporu, czyli radio, ale z przyczyn losowych musiał zrezygnować z dele- samo siebie, żeby zasłużyć na miano niepokonanego; statycz- gacji. Moje przygody zarejestrowałem i zmagazynowałem ne budynki jako ruszone z posad bryły antycznego świata w formie notatek, tekstów, plików dźwiękowych, nagrań na Dużo Rzymów w rzeczywistym możesz dojrzeć Rzymie. – skontrastowane z niewzruszonym Tybrem, jak każda rzeka magnetofonie NAGRA, zdjęć wykonanych telefonem komórko- Ileż Rzymów się rozmnoży już w tobie, pielgrzymie! będącym przecież w bezustannym ruchu. Te paradoksy nie do wym oraz aparatem cyfrowym. Zebrałem także cały bagaż ma- końca są wynalazkami polskiego poety. Epitafium Rzymowi to terialnych pamiątek: biletów, folderów, książek, rachunków O pis Rzymu jako palimpsestu – urbanistycznego tłumaczenie popularnego na przełomie XV i XVI wieku utwo- i tym podobnych. Po powrocie z rzymskiej pielgrzymki pozo- pergaminu, na którym zapisano wiele warstw ru Sycylijczyka Janusa Vitalisa. W grze licznych rzymskich stało mi więc sporo materiału dziennikarskiego i osobistego, cywilizacyjnych – jest już takim banałem, jak zwierciadeł pojawia się więc kolejna lustrzana tafla, choć którego nie mogłem wykorzystać w bieżącej pracy radiowej. określanie Rzymu mianem Wiecznego Miasta. Po nie jest to do końca wierny obraz pierwowzoru. Profesor Jan Moja reporterska aktywność rozwidliła się zatem na ścieżkę co więc rozpocząłem ten tekst od swojego dystychu podejmu- Błoński w książce Mikołaj Sęp Szarzyński a początki polskiego baroku oficjalną (relacje z wydarzeń związanych z premierą filmu, jącego taki zgrany motyw? Pragnę udowodnić, że ta metropo- podkreśla, że ów poeta „nie tłumaczył ani dla ćwiczenia, ani wywiad z protagonistą filmu Świadectwo – aktorem Michaelem litarna multiplikacja nie musi wcale prowadzić do znaczenio- na zamówienie, ale obce utwory nasycał własnymi odczuciami Yorkiem) oraz szlak osobisty, subiektywny, intymny, którym wej dewaluacji. Za pozorną oczywistością, że w starożytnym […]”. Nie bawiąc się w komparatystykę, nie dociekając, ile nie mogłem podążyć w żadnym mainstreamowym medium. fot.: b. zalewski mieście można odkryć wiele ponakładanych na siebie płasz- własnego kunsztu Sęp musiał włożyć w tę parafrazę wiersza G czyzn historycznych, kryje się sporo semiotycznych niespo- Janusa Vitalisa, chciałbym podkreślić, że w sonecie Epitafium dybym cały swój rzymski zbiór umieścił w Interne- dzianek. Pragnę prześledzić cały długi ciąg Rzymów w Rzymie: Rzymowi dostrzegam oryginalne tropy, które wiodą ku naszej cie, być może udałoby mi się połączyć te rozwidle- od poetyckich obrazów miasta uwiecznionych w Gutenbergow- współczesności. Późnorenesansowa retoryka paradoksu ma nia w jedną, podwójną drogę: dziennikarsko-arty- skich drukach (kodeksach), do urbanistycznych symulakrów Ty, co Rzym wpośród Rzyma chcąc baczyć, pielgrzymie, dzisiaj odpowiednik w paradoksalnej przestrzeni Internetu, styczną? – zacząłem się zastanawiać. Jednak aby zatopionych w przepastnych głębinach globalnej sieci. I nie A wżdy baczyć nie możesz w samym Rzyma Rzymie, bardziej namacalnej i bezpośredniej niż XVI-wieczna gra in- mój osobisty chaos był czytelny nie tylko dla mnie, musiałem będzie to tylko kolejna blaknąca kalkomania kopisty-epigona. Patrzaj na okrąg murów i w rum obrócone telektu i imaginacji. Koncepty ówczesnej poezji były możliwe zaprowadzić w nim jakiś obiektywny porządek. Platformą, autoportret 2 [27] 2009 | 18 autoportret 2 [27] 2009 | 19

T Y na której poukładałem swoje rzymskie trofea był mój blog na niż poruszał się pas transmisyjny. Na tę taśmę jama w ścianie niedbale en nowy gatunek zaangażowanego dziennikarstwa, ork był narratorem, towarzyszył filmowej akcji i ją www.rmf.fm, który niemal od momentu powstania mocno wypluwała kolejne torby i walizki. Ciągle nie było mojej; pocieszałem się, który stworzyłem na własny użytek, posłużył mi do komentował. Wyobraziłem sobie, że ja-dziennikarz odbiegał od formuły tradycyjnego pamiętnika internetowego że jeszcze nikt z naszej grupy nie szczycił się swoim pasażerskim trofeum. opisania subiektywnych stanów i poruszeń. Były mam w swoim wnętrzu niezależnego (także chwilami czy też jednoosobowego sieciowego wydawnictwa prowadzo- Nie oznaczyłem sobie w żaden sposób mojego srebrnego Benettona, więc one do tej pory przez dziennikarzy głęboko skrywa- ode mnie samego) aktora-opowiadacza. To prawie jak nego przez medialnego profesjonalistę. Od początku tkałem każda srebrna waliza wywoływała od razu szybsze kołatanie serca. Aż ne, spychane na margines, nawet jeśli spisywane, to potem Rzym w Rzymie w koncepcie Sępa Szarzyńskiego. Punkt wi- raczej skomplikowaną pajęczynę znaczeń, tworzyłem hiper- w końcu złapałem swój bagaż, jak mi się wydawało. Zdjąłem go z taśmy wycinane i przenoszone myszką do ikonki KOSZ. Głównym dzenia w reportażu gonzo-gnozo jest najczęściej skrajnie subiek- teksty pełne zaszyfrowanych komunikatów, łączących się na posadzkę, wyciągnąłem wysuwaną rączkę i… coś mi w nim zaczęło tematem gonzo-gnozo jest wewnętrzne doświadczenie repor- tywny: kamera jest umieszczona w trzecim oku reportera, mi- z sobą nie tylko linkami, ale także obsesyjnie powtarzanymi nie pasować. Zobaczyłem jakąś różową wstążkę zawiązaną na filuterny tera, a wydarzenie obiektywne schodzi na dalszy plan, jest krofon – ukryty głęboko w sercu; racjonalny umysł powinien motywami, refrenami cyfrowymi, literowymi i ikonicznymi. supeł. Przecież ja niczego takiego nie wiązałem. Teraz bałem się, że ktoś tylko tłem dla psychomachii. W wypadku relacji z premiery być wyłączony. Gonzo-gnozo jest dziennikarskim oszołomstwem Aż w końcu skupiłem wokół swego obłędnego pamiętniczka to ze mną może powiązać, ten różowy kolor, wiadomo. A może to jakiś filmu o Papieżu Polaku niemal wszystko, co było związane ze w czystej postaci, dlatego jego naturalnym środowiskiem jest grupę wiernych internautów, którzy uważnie śledzili moje żartowniś? – pomyślałem niepewnie. No cóż – nie miałem wyboru, posta- mną w tym czasie, uznałem za ważniejsze od relacjonowania sieć WWW. skomplikowane ruchy w sieci, rozwiązywali strukturalne za- nowiłem sprawdzić zawartość bagażu. Odjechałem z walichą na stronę, oficjalnej imprezy; eksponowałem więc wszelkie odstępstwa J gadki, bawiąc się i ucząc z tej mojej E-nigmy. Pod każdym wpi- ukradkiem rozsunąłem ekler i wyciągnąłem kawałek jakiejś jedwabnej od ustalonego programu: kiksy, pomyłki, skoki w bok, dygre- ak wiele można przekazać w blogowym hipertekście, sem, jak nowa głębinowa przestrzeń techstualna, rozrastało damskiej bluzki. O Boże, najwyraźniej przywłaszczyłem sobie cudze sje, błądzenia i pułapki; uznałem, że to w nich objawiała się nie mówiąc właściwie nic istotnego! Rzadko ktoś ma do się forum dyskusyjne, pełne sygnałów dla wtajemniczonych, dobra, a może nawet i cudze grzeszki! prawda o Wydarzeniu. To założenie wynikało z mojej kon- mnie pretensje, że w blogu umieszczam błahe, typowo ale także zwykłych codziennych impresji, przypominających statacji, zgodnie z którą to, co z góry narzucone, jest fałszem pamiętnikarskie treści, albo że utrwalam życiowe banały. Ś mikroblogi, które cementowały grupę. Zebrawszy wokół swe- wieckie radio ślące dziennikarza na religijną piel- instytucjonalnym, intencjonalną zasłoną. Ująłem to w formie Banalizm to właściwie dominujący styl literacki w większo- go bloga grono wartościowych, życzliwych i otwartych ludzi, grzymkę do Rzymu? Niewyobrażalne. Żurnalista metafory: wielowarstwowego rzymskiego całunu zakrywające- ści sieciowych memuarów, więc w gruncie rzeczy jako bloger mogłem sobie pozwolić na najbardziej awangardowe ekspery- winien zachowywać (zdrowy) dystans i powściągać go prawdziwe oblicze nieżyjącego papieża: czuję się bezkarny. Moja swoboda fabularna jest praktycznie menty formalne i treściowe. (chorą) metafizyczną ciekawość; powinien się silić na nieograniczona. Nie obawiam się gadulstwa, bo moje opowie- chłodny obiektywizm w chwilach subiektywnego rozgorączko- Na uroczystej konferencji w Rzymie przed premierą filmu ści zwykle są pretekstem, pożywką dla innych ważniejszych O twarty, bo niedokończony, jest ciągle mój cykl wania. Postanowiłem zerwać z tym fałszem w moim Rzymie złapałem się na spostrzeżeniu, że uczestniczę w jakiejś grze… komunikatów: zaszyfrowanych kodów dla uważnych odbior- blogowy związany z watykańską peregrynacją, i stworzyć w sieci własny wehikuł, którym mógłbym dowieźć zwierciadeł. Kamery telewizyjne wycelowane w dwa ekrany ców. To też jest Rzym w Rzymie, stare martwe formy skryte zatytułowany Bóm! Prymicje w Rzymie. Tytuł wywo- do odbiorcy swój autentyczny bagaż doświadczeń; dowieść, że wiszące na ścianach, na ekranach streszczenie filmu, który w żywej formule. dzi się od nazwy polskiego zespołu muzycznego w świecie świeckich mediów można być kimś w rodzaju spiry- sam w sobie jest streszczeniem i jednocześnie rozwinięciem E z lat osiemdziesiątych: Bóm Wakacje w Rzymie. Prymicje tystycznego medium. Tak się złożyło, że niedługo przed rzym- książki Świadectwo, będącej zapisem odciśniętego w pamięci nigma, a raczej E-nigma: tak można określić nie- to pierwsza msza odprawiana przez nowo wyświęconego ską wyprawą czytałem klasyczne dzieło Huntera S. Thompso- kardynała Dziwisza obrazu papieża. Gdzie jest zatem ten dostrzegalną na pierwszy rzut oka semantyczną kapłana. Moje trzydniowe rzymskie wakacje w dużej mierze na Lęk i odraza w Las Vegas. Szalony amerykański pisarz – przed najbliższy prawdy obraz życia Karola Wojtyły? Gdzie kryje się maszynę szyfrującą, przez którą przepuszczam swoje zamieniły się w rytuał: wielu laty twórca oryginalnego gatunku reportażu o nazwie VERAIKON, prawdziwy wizerunek, autentyczne oblicze Jana hiperteksty. Zagadka mojej prawdziwej roli i intencji gonzo – pobudził mnie do większej odwagi w ujmowaniu tema- Pawła II, przykryte medialnymi całunami rzymskimi? bohaterów rzymskiego reportażu gonzo-gnozo kryła się w pyta- Oczekiwanie na bagaże jest jak żal za grzechy. Niby żałujemy, że grze- tu. Gonzo to ekstremum, narkotykowy odlot, tekstualna jazda niu, które głęboko zakamuflowałem w każdym wpisie cyklu. szyliśmy, ale z drugiej strony łapiemy się na myśli, że żal nam też trochę bez trzymanki, więc ciężko mi było w bezpośredni sposób Na tak zadane pytania znalazłem odpowiedź w swoim waty- Ciąg absurdalnych zdarzeń, drobiazgowych opisów, grote- samych grzechów. I tęsknie wypatrujemy tego czegoś, wiedząc, że i tak nawiązywać do takiej posthipisowskiej stylistyki w moich kańskim wywiadzie z Michaelem Yorkiem. Jednak nie tyle skowych, a często banalnych refleksji pozostaje kompletnie prędzej czy później do nas wróci, choć potem znów będzie tylko wielkim, hipertekstach poświęconych Janowi Pawłowi II. Wymyśliłem w jakimś konkretnym fragmencie tej rozmowy z wybitnym niezrozumiały dla czytelnika, jeśli ten nie odkryje zasadnicze- cholernym ciężarem, który najchętniej wepchnęlibyśmy komuś, żeby go więc własną oryginalną formułę nawiązującą do twórczości aktorem, ile w uświadomieniu sobie roli, jaką odgrywał on go przesłania ukrytego w trzynastoliterowym haśle-pytaniu. tylko nie widzieć. W terminalu lotniska Fiumicino dobrą godzinę krąży- Thompsona; nazwałem ją anagramicznie: reportażem gonzo- w filmie Świadectwo. Zaszyfrowałem je w postaci akrostychu: każdy z rozdziałów łem odwrotnie do ruchów wskazówek zegara, to znaczy w drugą stronę -gnozo. Bo gnoza jest dla mnie synonimem wszelakiej herezji. rozpoczyna się od znaczącej litery. Hasło tworzą także inicjały autoportret 2 [27] 2009 | 20 autoportret 2 [27] 2009 | 21

skryte na pozornie neutralnych i niemających nic wspólnego niczego głębokiego, basowego blasku; bluszcz spływający obok szyldu netowym pseudonimie pp3 pierwsza odnalazła kamienicę przy ECCE HOMO z treścią zdjęciach. Innym ezoterycznym Rzymem skrytym Osteria Romana rzucał na ścianę swój cień, jakby inny ciemny wodospad Via Aurelia 555 ze stojącym przed nią mężczyzną. Przemierzyła w Rzymie egzoterycznym były papieskie klucze liczbowe. odwróconej na opak zieleni; za kolejnym domem (z czterema kolumnami więc w swoim komputerze fragment rzymskiej trasy; powtó- Strukturę hipertekstu oparłem na symbolicznej trzynastce i dziwnymi ślepymi pseudooknami – wielkimi niszami w ścianie fasady, rzyła w jakiejś mierze moje peregrynacje po materialnym, związanej z fatimskimi tajemnicami w życiu Jana Pawła II. wnękami niewiadomego dla mnie pochodzenia ani przeznaczenia, jak na a potem cyfrowym Rzymie. Takie doświadczenia ożywiają rycinach przedstawiających masońskie rytuały inicjacyjne) ciągnął się martwą metaforę Wiecznego Miasta. Określenie to w dobie S ekretne przesłania musi przesłaniać zasłona zwykłe- schodkowy mur; oddzielał wewnętrzny spokój ogrodu od zewnętrznego ja- Google Earth już przestaje być zgraną kliszą językową. Utrwa- go słowa. Subtelny sens najlepiej skrywać w sekwen- zgotu ulicy; nad kamiennym murkiem rósł jeszcze żywopłot, więc mogłem liłem ten eksperyment w cyfrowym pamiętniku za pomocą cjach sytuacji pospolitych. dostrzec jedynie wysokie drzewa; moją uwagę przyciągały rzędy palm, zrzutu z ekranu z obrazem naszego „patrona”. Stworzyłem też egzotycznych w europejskim mieście, jak palce roślinnych minaretów; e-mblemat w nawiązaniu do późnorenesansowej formy łączącej Są to moje osobiste maksymy. ale podziwiałem też włoskie pinie, które kojarzyły mi się z polską sosną – słowo i obraz. Emblemat – gatunek, którego początki datuje google earth™ tylko grzecznie przystrzyżoną – niby pokojowy pudelek. się na XVI wiek – składał się z trzech elementów: słownej T autogramiczny podtytuł piątego epizodu cyklu Bóm! inskrypcji (sentencji, tytułu), imago (czyli obrazu, najczę- Prymicje w Rzymie brzmiał: gorączkowo googlając, gonić Szybko jednak przyznałem się, że takie werystyczne opisy ściej alegorycznego) oraz subskrypcji (wierszowanego utworu gnające godziny. rzymskiej przestrzeni to rezultat komputerowego turbodoła- tłumaczącego sens obrazu i jego związki z sentencją). W moim W kierunku południowo-zachodnim idzie człowiek. dowania pamięci. Zachęciłem odbiorców mojego bloga, aby e-mblemacie pod inskrypcją znalazł się zrzut z ekranu, a pod Ze spuszczoną głową – jakby mierzył każdy krok. Opisałem w tym rozdziale swoje kilkugodzinne błądze- ruszyli na symulowany spacer po Via Aurelia w poszukiwaniu nim collage złożony z dwóch pięciozdaniowych opisów (po- Granatową torbę trzyma w prawej dłoni. nie po starożytnej drodze Via Aurelia. Zabłąkałem się przypad- konkretnej postaci. Jako że Google Earth pozwala na wspólne stów) pp3. Ten krótki wierszopodobny utwór nawiązuje wpraw- Bluzę ma w biało-niebieskie paski. kowo na tym starym trakcie przemienionym w nowoczesną symultaniczne wycieczki po mieście, zorganizowałem z in- dzie do późnorenesansowych poetyckich emblematów, ale jest Jest tuż przed wejściem do bramy. drogę szybkiego ruchu, bo zgubiłem moją grupę. Spóźniłem się ternautami rodzaj miejskiej gry, komputerowych podchodów na wskroś nowoczesny, czy też ponowoczesny. Pochylił głowę i idzie. na spotkanie w wyznaczonym miejscu i nagle ni stąd, ni zowąd w stylu flash mob w sztucznej przestrzeni – wizualizacji Rzymu. Zamyślony nad swoją drogą. zostałem sam w nieznanym mi włoskim Mieście. Udałem się na Każdy może wejść w trójwymiarowy obraz stolicy Włoch rzu- Człowiek z teczką w prawej dłoni. długi samotny spacer w kierunku Bazyliki Świętego Piotra. Tę towany na ekran własnego komputera. Umówiłem się na spo- Pod neonem nie zatrzymał się. wędrówkę mogłem po powrocie do Krakowa powtarzać wielo- tkanie z internautami w konkretnym miejscu w wirtualnym Znalazł swój niebieski szlak. krotnie… na ekranie osobistego komputera, ponieważ program Wiecznym Mieście. Podałem adres Via Aurelia 555 (pasujący do Google Earth pozwala na takie peregrynacje po trójwymiarowych aktualnej numerologii rozdziału Prymicji), prosząc jednocześnie Jeśli chcesz wiedzieć, gdzie wiedzie ten szlak, zajrzyj do Rzymu fotograficznych symulakrach Wiecznego Miasta. Rozreklamowa- o opisanie w pięciu zdaniach konkretnej charakterystycznej złożonego z życzeń, który wciąż na rzeczywistym chce żerować no je w Internecie jako przygody w Rzymie bardziej rzymskim postaci zatrzymanej w ruchu w Google Earth, jakby usztyw- Rzymie. W dobie googlania mogą nam się mylić: co glob, a co od tego rzeczywistego. Moje blogowe opisy błądzenia nabrały nionej w przezroczystym cyfrowym utrwalaczu. Człowiek ów blog. ostrości i precyzji dzięki Google Earth. Początkowo nie wtajemni- stał nieporuszony nieopodal kamienicy oznaczonej numerem czałem odbiorców, że posługuję się takim cyfrowym dopingiem. 555. Tego mężczyznę, uwiecznionego w rzymskich symula- Wolałem symulować fenomenalną pamięć: krach, uwięzionego jak owad w bursztynie, uczyniłem postacią znaczącą; ten anonimowy dla mnie współczesny Rzymianin (?) stał się patronem całego przedsięwzięcia. Jedna z internautek godło starej kamienicy przesłoniło inne godne uwagi detale; nad portalem przesłała mi e-mail z prawidłową odpowiedzią, a potem umie- ujrzałem stylizowaną pięcioramienną gwiazdę, a potem numer domu: ściła na forum opis tej postaci w określonej przeze mnie ramie Via Aurelia 555; odrapane mury nabrały nagle w moich oczach tajem- syntaktycznej (w postaci pięciu prostych zdań). Pani o inter- google earth™

Bogdan Zalewski, "Słowo O pielgRZYMie i pielgrzyMOWAniu", Przestrzenie wirtualne

by Małopolski Instytut Kultury on Nov 27, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 130

Statistics

Bogdan Zalewski, "Słowo O pielgRZYMie i pielgrzyMOWAniu", Przestrzenie wirtualne — Presentation Transcript