Bartosz Lewandowski, "'U' dziadków" Przestrzenie starości

Wiele starszych osób w wieku, w którym nie powinno się wprowadzać w życie rewolucji, zmu- szona jest zmienić miejsce, w którym żyła często od kilkudziesięciu lat. Za duży dom, zbyt trudna w utrzymaniu lub nieprzystosowana do potrzeb osoby starszej przestrzeń zmusza do poszukiwań nowego mieszkania. Tym, którzy nie decydują się na zmiany, często grozi izolacja: mieszkanie staje się więzieniem ze schodami zamiast krat, a jedynym łącznikiem ze światem zewnętrznym bywa osoba pomagająca w zakupach czy pielęgniarka. Zmiany w strukturze rodzin, szczególnie tenden- cja do zaniku rodzin wielopokoleniowych mieszkają- cych razem i tak zwane starzenie się społeczeństwa sprawiają, że z problemem mamy do czynienia coraz częściej, szczególnie w miastach. Dziś jedyną powszechną odpowiedzią na taką sytuację są domy starców (nazywane domami spo- kojnej starości, złotej jesieni itp.), oferujące miejsce w mniej lub bardziej samodzielnych pokojach, trzy posiłki dzienne i podstawową opiekę. Lokalizowane (w najlepszym wypadku) w podmiejskich, pełnych zieleni okolicach lub wręcz w miejscowościach uzdrowiskowych czy na wsi, nie są zwykle, wbrew pozorom, spełnieniem marzeń o zasłużonym po wielu latach pracy urlopie, odcinają bowiem pen- bartosz lewandowski sjonariuszy od znanych miejsc i osób, odbierają też szansę aktywnego życia. Częściowa niesprawność „u” dziadków – czasem tylko z braku innego wyboru – zmienia się w rzeczywistą niepełnosprawność, a izolacja miesz- kańców od codziennych czynności i możliwości wykonywania dorywczych prac zmusza opiekunów do wprowadzenia terapii zajęciowych nie zastępują- projekt mieszkań dla osób starszych cych w wystarczającym stopniu normalnego życia. 42

Projekt „U” dziadków stanowi próbę znalezienia mieszkania – oraz pomieszczenia wspólnego użyt- łożony na projektowanym ciągu pieszym i otoczony rozwiązania pośredniego między mieszkaniem kowania, takie jak pralnia czy sala wielofunkcyjna. przez wiele obiektów o funkcjach mających duże a klasycznym domem starców. Przeznaczony jest Funkcją przestrzeni wspólnych jest umożliwienie znaczenie dla osób starszych (kościół, hala targowa, dla osób samodzielnych, ale uwzględnia też proces i stymulacja rozwoju więzi sąsiedzkiej, a co za tym centra medyczne). postępowania niesprawności, dając możliwość idzie, wzrost poczucia bezpieczeństwa i przynależ- Centrum Warszawy i jego okolice są tzw. „starymi autonomicznego, godnego korzystania z pomocy ności do grupy. Przestrzenie te dopełniają także dzielnicami” – mieszka tutaj (często w budynkach lub opieki wykwalifikowanego personelu. mieszkania „atrakcjami”, takimi jak taras słoneczny, zupełnie do tego nieprzystosowanych) bardzo dużo ogród patio, salonik z widokiem. osób starszych. Lokalizacja nowego zespołu w miejscu struktura Tak zorganizowane budynki umieszczone są dobrze znanym, blisko dotychczasowego miejsca za- w zespole i uzupełnione dodatkowo o sale ćwiczeń mieszkania, redukuje negatywne efekty przeprowadzki. W odróżnieniu od wspomnianych wyżej domów i rehabilitacji, sale wykładowe, kino studyjne, media- Zmiana mieszkania nie oznacza dzięki temu zmiany ca- opieki, jednostką podstawową prezentowanego i bibliotekę, kawiarnię. łego środowiska życia: starsze osoby mogą zachować zespołu nie jest miejsce w pokoju czy pokój, lecz dotychczasową aktywność, korzystać z usług miejskich niewielkie mieszkanie będące własnością osoby miejsce i kultury, utrzymywać kontakt z rodziną i znajomymi, po- starszej. Te jednostki, jedno- lub dwupokojowe, dejmować dodatkową działalność zawodową. Co zaś wyposażone we własną kuchnię i łazienkę, są przy- Wybór miejsca w tego typu projekcie jest jedną równie ważne – wybrana lokalizacja pozwala także stosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych, z ważniejszych decyzji. Wbrew pokusie szukania osobom przychodzącym z zewnątrz na korzystanie umożliwiając im funkcjonowanie w zakresie od pełnej „zielonego raju na jesień życia”, warto szukać z usług mieszczących się w zespole. niezależności do autonomii. Jeden budynek zawiera miejsca umożliwiającego zachowanie istniejących do dwudziestu mieszkań-jednostek oraz mieszkanie więzi społecznych i przyzwyczajeń potencjalnych starzy/młodzi pielęgniarki i pokój ambulatoryjny. Uzupełnieniem mieszkańców. jednostek są przestrzenie wspólne mieszkańców W projekcie „U” wybór padł na teren w samym Jednym z głównych założeń projektu było za- w centrum budynków – na które, oknami z części centrum Warszawy, obejmujący dwie działki poprze- pobieganie izolacji, a wręcz stymulowanie integracji kuchennych lub jadalnych, otwierają się wszystkie mysłowe z istniejącą zabudową z XIX w. Jest on po- osób starszych z tzw. „młodymi” (czyli pozostałymi 43

grupami wiekowymi). Projektowany zespół zorgani- zowany więc został jako otwarta przestrzeń publiczna (a nie zamknięte osiedle), poza budynkami dla osób starszych zawierająca też budynki z mieszkaniami dla „młodych”. Obiekty mieszkalne dla „młodych” i „starych” rozmieszczone są naprzemiennie, tak aby przestrzenie wspólne były używane przez obie grupy. Zastosowano też zasadę „starzy w nowym, młodzi w starym”: mieszkania dla osób starszych mieszczą się w nowych budynkach, mieszkania dla „młodych” w adaptowanych budynkach poprzemy- słowych. Zlokalizowane w zespole funkcje dobrane i zaprojektowane są w sposób umożliwiający korzystanie z nich przez mieszkańców i gości osiedla przynależących do obu grup wiekowych. Kontakty międzypokoleniowe ułatwiają też takie obiekty, jak np. społeczne przedszkole. stare/nowe W życiu osób starszych dużą rolę pełnią znaki pamięci i tożsamości. W skali jednostek oznacza to przywiązanie do osobistych przed- miotów i pamiątek, które znajdują swoje miejsce w najważniejszym miejscu mieszkania. W projekcie „U” pod tym kątem zaprojektowano przestrzeń styku wnętrze/zewnętrze: „meblewację”. Pomaga ona po przeprowadzce szybko oswoić mieszkanie, uregulować oświetlenie i stopień jego otwarcia, a jednocześnie, widoczna na zewnątrz budynku, tworzy unikalną i zmienną grafikę na elewacji, opowiadając o mieszkańcach. W skali całego założenia relacja kolejnych warstw czasowych w niemal „geologicznym” porządku narastania miasta widoczna jest już teraz. Ingerencja polegała na dodaniu kolejnej warstwy tak, aby stare obiekty nadal nadawały klimat, budowały tożsamość miejsca i opowiadały jego historię, a nowe tylko uzupełniały zespół, przydawały mu wartości użytkowych i spajały go w całość. W nowych budynkach zawsze poja- wiają się elementy stare (np. piec odlewniczy), a w adaptowanych – nowe. Zastane budynki przemy- słowe są bardzo nietypowe w śródmiejskiej tkance Warszawy, wśród szaro-piaskowych kwartałów rzadko spotyka się ceglane zabudowania. Szukając podkreślenia unikalnej tożsamości miejsca, postano- wiłem wydobyć jego naturalną kolorystykę: budynki, aleje, chodniki, a nawet rośliny są czerwone, 44

tworząc wraz z zastanymi obiektami monochro- Projekt „U” dziadków – zespól matyczną całość o wielu odcieniach, dodatkowo mieszkań dla osób starszych z wielością faktur. Nadanie obiektowi wyrazistej w kwartale Wilcza – Hoża – Po- barwy ma ułatwić mieszkańcom „U” identyfikację znańska – Emilii Plater w War- z przestrzenią osiedla. szawie jest projektem dyplomo- wym obronionym 10.10.2003 r. dostosowanie na Politechnice Warszawskiej. Ostatnim ważnym zagadnieniem, które musiało Jego autorem jest Bartosz Le- być rozwiązane w ramach projektu, było fizyczne wandowski, a promotorem pracy przystosowanie zespołu dla osób starszych. dr arch. Magdalena Staniszkis. Przede wszystkim chodziło tu o przystosowa- Projekt został nagrodzony: nie obiektu do ewentualnej niepełnosprawności pierwszą nagrodą w konkursie ruchowej mieszkańców poprzez umożliwienie na najlepszy dyplom Warszaw- korzystania ze wszystkich przestrzeni osobom skiego Oddziału SARP starszym na wózkach inwalidzkich (windy, szerokie wyróżnieniem pierwszego stop- przejścia i drzwi, odpowiednie sprzęty). Dostoso- nia w konkursie Dyplom Roku wanie objęło też inne zakresy, np. uwzględnienie perwszą nagrodą w konkursie możliwości wystąpienia zaburzeń równowagi, architektonicznym im. Baczko wzroku, orientacji mieszkańców. Budynki projek- i Zakrzewskiego towane i adaptowane jako ogólnodostępne pozba- wyróżnieniem w konkursie im. wione są progów i pochylni. W orientacji pomagać Prof. Zachwatowicza. ma też niepowtarzalność zarówno całego zespołu, Projekt nominowano również do na- jak i poszczególnych budynków. Wszelkie zasto- grody w konkursie Archiprix Interna- sowane oznaczenia (np. numery pięter) są bardzo tional 2005. duże i wyraźne, w budynkach mieszkalnych nie ma identycznych kondygnacji. Wszystkie te zabiegi mają ułatwić odnalezienie się w nowym miejscu. Istotne jest wreszcie, aby zarówno architektura zespołu, jak i jego lokalizacja skłaniały starszych ludzi do podjęcia wysiłku wychodzenia z domu. W tym celu zaprojektowano szerokie chodniki z wygodną, równą nawierzchnią oraz dużą ilością miejsc do odpoczynku. wszystkie il. w artykule: bartosz lewandowwki 45

Bartosz Lewandowski, "'U' dziadków" Przestrzenie starości

by Małopolski Instytut Kultury on Sep 28, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 11

Statistics

Bartosz Lewandowski, "’U’ dziadków" Przestrzenie starości — Document Transcript

http://autoportret.pl	10
http://translate.googleusercontent.com	1