Barbara Stec, "Z ciągłości poruszeń", Przestrzenie prywatne

Dom Petera Zumthora w małej wiosce Halden- riały zachowują swój naturalny, szary kolor, który stein w szwajcarskiej Gryzonii trudno zauważyć dominuje w widoku zewnętrznym bryły, zwłaszcza z drogi. Przytulony do ziemi i rozłożysty, stopniowo na tle barw otoczenia, pełnego drzew i drewnianych i wolno objawia swój kształt, przypominający na zabudowań. Szare powierzchnie domu mają różne planie formę niesymetrycznej litery U. Nieregu- faktury i głębie, są matowe i nieco szorstkie na beto- larność bryły w rzucie i przekrojach daje wrażenie nie, lśniące na szkle, metalicznie gładkie na dachu, naturalności, podążającej za nadrzędną i ukrytą świetliste i przezroczyste na impregnowanych tkani- logiką, podobną do tej, która formuje pozornie nach żaluzji. Te szare tekstury widzi się i odczuwa swobodny kształt drzewa. wyraźnie w bliskim oglądzie, obchodząc cały dom po obrysie litery U i niemal ocierając się o powłoki Dom Petera Zumthora jest domem architekta. ścian. Oglądany z większej odległości, Łączy przestrzeń mieszkalną z pracownią, a kształt dom wydaje się betonowym monolitem, litery U dobrze służy jasnemu podziałowi funkcji. Dwa długie ramiona domu leżą na linii północny niemal pozbawionym okien. Natomiast środkowy zachód–południowy wschód. Ramię niższe, par- obrys domu po wewnętrznej linii U, wijącej się terowe, dostępne z drogi, przy której stoi stara wokół ogrodu, tworzą przede wszystkim olbrzymie pracownia Zumthora, mieści w sobie studio projek- ściany ze szkła. Daje to wrażenie twardej skorupy towe z własnym wejściem, kuchnią i toaletą. Ramię od zewnątrz bryły i miękkiego otwarcia na przestrzeń wyższe, piętrowe, nieco szersze od pierwszego, środka, która, ukryta między ramionami domu, jest prywatną przestrzenią architekta i jego rodziny wpływa do jego wnętrza i łączy pomieszczenia – na parterze to strefa wejścia, rozległa prywatna przeciwległych skrzydeł. Za prostotą skromnych pracownia Zumthora, kuchnia z jadalnią, sanitariaty, i szlachetnych materiałów kryje się nieprzeciętne biblioteka, salon z kominkiem, a na piętrze prze- wyrafinowanie ich jakości oraz wynalazcza jakość strzeń służąca intymnej sferze życia. detalu i wykonania. Potwierdza to zasadę, że naj- Oba długie ramiona domu łączy trzecie, krótkie więcej mistrzostwa i wysiłku wymaga efekt, który i szczególne ramię, w którym przestrzeń osobista ostatecznie wydaje się prosty, oczywisty i naturalny. i zawodowa mieszają się ze sobą. Jest to miejsce Beton na ścianach domu Zumthora jest jedyny spotkań architekta z jego pracownikami, klientami, w swoim rodzaju – nie tylko dlatego, że tworzy wykonawcami – sala z wielkim stołem pośrodku, go głównie piasek i żwir z dna Renu płynącego stojakami na modele, z czarną tablicą na ścianie. nieopodal, ale przede wszystkim ze względu na Tutaj dyskutuje się nad projektami. swoją powierzchnię, którą tworzy dzianina. Jest to Otwarty na niebo i zachodnią stronę świata te- właściwie płótno wtopione w betonową konstrukcję, ren pomiędzy ramionami bryły należy do przestrzeni bo tkanina została strukturalnie złączona z betonem domu – jest ogrodem, który wypełniają miłorzęby w procesie jego stygnięcia. Pod palcami czuje się japońskie. wyraźnie miękkość włókien, a oko odbiera akware- fot.: walter mair Dom Petera Zumthora ma ściany z betonu lowe odcienie szarości i miękkie formy zacieków na i szkła, wysokie okna z zewnętrznymi żaluzjami, ścianach jak obraz na płótnie. Widać tu nawet ślady dach pokryty blachą cynkową. Wszystkie te mate- takera, mocującego płótno do betonu... 42 43

przestrzeń tego wnętrza oddycha leniwie i sennie niczym kot, śpiący przed kominkiem w salonie. Drewno w kolorach ochry na fragmentach ścian we wnętrzu działa jak ciepła podszewka szarego betonu o płóciennej fakturze. Posadzkę największych pomieszczeń tworzą płyty z kamienia pietra serena spod Sieny, w tonacjach jasnych, kremowo-szarych. Płyty te są wielkie, długości ich krawędzi dochodzą do dwóch, nawet trzech metrów, a ich ciężar waha się od czterdziestu do stu kilogramów. Posadzka z takich płyt daje wrażenie niemal jednorodnej powierzchni litej skały. W kuchni podłogę wypełnia lastriko – polerowany beton z drobinami kobaltowych szkieł. Materie ścian, sufitów, podłóg, drzwi, mebli zmieniają się w zależności od charakteru przestrzeni, zgodnie z wielkością, głębokością, szybkością jej strumienia. Beton, drewno, szkło, jedwab, kamień, skóra przyle- gają do domowej przestrzeni i układają się na niej jak na ciele człowieka dobrze uszyte ubranie. Dom Petera Zumthora wydaje się nie mieć końca. Przechodząc ze skrzydła prywatnego do Z betonu jest również wylany dwuspadowy dach studia projektowego, w sali spotkań można znaleźć domu, który zawiera w sobie warstwy konstrukcji schody do modelarni w podpiwniczeniu. Te warszta- i izolacji. Na nim dopiero znajduje się blacha, chro- ty ciągną się pod częścią mieszkalną. Można do nich niąca przed deszczem i śniegiem, umieszczona wejść również drugimi schodami, znajdującymi się w lekkim oderwaniu od betonu jak niezależna w strefie wejścia w prywatnej części domu. Dwoma powłoka jego opakowania. wejściami: z kuchni i pomieszczenia leżącego na Szyby w ramach z surowej (niepolerowanej) przeciwko biblioteki, można się dostać na piętro stali nierdzewnej tworzą raczej szklane ściany sypialne. Ramię mieszkalne na piętrze ma całą domu, a nie jego okna w tradycyjnym pojęciu. Jed- północno-wschodnią ścianę przeszkloną. W tym fot.: barbara stec nolitość tafli o wysokości dochodzącej do czterech długim wnętrzu mieści się prywatny apartament metrów wymagała indywidualnego projektu kon- Zumthora. Przy szklanej ścianie, w otwartej prze- strukcji, zdolnej utrzymywać tak duże powierzchnie strzeni, ustawiona jest i ciężary. Niektóre z tych okien są uchylne. W domu Zumthora przestrzeń wciąż płynie. drewniana, prostopadłościenna wanna, Architekt mówi, że zbudował dom, po którym się chodzi i przechadza. Ale najpierw wędruje przede która bez osobnej łazienki stanowi tu wolnostojący wszystkim sama przestrzeń. Rzeźba trójskrzydłowe- mebel. Wydzielona jest obok jedynie toaleta i prysz- go wnętrza ciągle prowokuje ją do ruchu poprzez nic. Miejsce z wanną łagodnie przechodzi w miejsce swoje uskoki, zwężenia, otwarcia. To dom, w którym do odpoczynku i czytania, z fotelem i stolikiem, dalej fot.: barbara stec przestrzeń wije się w meandrach i wąskich przesmy- w miejsce dla snu. W sypialni znajduje się podręczna kach, raz spływa na niższe poziomy niczym alpejski biblioteka, gdzie dyskretny, wąski przesmyk ze scho- potok, raz jak mgła w dolinie wznosi się na wyższe dami sprowadza na parter, blisko dużej biblioteki, stopnie... Jej pulsujący rytm można kontemplować salonu i pracowni... Pokój syna Zumthora na drugim w pracowni Zumthora, największym wnętrzu tego końcu mieszkalnego ramienia otwiera się oknem domu. Wysokie okna nie są tu otwierane, a jednak i tarasem na południowy zachód i zawija przestrzeń wyczuwa się falowanie powietrza. Widać jego ruch z powrotem na główny tor domu. w muśnięciach jedwabnych firan. Powiew prze- Przestrzeń wciąż płynie – w różnych rytmach strzeni porusza tkaninę i uwypukla jej akwarelowe i nurtach, głównym biegiem wzdłuż formy U i bocz- desenie o odcieniach szarości. Firany te stanowią nymi strugami w wydrążeniach ścian, raz ocierając fot.: walter mair właściwie zwiewne obrazy, ponieważ są ręcznie się o słoje drewna w ciasnych przejściach, raz malowane przez japońskiego artystę Koho Mori na swobodnie podrywając miękkie materie w prze- zamówienie Zumthora. Można mieć wrażenie, że stronnych wnętrzach. 44 45

pozostawiona sama sobie, prawie pusta, pozornie nieużyteczna, przecięta jedynie czarnymi ścianami kominka i trzema wygiętymi kablami lamp. Ten delikatny podział pomieszczenia staje się tu bardzo ważny – jest struną przestrzeni pokoju muzyki. Gdy poruszają się w nim ludzie, ktoś gra na kontrabasie, ogień płonie w kominku, kształty dnia albo nocy wpływają z zewnątrz przez szerokie okno, ktoś czyta książkę na szerokim, drewnianym parapecie; gdy ożywa i porusza się przestrzeń w niższej części pomieszczenia, wówczas na cienkiej granicy dwóch poziomów zaczyna się rozgrywać niezwykła przemiana. Jest to przemiana dźwięku w muzykę, obrazu w pamięć, życia ludzi w życie domu. To doświadczenie jest tu bardzo intensywne, urucha- mia myśli, przywołuje z pamięci obraz „barokowego domu” Leibniza, rysunek przedstawiający alegorię ciągłości świata zmysłów i świata duszy. Może warto podążyć na chwilę tym niespodziewanym, filozoficz- nym tropem i dać się ponieść skojarzeniu? Nasuwa się ono tu dość naturalnie, ponieważ Leibniz w opisie fot.: barbara stec wyjaśnia swą zasadę poprzez metaforę instrumentu fot.: barbara stec muzycznego i muzyki. Schemat „barokowego domu” przedstawia parter, z drzwiami i oknami oraz piętro bez otworów – zamknięte i ciemne, z membraną jako podłogą, która łączy i dzieli jednocześnie dwie Na północno-zachodnim końcu osi mieszkalne- przestrzenność całego układu. W kuchni ściany „nadmiar” – pokój ma wysokość około pięciu me- kondygnacje. Napięta i czuła błona przenosi ruch go ramienia znajduje się salon z kominkiem i płyto- szklane, włącznie z narożnikiem, wypuszczają oś trów. Na prawo od wejścia znajduje się kominek niższej, „zmysłowej przestrzeni”, przyjmującej teką oraz z kontrabasem Petera Zumthora. Stojąc domu poza jego wnętrze – uwalniają przestrzeń z czarnego betonu, na lewo – poziome okno na zewnętrzne bodźce materii, w zamkniętą, lecz przy instrumencie twarzą zwróconą w stronę wejścia i wzrok patrzącego przez korony drzew aż w szeroką całą szerokość ściany z drewnianym, szerokim „rozumną przestrzeń” wyższego poziomu, która jak do pokoju, ma się wgląd w całą długość przestrzeni dolinę Renu i dalej po odległe pasmo Alp. i niskim parapetem, będącym jednocześnie ławą. „salon muzyczny tłumaczy dźwiękiem ruch widoczny tego skrzydła, zakończonego kuchnią w północno- Dom Petera Zumthora daje poczucie wolności Górne krawędzie drzwi i okna są na tym samym poniżej” (G. Deleuze, Le Pli. Leibniz et le baroque, -wschodnim narożniku domu. Można tu znaleźć i stabilności jednocześnie. To rzadkie doświadczenie poziomie (2,1 m), podobnie jak granica między Paris 1994, s. 6, 7). Muzyka rodzi się z ciągłości przemożną przyjemność głębi, odpoczynek dla można tutaj przeżywać na wiele sposobów. Szcze- dwoma rzędami drewnianej okładziny na ścianach. poruszeń w instrumencie. Jest tu ona synonimem oczu ślizgających się po bliskich kadrach. Dwa po- gólny jest jego charakter w salonie z kontrabasem. Dzięki temu cała przestrzeń pokoju jest podzielona duszy, a zarazem tych dotknięć materii, które mieszczenia: kuchnia i salon, położone na końcach Nazwa tego pomieszczenia mogłaby brzmieć: delikatną granicą. Nad drzwiami, nad oknem, nad mają moc przechodzenia z wrażenia w trwanie. fot.: walter mair osi, są podniesione nad poziom pracowni o parę pokój muzyki. Jego rzut jest zbliżony do kwadratu. półkami, nad ledwo widoczną spoiną między płytami Tak kontrabas w salonie, widoczny na długiej osi stopni, natomiast poziom sufitu zostaje niezmienny. Całe wnętrze, także sufit, wyłożone jest drewnem. drewna, oplatającą wnętrze drewnianej skrzyni ni- północno-wschodniego skrzydła, może stać się Ta niewielka różnica wysokości mocno wzbogaca Będąc w środku, ma się tu nad głową przyjemny czym pajęcza nić, rozwija się przestrzeń tajemnicza, kluczem całej przestrzeni domu. 46 47

Barbara Stec, "Z ciągłości poruszeń", Przestrzenie prywatne

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 07, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 790

Statistics

Barbara Stec, "Z ciągłości poruszeń", Przestrzenie prywatne — Presentation Transcript

http://autoportret.pl	784
http://translate.googleusercontent.com	6