Antoni Bartosz, "Na mariackim czas odzyskany", Ulice i place

wszystkie fot. w artykule: archiwum Małopolskiego Instytutu Kultury „Jak zrobić kłapiącego paszczą Turonia? Weź go: silnej potrzeby zaistnienia publicznej przestrzeni, antoni bartosz dwie deski, kij od szczotki, kołnierz z futra babci, po- w której będzie możliwe prawdziwe zetknięcie się na mariackim łącz wszystko, nakryj kocem w kratkę i naśladuj ryki z tradycją, czyli z kolędnikami i kolędą. Chodziło zwierza. Turoń lub odpowiednio koza, baran, konik, o żywy kontakt z nimi w czasie świętym, po Bo- bocian czy kobyłka symbolizują zdrowie, siły wital- żym Narodzeniu, a nie przed nim (jak to zaczyna ne i płodność. Gdzie Turoń chodzi, tam żytko rodzi”. być w powszechnym zwyczaju), o czas dla kolęd, czas Albo: „Jeśli chcesz zagrać Józefa, pomyśl o zmęcze- odzyskany w miejscu publicznym, wolnym od komer- niu Marii, przewiń i przytul Dzieciątko, bądź życzliwy cji i zgiełku. Plac Mariacki, jeden z nielicznych tak dla pasterzy, mędrców i innych nieznajomych. Napój kameralnych zaułków Krakowa, pozornie wpisany osła. A wszystkim będzie przy tobie bezpiecznie”. w ścisłe centrum, a jednak trzymający się na uboczu, odzyskany Takie i inne propozycje, wypisane na kolorowych sam przez się zapraszał do takiego kolędowania. ulotkach, mógł zabrać ze sobą każdy, kto w którąś I rzeczywiście, było ze styczniowych niedziel 2004 roku zjawił się po po- łudniu na krakowskim placu Mariackim. coś porywającego Tam czekali już kolędnicy w tym, że gromadził ów plac publiczność chętnie krakowskie „kolędy pod hejnałem” współtworzącą ten oryginalny teatr ludowy, a ko- z różnych zakątków Małopolski, witając każdego lędnicy, przybywszy już to z Ludźmierza, już to i przyśpiewując przy tym. z Szymbarku, już to z Zielonek, już to z orawskiej Przedsięwzięcie anonsowały zarówno media, Lipnicy, grali nie tylko Herodów, Turoniów, Turków, jak i parafialne ambony oraz młodzi ludzie – często Żydów, Ułanów, Dziadów, Dziadówki, Śmierć, ale wolontariusze – spacerujący po Plantach w czapach grali też samych siebie: stremowanych, łobuzerskich, turoniówkach. Z każdego z tych źródeł potencjalny serdecznych, ironicznych, winszujących... widz dowiadywał się, że „na zacisznym placu Mariac- Jest plac Mariacki wymarzonym miejscem kim” w styczniowe niedzielne popołudnia wydarzać na prowadzenie żywej rozmowy z tradycją, bo i sta- się będą „Kolędy pod hejnałem”. nowi przestrzeń par excellence dialogiczną. Jeden Mobilizacja różnych środowisk dowiodła jedne- jego bok pnie się ku niebu po Bazylice Mariackiej, 26

przeciwległy zaś idzie półkolistą linią od niewielkiej, acz wyrazistej bryły kościoła św. Barbary (niegdy- siejszej kaplicy cmentarnej), przechodząc w ciąg XVIII- i XIX-wiecznych kamieniczek, liczących zale- dwie dwa piętra. Tu stroma wspinaczka ściany i oczu ku górze, aż po wieżę, z której rozbrzmiewa hejnał, po drugiej zaś stronie horyzont kładzie się równo na ludzką, łagodną wysokość. Nic więc dziwnego, że na tym placu miłośnie pielęgnowane obyczaje potrafią niewidzialnie spotkać się ze współczesną cywilizacją. Tu tradycja rzeczywiście się ożywia, nie trąci cepeliowską podróbką, a kolęda – w znaczeniu życzeń, którymi biedny obdarza bogatszego, a bo- gatszy odwzajemnia się darem – całkiem swojsko przypomina, że zawsze jest ktoś, z kim możemy się dzielić. Z ostatniego ze spotkań utkwiła mi w pamięci scena, kiedy to po odprawieniu wszystkich „okolędo- wań”, Spiszacy z Łapsz Niżnych sami z siebie powrócili na plac, już zwyczajnie, w dżinsach i koszulach (przy siarczystym mrozie!), za to wciąż z tymi samymi skrzypkami i basami. I z tą samą co wcześniej mocą zaczęli śpiewać: „Dawałem im woły, złote rogi mioły, ale mi jej nie chcą dać...”. Zagrane w tym miejscu, w tym kręgu, dowodziło niewiarygodnej energii rytu, obrzędu, pieśni... Tu chciało się im grać, tu grało się im dobrze! Niczego nie zakłócił też hejnalista grający o godz. 15. Przeciwnie, dźwięk trąbki tak naturalnie wpisał się w widowisko, jakby wcześniej zaplanowa- no to w scenariuszu. • Pod zaproszeniem na „Kolędy pod hejna- łem” podpisywała się ciekawa koalicja: Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, Teatr Ludowy z Nowej Huty (z niezmordowanym Jerzym Fedorowiczem), Małopolski Instytut Kultury (koordy- nator przedsięwzięcia), Związek Podhalan, Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej (to harcerze, między innymi, spacerowali w turoniówkach), Kongregacja Kupiecka, Bractwo Kurkowe, wreszcie firma Artim, antoni bartosz – doktor nauk humanistycznych która podjęła się obsługi technicznej wydarzenia. uniwersytetu Paris IV na Sorbonie; znawca literatury francuskiego średniowiecza, lubiący stawiać pytania również tekstom innych epok; w czasie wolnym – wielbi- ciel otwartych przestrzeni: boisk, klepisk, placów, polan; w czasie mniej wolnym – dyrektor Małopolskiego Instytutu Kultury w Krakowie. 27

Antoni Bartosz, "Na mariackim czas odzyskany", Ulice i place

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 22, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 6

Statistics

Antoni Bartosz, "Na mariackim czas odzyskany", Ulice i place — Document Transcript