Anna Wiszniewska, "Inwazja nowoczesności", Przestrzenie prywatne

pitału, ale miał, jak twierdziła Maria Chomentowska, „bezboleśnie dla kieszeni właściciela zmieniać się razem z potrzebami domowników”. Nowością stało się znacznie szersze niż dotychczas zastosowanie giętej sklejki, zwłaszcza we wszelkiego typu krze- słach. Meble takie proponowali głównie projektanci młodsi (Danuta Lewandowska, Maria Chomentow- ska, Teresa Kruszewska, Irena Żmudzińska, Maciej Żwinis), ale możliwości, jakie zapewniał ten materiał, uwiodły również artystów starszej generacji, z pre- fot.: archiwum IWP kursorem tej technologii Janem Kurzątkowskim, a także Czesławem Knothem i Władysławem Winczem włącznie. Do najlepszych przykładów powstałych wów- czas mebli ze sklejki należą: krzesło „Płucka” i „Pa- jąk” projektu Marii Chomentowskiej oraz „Muszelka” autorstwa Teresy Kruszewskiej. Krzesła te, z opar- ciami i siedziskami z giętej sklejki wyprofilowanej w modny łupinowy kształt, już samym wyglądem sugerowały wygodę i sprężystość. „Były to – jak pisał w 1958 roku Józef Grabowski – naprawdę cacka wprost filigranowe, które swą lekkością, a często i żywą barwą zapowiadały to, co nam przynieść może nowa epoka w meblarstwie, oparta na nowych tworzywach, dokładnych obliczeniach wytrzymałości Powojenne lata były w Polsce, tak jak i w całej wdrażane do masowej produkcji. Zapoczątkowa- Utworzony w 1950 roku w Warszawie Instytut Wzor- surowca, dbałości o efekty barwne, wreszcie pomy- Europie, okresem szybkiej odbudowy. Nowe ma- ny w 1956 roku okres odwilży wyznaczył jeden nictwa Przemysłowego wreszcie zyskał możliwość słowości konstrukcji i kształtu”. teriały i technologie wpłynęły wówczas nie tylko z najciekawszych okresów w powojennej polskiej intensywnego działania w dziedzinie podnoszenia Obraz typowego wnętrza w stylu lat pięćdzie- na budownictwo, ale także na kształt przedmiotów sztuce – okres prawdziwie burzliwy, niosący szereg poziomu estetycznego produkcji przemysłowej. siątych i sześćdziesiątych kształtowała również codziennego użytku. Powstał nowy zawód: projek- istotnych zmian w codziennym życiu. W poodwil- Powstałe we wzorcowni IWP projekty mebli, tkanin drukowana tkanina o żywych kolorach i charakte- tant form przemysłowych. żowej rzeczywistości z niezwykłą intensywnością i ceramiki trafiły do masowej produkcji w zakładach rystycznym, lekko geometryzowanym wzorze. To Oficjalny nurt życia kulturalnego do połowy lat rozwijała się literatura i sztuka, moda i teatr, po- przemysłowych w całym kraju. Prezentowane na właśnie tkanina nadawała często mieszkaniom pięćdziesiątych był odległy od światowych tenden- jawiły się nowe czasopisma, takie jak „Ekran” czy ogólnopolskich wystawach i targach aranżacje nowy charakter, zastępując typowe dla stylistyki cji, zimna wojna skutecznie bowiem odgradzała „Plastyka”. W 1956 roku ukazał się pierwszy numer wnętrz wykonanych przy ich użyciu budziły ogrom- lat czterdziestych i pierwszej połowy lat pięć- kraj od najnowszych trendów, a hasła realizmu „Projektu”, wydawano też książki zakazanych do ne zainteresowanie i dostarczały konkretnych dziesiątych, stonowane kolorystycznie żakardy socjalistycznego nie pozwalały na wprowadzanie niedawna awangardowych pisarzy, m.in. Samuela wskazówek, jak modnie i funkcjonalnie urządzić produkowane w Spółdzielni Artystów „Ład”. Inwa- nowinek z Zachodu. Kryterium socrealizmu nie Becketta i Eugène’a Ionesco. W kinach wyświetlano mieszkanie. zja gorących barw i wyrazistych wzorów zmieniła obowiązywało jednak w dziedzinach takich, jak zachodnie filmy, jazz – do niedawna zakazany przez polskie wnętrza i wprowadziła w nie inny, bardziej tkanina, meble, szkło, ceramika i plakat. Praca władze – triumfalnie wkroczył na salony, a w lutym linie nowoczesności nowoczesny klimat. w dziedzinie wzornictwa przemysłowego okazała 1956 roku odbył się pierwszy koncert jazzowy w Sali się ucieczką od konieczności realizowania sztuki Kongresowej PKiN. Najbardziej charakterystyczne dla stylistyki lat funkcjonalnie – dla każdego socjalistycznej w formie i treści. Manifestacją nowych prądów w sztuce stały pięćdziesiątych były formy o płynnej linii, zaokrą- się liczne w tym czasie wystawy plastyczne. Polscy glonych, asymetrycznych kształtach. Architekci Apogeum stylu i manifestacją stylistyki lat nowe rytmy artyści zaczęli brać udział w organizowanych na i projektanci do realizacji chętnie wykorzystywali pięćdziesiątych była II Ogólnopolska Wystawa świecie konkursach i pokazach. Sukcesy odnosił nowe materiały, śmiało, na większą niż dotąd skalę Architektury Wnętrz, zorganizowana w warszaw- Zauważalne zmiany w estetyce wyrobów polski plakat, szkło, tkanina i ceramika, triumf zaczęli też wprowadzać kolor. Wyzwaniem stało codziennego użytku i wyglądzie wnętrz przyniosła święciło wystawiennictwo. W drugiej połowie lat się dla nich stworzenie mebla o modnej, łupinowej fot.: East News 1 J. Grabowski, Wymowa eksponatów [w:] Ogólnopolska dopiero druga połowa lat pięćdziesiątych, kiedy pięćdziesiątych nowe tendencje wkroczyły też do formie i niskiej cenie, mebla, który nie musiał już Wystawa Architektury Wnętrz. Katalog wystawy, Warsza- to przedmioty w nowej stylistyce zaczęły być wzornictwa przemysłowego i architektury wnętrz. być solidny ani drogi, nie musiał też być lokatą ka- wa 1958. 32 33

żyć w budowanych wówczas małych mieszkaniach. życiu artystycznym i funkcjonowaniu jego instytucji. Autorzy aranżacji udowadniali, że „ludzie mogą Zatracono wiele wspaniałych osiągnięć minionych lat, mieszkać nie tak zupełnie źle, że można te małe a wraz z nimi także charakterystyczną dla przełomu powierzchnie zorganizować funkcjonalnie”. lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych stylistykę. Funkcjonalnie zorganizowane wnętrza o nie- W latach sześćdziesiątych zakończyła się wielkim metrażu wyposażali najchętniej w meble też odbudowa kraju po wojennych zniszczeniach, lekkie i łatwe do przenoszenia, często składane. a wraz z nią zapotrzebowanie na rzetelne, trady- Zależało im na tym, żeby sprzęty zajmowały jak cyjne wykonawstwo. W tym samym czasie odeszła najmniej miejsca, a przy tym były wielofunkcyj- z czynnego życia zawodowego generacja projek- ne. Proponowali więc niewielkie stoły i krzesła, tantów rozpoczynających swoją działalność jeszcze ażurowe regały, które pełniły funkcję ścianek przed wojną, z fabryk odchodziło zaś pokolenie skiej Zachęcie w 1957 roku. Ekspozycja stanowiła działowych, rozkładane fotele i różne wersje wykonawców o bardzo wysokich umiejętnościach, prezentację poszczególnych dziedzin sztuki użytko- półkotapczanów. nabytych w tradycyjnym, również przedwojennym wej, próbowała dopasowywać nowe tendencje do systemie szkolenia warsztatowego. Rozpoczął się możliwości i potrzeb polskiego odbiorcy. Wystawę meble Kowalskich „rozwój mebli przemysłowych, nazywanych nowo- poprzedził ogłoszony w 1954 roku konkurs na pełne czesnymi; projektowanych przy udziale plastyków”, wyposażenie standardowego mieszkania dwupoko- Popularność uniwersalnych, wielofunkcyjnych mebli wytwarzanych na wielką skalę, które miały jowego z kuchnią, łazienką i przedpokojem. Konkurs sprzętów ugruntowała wystawa mebli segmen- zaspokoić ciągle rosnące zapotrzebowanie na wy- został rozstrzygnięty rok później, a jego pokłosiem towych, która odbyła się w styczniu 1963 roku posażenie niewielkich mieszkań. Idea szybko się fot.: archiwum IWP było trzydzieści pięć prac. Przewodniczący Sądu w pawilonie na Przeskoku w Warszawie. Ekspozycja jednak wypaczyła. Przekształcanie interesujących Konkursowego Jerzy Jastrzębowski stwierdził, że prezentowała sprzęty zaprojektowane na konkurs na nawet projektów przez anonimowego producenta, „miał on charakter raczej społeczny niż artystycz- meble segmentowe ogłoszony w 1959 roku. Pierw- zastępowanie solidnych materiałów gorszymi ny, gdyż rozwiązywał bardziej praktyczne sprawy szą nagrodę zdobyły meblościanki zaprojektowane jakościowo, brak dbałości o wykończenie dopełniły mieszkaniowe niż zagadnienia piękna”. Za wielki przez poznańskich architektów, uczniów Jerzego dzieła. W związku z tym nie zawsze udawało się fot.: archiwum IWP sukces konkursu Jastrzębowski poczytywał sobie, Staniszkisa – Bogusławę i Czesława Kowalskich. utrzymać tak charakterystyczną dla wzornictwa tego że tylko jeden z nadesłanych projektów „miał cha- Irena Huml pisała: „W różnych segmentach zawie- czasu chłodną estetykę wyrobu przemysłowego, rakter drobnomieszczański”... rały one wszelkie niezbędne sprzęty, ze składanymi a często stosowane bogate okucia i okleiny udające Założenia konkursu i wystawy nawiązywały posłaniami i stołami włącznie. Nazwisko Kowalskich kosztowne forniry zmieniały pierwotny, nawet bardzo do międzywojennej działalności artystów z kręgu przybrało w tej sytuacji jakby dwojakie znaczenie, interesujący projekt, w jego karykaturę. Zmiany funkcjonalizmu i podejmowanych przez nich prób raz jako projektantów, po wtóre jako adresatów te były szczególnie widoczne w meblościankach stworzenia taniego mebla dostępnego dla szero- – statystycznych obywateli kraju. Często zatem produkowanych masowo od lat sześćdziesiątych kiego kręgu odbiorców i urządzenia małego miesz- tak nazywano potocznie wszystkie meble seg- i bardzo popularnych w polskich wnętrzach. Wytwa- kania. Organizatorzy zakładali, że celem wystawy mentowe, niezależnie od rzeczywistego nazwiska rzane z coraz gorszych materiałów, takich jak płyta będzie postulowanie nowoczesnych rozwiązań projektanta”4. wiórowa, szybko stały się synonimem prowizorki wnętrz w skali całego kraju, które zaspokajałyby i bylejakości. potrzeby szerokich mas. Dydaktyczny charakter styl na cenzurowanym Zatrudnieni w przemyśle projektanci rzadko ekspozycji podkreślał umieszczony na ścianie fryz mieli wpływ na ostateczny kształt mebli swego Wojciecha Zamecznika będący rodzajem komiksu, Problematyka „nowoczesności” ustalona war- autorstwa i jakość użytych do jego produkcji w którym autor pokazał negatywne przykłady szawską Wystawą Architektury Wnętrz z 1957 roku materiałów. Praca w fabrykach wymagała zbyt aranżacji wnętrza, np. mieszkanie zagracone i źle zaczęła stopniowo wygasać w drugiej połowie lat wielu kompromisów i szybko przestała być dla oświetlone, a obok pozytywny przykład. W drugiej sześćdziesiątych. Miało na to wpływ szereg czyn- nich atrakcyjna. „Odpływ” projektantów z fabryk części ekspozycji znajdowały się wnętrza zapro- ników. Jednym z ważniejszych było ograniczenie sprawił, że polskie wnętrze mieszkalne w kolejnych jektowane przez kilku autorów: Jana Kurzątkow- swobód politycznych i wzmożenie cenzury, które dekadach nie miało już spójnej stylistyki, tak charak- skiego, Olgierda Szlekysa, Władysława Winczego nastąpiło jeszcze przed połową lat sześćdziesiątych. terystycznej dla wnętrz przełomu lat pięćdziesiątych i Oskara Hansena. Kompleksowo zaaranżowane Zmiana polityki kulturalnej odcisnęła się piętnem na i sześćdziesiątych. pomieszczenia pokazywały, jak można wygodnie fot.: archiwum IWP fot.: East News 3 O. Hansen, Podjęliśmy tę próbę [w:] Użytkowa fanta- 5 W. Lipowicz, Trwanie „nowoczesności”. Wnętrza W. Jastrzębowski, Projekty i ludzie [w:] Ogólnopolska styka lat pięćdziesiątych. Katalog wystawy, Poznań 1991. i meble poznańskie w 1. połowie lat sześćdziesiątych Wystawa, dz. cyt. 4 I. Huml, Meblarstwo dawniej i dzisiaj, „Sztuka” 1976, nr 3-4. [w:] Użytkowa fantastyka, dz. cyt. 34 35

Anna Wiszniewska, "Inwazja nowoczesności", Przestrzenie prywatne

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 07, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 78

Statistics

Anna Wiszniewska, "Inwazja nowoczesności", Przestrzenie prywatne — Presentation Transcript