Anna Komorowska, "Gdzieś pomiędzy", Przestrzenie niczyje

65 Betonowe pustynie, miniaturowe parkingi, ciasne, Charakter krakowskich podwórek jest bardzo zróżni- Na drugim biegunie znajdują się podwórka dzielnic nie «dawniej było lepiej», równie często [...] powo- Anna Komorowska > zapuszczone i zabazgrane przestrzenie-studnie… cowany. Z jednej strony mamy kamienice Starego oddalonych od centrum, takich jak na przykład pra- dzeniem cieszy się dogmat «później będzie jeszcze Niestety tak właśnie na pierwszy rzut oka przedsta- Miasta czy Kazimierza, których podwórka zostały za- wobrzeżne Podgórze. Tutaj przestrzenie między ka- lepiej». A gdzie jest zagubione «teraz»?” Organizato- wiają się podwórka w centrach polskich miast. Od- anektowane przez kawiarnie i kluby, wskutek czego mienicami służą głównie jako parkingi. Rzadko poja- rzy 11. Kongresu PlaNet Warszawa 2007 podkreślają, ważniejsi i wytrwalsi mogą przy odrobinie szczęścia ich powierzchnię zajmują nieraz w całości stoliki, pa- wiają się w nich kawiarniane stoliki, kwiaty czy nawet że piękno przestrzeni podwórek to nie tylko ich wy- odnaleźć tu czy tam urocze przesmyki, labirynty gan- rasole i donice z roślinami. Lokale na parterach ka- kostka brukowa, są to miejsca zaniedbane i zapom- miar estetyczny, ale również dobre relacje jej użyt- gdzieś pomiędzy ków, drewnianą kostkę brukową czy pozostałości ozdobnych tralek, jak na rysunkach Leona Getza. Jednak o losie podwórek nie decyduje ich uroda, ale zupełnie inne czynniki. Budynki mają swoich właś- cicieli, a zarządzanie głównymi ulicami i placami na- mienic wynajmowane są często pod sklepy czy biura i fakt, że klienci muszą do nich dochodzić właśnie przez podwórka, wydaje się na pierwszy rzut oka korzystnie wpływać na stan tych miejsc – właścicielom firm zależy bowiem na dobrym, zachęcającym wyglądzie otocze- niane. Za ich stan odpowiadają zwykle bliżej nie- określeni „oni”, którzy znowu „nie zrobili, nie przy- wieźli, nie wywieźli”. Także tutaj brakuje ławeczki, trzepak już dawno zardzewiał, a kwiatki uschły. Mieszkańcy nie poczuwają się do pielęgnowania po- kowników. Właśnie o takie piękno postanowili zadbać uczestnicy międzynarodowego spotkania. Inicjując przemiany na jednym z podwórek na warszawskiej Pradze, rozpoczęli ich rewitalizację, włączając w nią mieszkańców. Projekt „Piękne podwórko” miał na leży do odpowiednich departamentów Urzędu nia. Na ile przestrzenie te służą jednak mieszkańcom dwórka, które tak naprawdę nie należy do nich i które celu znalezienie sposobu, by przekonać lokalną Miasta. Kto odpowiada za podwórka – przestrzenie kamienic? Czy ktoś zapytał ich o zgodę na sąsiedztwo w każdej chwili „ktoś” może im zabrać, by zagospo- społeczność do przyjaznego współdziałania z no- umiejscowione pomiędzy elementami zabudowy? kawiarń, w których gwar trwa do późnych godzin noc- darować je zgodnie z własnymi potrzebami. wymi instytucjami, które zajęły lokale użytkowe na Tutaj podział własności jest mało czytelny i trudno nych? Być może, przy zaawansowaniu technologicz- parterach kamienic. Kluczem do sukcesu było zba- określić, jaki procent terenu należy do danego bu- nym dzisiejszych odkurzaczy, trzepak jest już przeżyt- lepsze teraz danie, poznanie i zrozumienie relacji między użyt- dynku, kiedy przestrzeń podwórka znajduje się pod kiem – gdzie jednak umiejscowiono pojemniki na Anna Nacher w tekście pt. Gdzie ja żyję? („Żyjące kownikami podwórka oraz emocji i potrzeb miesz- kontrolą miasta i jakie prawa mają do niej miesz- śmieci albo ławkę, na której można przysiąść, wracając miasto”, projekt Fundacji Wspierania Inicjatyw Eko- kańców. Wszystkie zmiany, takie jak na przykład kańcy okolicznych kamienic. z zakupów lub żeby pogadać z sąsiadką? logicznych, 2002) pisze: „Często pokutuje przekona- wprowadzenie elementów małej architektury, były autoportret > 2/2008

66 67 z nimi długo konsultowane. Wykorzystano materiały zmiany, takie jak przemalowanie szarych ścian ofi- nie ich, że warto podjąć wysiłek wspólnej pracy. Taki niom miejskim w imię tęsknoty za zielenią, placem W sumie w imprezie wzięło udział ponad sto osób, oraz z odpowiednimi urzędami, tak aby wraz ze przyniesione przez mieszkańców, takie jak bęben od cyn czy posadzenie kwiatów w miejscach po płytach cel postawiło sobie Stowarzyszenie podgorze.pl, zabaw i kolorami. Na kolejnych warsztatach dzieci z czego połowę stanowiły dzieci. Uczestnicy warsz- zmianą świadomości mieszkańców zmieniało się rów- pralki, który od tej pory służy jako doniczka. Bardzo chodnikowych, odmieniły całkowicie przestrzeń mię- które latem 2006 roku rozpoczęło projekt „Podgór- wykonywały przedmioty związane z tematyką ogro- tatów byli szczególnie przejęci tym wydarzeniem, dla nież podejście osób za te przestrzenie odpowiedzial- ważnym elementem tych działań była instalacja dzyblokową. Dzieci stworzyły również regulamin po- skie Ogrody Podwórkowe”. W koordynowanym dową – donice, wazony, kwiaty z origami, a nawet wielu z nich była to pierwsza publiczna wystawa. Za- nych. Podstawę całego procesu muszą jednak sta- mająca na celu uwrażliwienie nowych użytkowników dwórka, który nakazuje wzajemny szacunek wszyst- przez autorkę niniejszego tekstu projekcie wybrane krasnoludki. Na zakończenie przygotowano tekturowy ciekawieni mieszkańcy podziwiali te działania przez nowić ciągłe spotkania z mieszkańcami, którzy mają na potrzebę zachowania intymnego charakteru prze- kim jego użytkownikom. Przy „Farbiarni” zebrała się zostało jedno podwórko, na którym urządzono tak model, na którym uczestnicy warsztatów projektowali okna, obecni byli także ci, którzy wcześniej nie wy- prawo decydować o najbliższej im przestrzeni i któ- strzeni podwórka. Na sznurkach rozwieszono pranie również grupa młodych ludzi, którzy w kolejnych la- zwany „ogród czasowy”, czyli jednodniową instalację swoje podwórko. Punktem kulminacyjnym projektu kazywali zainteresowania wyglądem podwórka. Przy- rzy powinni także odpowiadać za jej jakość. a – symbol codzienności, na którym w nocy wyświet- tach wzięli wspólnie udział w warsztatach filmowych, o tematyce ogrodowej. Dzięki temu szare, brudne była impreza, podczas której dzieci udekorowały wy- gotowania do projektu trwały prawie rok, po drodze lano zdjęcia miejsc znajdujących się w najbliższej fotograficznych i teatralnych. Po trzech latach działania podwórko choć na chwilę zmieniło się w kolorowy brane podwórko za pomocą wykonanych przez siebie napotykając na wiele trudności – nagrodą była jed- okolicy. pracowni zorganizowano festiwal podwórkowy. Jed- ogród. Staraliśmy się w ten sposób pokazać miesz- prac. Brzydką barierkę zasłonięto papierowym łańcu- nak dla nas radość i zaangażowanie mieszkańców, norazowa akcja przerodziła się w długofalowy projekt kańcom, że nie są skazani na nijaką przestrzeń za chem, stworzono galerię prac przedstawiających wy- a zwłaszcza dzieci. Niektórzy powtarzali: „żeby tak Inny przykład tego rodzaju współdziałania na rzecz społeczny, który nadal trwa. oknem oraz że są za tę przestrzeń odpowiedzialni. marzone podwórko, a trzepak zamienił się w kwietną zawsze było...”. Zależy to od nich samych, projekt wspólnej przestrzeni stanowi „Akcja Podwórko” Podczas cyklu warsztatów dzieci z okolicznych ka- instalację. Podczas uroczystego otwarcia odczytany pokazał bowiem, że aby poprawić choć trochę jakość przeprowadzona w 2000 roku przez Pracownię „Far- za progiem mienic malowały swoje wymarzone podwórko. Była został postulat, a każdy z przybyłych gości otrzymał swojego otoczenia, nie są konieczne wielkie nakłady biarnia”, która wspólnie z Płockim Ośrodkiem Kul- Przy zaangażowaniu bezpośrednich użytkowników to okazja do dyskusji na temat obecnego stanu drobny upominek – „ogródek” w pudełku od zapałek. finansowe. tury zorganizowała konkurs dla mieszkańców na niewielkie zazwyczaj podwórka między kamienicami miejsca, jego przeszłości i zachodzących w nim W tym dniu można było również porysować, pograć Jednorazowa akcja z pewnością nie wystarczy, aby najładniej zagospodarowane podwórko. Nagrodzone mają szansę stać się miejscami ładnymi i przyjaz- zmian. Na podstawie rozmów i wykonanych prac w dawne podwórkowe gry – w klasy, w gumę czy przełamać lody i zachęcić obcych sobie ludzi do zostały dzieci, które własnymi siłami starały się nymi. W pierwszej kolejności konieczna jest oczy- sformułowano postulat, w którym protestowano w kapsle, a także zobaczyć fotoplastikon i najmniej- wspólnej pracy. Wskazany byłby długofalowy projekt, upiększyć swoje najbliższe otoczenie. Pozornie małe wiście zmiana podejścia mieszkańców i przekona- przeciwko szarym, brudnym, betonowym przestrze- sze kino świata w zaprzyjaźnionej Galerii Ewa. wzmocniony kontaktami z Radą Dzielnicy i Miasta Podwórka inaczej O tym, że może być inaczej, świadczy fenomen Community Gardens: ogrodów zakładanych w lukach miejskiej zabudowy, które stają się coraz popularniejsze zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i w Europie. Ich początki sięgają lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku, kiedy to miasto Nowy Jork, chcąc zrekompensować swój deficyt mieszkaniowy, podniosło podatki od gruntów, zmuszając w ten sposób wiele osób do opuszczenia swoich mieszkań. W zwartej zabudowie pojawiły się wówczas puste przestrzenie, które już na początku lat siedemdziesiątych zaczęły się przekształcać w dzikie, nielegalne ogrody. Pomysł przyjął się w okolicznych dzielnicach. W 1973 roku powstała organizacja Green Guerillas, która bezpłatnie rozdawała nasiona i udzielała porad ogrodniczych tym, którzy byli zainteresowani zagospodarowaniem kolejnych obszarów. Miasto doceniło trud mieszkańców, uznając nielegalnych użytkowników za dzierżawców tych terenów, i otworzyło pierwsze biuro Green Thumb, które zajmuje się organizacją i dostarcza materiały potrzebne do zakładania nowych ogrodów oraz ma swój udział w utrzymywaniu ogrodów już istniejących. W 1979 roku powstała American Community Garden Association, działająca w całej Ameryce. Ogrody są tu uprawiane przez mieszkańców, którzy nie pytają, do kogo należy porządkowana przestrzeń. Przestrzeń niczyja oznacza dla nich przestrzeń wspólną. fotografie > Anna Komorowska autoportret > 2/2008 autoportret > 2/2008

http://autoportret.pl	320
http://www.slideshare.net	9
http://webcache.googleusercontent.com	1

Anna Komorowska, "Gdzieś pomiędzy", Przestrzenie niczyje

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 07, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

3 Embeds 330

Statistics

Anna Komorowska, "Gdzieś pomiędzy", Przestrzenie niczyje — Presentation Transcript