Anna Chudzik, "Mówi miasto", Blokowiska

fot: marcin klag anna chudzik Jedną z najbardziej rzucających się w oczy stworzenie porządku w otaczającej go przestrzeni cech współczesnych aglomeracji miejskich jest – warunkiem koniecznym zdrowego bytowania. Rolę wszechobecność szyldów, reklam, znaków firmo- zasadniczą w tym procesie odgrywają: konceptu- mówi wych i drogowych, tablic informacyjnych, ogłoszeń, alizacja, czyli tworzenie pojęciowych wyobrażeń graffiti oraz innych symboli. Nie sposób sobie wy- i językowa kategoryzacja, czyli przede wszystkim obrazić funkcjonowania współczesnego miasta bez nadawanie nazw obiektom i zjawiskom przestrzen- informacji w postaci napisów. Nasycenie przestrzeni nym. Człowiek prehistoryczny miasto miejskiej owymi wizualnymi komunikatami może być różne: w każdym mieście znajdziemy pełne zieleni nazwał jamę w skale „tu”, i dobrej architektury dzielnice, w które dyskretnie wtapiają się tabliczki podpowiadające nam numer potem powiedział o niej „dom”. Jego prawnukowie domu czy nazwę restauracji, ale w każdym znajdą mówili: „mieszkam w chacie przy moście” lub „spo- o napisach się też obszary oblepione kolorową, słowno-obrazko- tkajmy się w gospodzie”. Położenie w przestrzeni wą tapetą. Wykonane sprejem czy markerem przez pozwalały określić elementy natury i architektury, w przestrzeni młodych mieszkańców osiedli-noclegowni napisy wiedza o mieszkańcach domów, kamienic, a także są oczywistą składową przestrzeni dzisiejszego społecznie przekazywana wiedza kulturowa: „idź urbanistycznej miasta. Ich forma, treść czy miejsce umieszczenia tam, gdzie pracują rusznikarze” (Rusznikarska), budzą nieustający albo „ten dom stoi przy ulicy prowadzącej do ko- ścioła p.w. św. Mikołaja” (Mikołajska). Współczesny estetyczny protest „obszar metropolitarny” zwany Krakowem (który, we- dług kryteriów socjologiczno-ekonomicznych, dawno wobec wandalizmu „grafficiarzy” paskudzących już przestał być miastem) niewątpliwie posiada takie świeżo wymalowane ściany bloku. Bez względu punkty odniesienia – uporządkowania przestrzeni. jednak na niezadowolenie potencjalnych odbiorców, Każdy wie, gdzie jest Smocza Jama, Barbakan, działalność twórców napisów kwitnie. Stary Kleparz, Skałki Twardowskiego, „Adaś” czy Po co współczesnemu miastu inskrypcje i jaką „Skarbonka”. Ale już położenie Twojego mieszka- rolę odgrywają wśród nich nieoficjalne, powstające nia czy ulubionej restauracji nie jest takie oczywi- na marginesie systemu miejskich oznaczeń napisy ste: musisz powiedzieć „ulica Taka, nr N-ty, nazwa i rysunki? Owaka”. Współczesne przestrzenie są za duże, Podstawową funkcją większości napisów jest zbyt zunifikowane architektonicznie (wielkie osiedla) fot: marcin klag porządkowanie i strukturyzowanie tkanki miasta. i funkcjonalnie (galerie handlowe), aby do ich iden- Porządkowanie rzeczywistości jest jedną z pod- tyfikacji wystarczyły „zwykłe” informacje wizualne. stawowych potrzeb człowieka, zaś odnalezienie lub Pojawić się musiał bardziej skomplikowany system 38

fot: anna chudzik oznaczeń. Numery domów, nazwy ulic, sklepów, nawet nazwiska na domofonach – to nowy system porządkowania i strukturyzacji przestrzeni miejskiej, który, nałożony na warstwę informacji architektonicz- no-kulturowej, ułatwia odnalezienie się, szczególnie na wielkim i nieznanym wcześniej obszarze. Ta sfera oficjalnych, administracyjnych oznaczeń ma jednak charakter zbyt bezosobowy i schematycz- ny, by tworzony przez nie porządek mógł zadowolić wszystkich mieszkańców opisanego nimi obszaru. Stąd działalność fot: anna chudzik samowolnych „administratorów” blokowisk, którzy znaczą swoje terytoria rysunkami, pseu- donimami i znakami, nazwami klubów piłkarskich i zespołów muzycznych czy jeszcze innymi komunikatami nadającymi w ich oczach ład znaczonym miejscom. Znaki te wpisują owe miejsca w system odmienny od oficjalnego, odpowiadający za to mo- delowi przestrzeni, w którym poruszają się autorzy nieoficjalnych oznaczeń. Dzięki nim uznają oni daną przestrzeń za swoją. Procesem związanym z porządkowaniem przestrzeni i jest bowiem oswajanie miejsca. Oswajać może znaczyć wiele: poznawać, opanowywać, ro- zumieć, akceptować, czynić swoim, bezpiecznym. Wszystkie wymienione działania służą oswajaniu przestrzeni przez człowieka – zarówno mentalnie, jak i fizycznie. Człowiek dzieli bowiem świat na zasadzie opozycji, według kategorii: swój – obcy, nasz – ich, tu – tam. Nie mogąc ogarnąć całego świata i objąć nad nim panowania, jednostka chce znać i objąć w po- 39

fot: anna chudzik siadanie chociaż jego część: „mój kawałek podłogi”, moje mieszkanie, moją dzielnicę, moje miasto, mój kraj. Owo posiadanie jest w dużej mierze wirtualne (nikt z nas nie może posiadać na własność miasta) i różne są sposoby jego manifestowania, zależnie od charakteru i wielkości oswajanego obszaru oraz norm zachowań, jakim podporządkowuje się oswajający. W każdym jednak przypadku funkcję symbolicznego oznaczenia „mojej” przestrzeni mogą odgrywać obrazowo-napisowe komunikaty. Nastolatki na drzwiach swojego pokoju piszą: „nie wchodzić bez pukania!”, a przyjętą w naszej kultu- rze normą jest umieszczanie tabliczki z nazwiskiem lokatorów na drzwiach mieszkania. Szyldy sklepo- we bardzo często informują, kto jest właścicielem sklepu, na bramach znaleźć można znaki zakazu wjazdu z dopiskiem „Teren zakładu X – wjazd tylko dla pracowników”. Owo zawłaszczanie przestrzeni jest przyjęte, gdyż symbolicznemu oznaczaniu towarzyszy najczęściej prawnie uregulowane posiadanie. Co jednak w przypadku terenów wspólnych – ulic, placów, miejsc publicznych? Często traktowane jako „niczyje”, stają się przedmiotem samowolnego zawłaszczania przez określone grupy społeczne. Czy można posiadać dzielnicę? By odpowiedzieć na to pytanie, wystarczy przyjrzeć się murom osiedli, wiatom przystanków, ławkom fot: anna chudzik w parkach: „Cracovia Hools Stradom wita”, „Pietia rządzi”, „21.03.2004 – Magda, Sucha i Anka M. tu były i wino piły”. Nietrudno zobaczyć, jak wielu 40

potencjalnych właścicieli mają te miejsca. Prze- strzeń oznaczona napisem czy symbolem zostaje opanowana, przez co daje oznaczającym poczucie swojskości, „bycia u siebie”. A wielkie, nudne i ano- nimowe przestrzenie blokowisk wprost proszą się o to, by ktoś je oswoił. Zarówno oficjalne, jak i nieoficjalne napisy miejskie są głosem miasta i jego mieszkańców. Każdy napis został przez kogoś wymyślony i stwo- rzony; z treści i kształtu napisu można odczytać, co myślał i czuł ten, kto go tu umieścił, oraz co chciał przekazać odbiorcom. Ale z chwilą umieszczenia napisu w strukturze przestrzenno-wizualnej miasta nadawca oddaje mu prawa do owego znaku. W ten sposób miasto może zabrać głos i nadać komunikat. Wyobraźmy sobie przybysza „stamtąd” wkraczającego do miasta. Mówi ono do niego swą architekturą, napisami, ruchem ulicznym, dźwię- kami, zapachami itd., a przybysz czyta, słucha, rozpoznaje i próbuje owe znaki zrozumieć. Miasto przekazuje mu tysiące informacji: zachęca, ostrzega, fot: marcin klag nagabuje, zakazuje, grozi, udziela rad. Są miasta komplementujące i zachęcające do konsumpcji, są agresywne i snobistyczne. Inskrypcje, zarówno oficjalne, jak i te pisane spontanicznie, stają się skarbnicą wiedzy o mieście – a pośrednio: o tych, którzy miasto zamieszkują. Jeśli tylko wniknąć nieco w ich tkankę, usłyszeć można głos ludzi krążących po labiryntach miasta. „Gołąbki pokoju też srają. Tak twierdzą chłopcy z mojego osiedla urodzeni pod zna- kiem wodnika od lat ich włosy przesiąknięte tytoniowym dymem żeńską odmianą kwiatów konopi i pudrem przepoconych kobiet od lat przez zaciśnięte gardła wykrzykują słowo wolność potem ustawieni wokół ławki piją najtańsze wina koloryzują sprayami elewa- cje budynków kiepują papierosami skórę przedramienia (…)” fot: anna chudzik Krzysztof Śliwka, Gołąbki pokoju też srają (napis z jakiegoś obskurnego muru), „For- mat” 1991, nr 2-3 41

Anna Chudzik, "Mówi miasto", Blokowiska

by Małopolski Instytut Kultury on Sep 28, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 31

Statistics

Anna Chudzik, "Mówi miasto", Blokowiska — Document Transcript