Aleksandra Skorek, Z ojczyzny pięknej, lecz ciasnej, ku zamorskim krainom

Aleksandra Skorek z ojczyzny pięknej, lecz ciasnej ku zamorskim krainomT rudno dziś uwierzyć, że wezwanie odbyło się pierwsze zebranie organizacyjne współdziałanie w tworzeniu siły zbrojnej na do zdobycia kolonii dla Polski można Stowarzyszenia Pracowników na Polu Roz- morzu i rzekach oraz dąży do pozyskania było kiedykolwiek traktować poważ- woju Żeglugi „Bandera Polska”, skupiającego kolonij dla Polski, względnie terenów nie, a jednak jeszcze kilkadziesiąt lat ludzi znających problematykę żeglugi mor- dla nieskrępowanej ekspansji narodutemu, w czasach II Rzeczypospolitej, porywa- skiej i śródlądowej. Za swój cel stowarzysze- Polskiego”1. Wzmiankowane tu zagadnie-ło ono tysiące polskich obywateli w kraju i za nie obrało między innymi popularyzację idei nie zdobycia kolonii dla Polski stanie sięgranicą. Kolonie miały być lekarstwem na żeglugi i sportów wodnych. Kilka miesięcy wkrótce jednym z najistotniejszych, którekryzys gospodarczy i społeczny, spełnieniem później bliska perspektywa uzyskania będą zajmowały Ligę, szczególnie po jej prze-marzeń o potędze i dobrobycie. Upowszech- przez Polskę dostępu do morza spowodowa- kształceniu w 1930 roku w Ligę Morską i Ko-nianiem tej idei zajmowała się Liga Morska ła zmianę nazwy i założeń programowych lonialną (LMiK). Rosnąca w siłę organizacjai Kolonialna, jedna z największych i naj- – w maju 1919 roku powstało Towarzystwo (1 czerwca 1939 roku liczyła aż 992 780 człon-aktywniej działających w dwudziestoleciu „Liga Żeglugi Polskiej”, pięć lat później ków, z czego 317 075 osób stanowiła młodzieżmiędzywojennym organizacji społecznych. przemianowane na Ligę Morską i Rzeczną. zrzeszona w Kołach Szkolnych Ligi), popie-Prowadzona przez nią akcja propagandowa W jej statucie podano, iż ma na celu „pro- rana przez władze państwowe, podejmowałaobejmowała między innymi tworzenie plaka- pagandę wśród społeczeństwa idei morskiej liczne działania na rzecz popularyzacji ideitów, które miały przekonać Polaków o wadze oraz korzyści wynikających z eksploatacji polskiego kolonializmu. Hasło „Żądamy ko-spraw morskich i kolonialnych. morza, popieranie rozwoju polskich dróg lonij dla Polski” pojawiało się na plakatach wodnych, portów, polskiej żeglugi, budowyHistoria Ligi Morskiej i Kolonialnej rozpo- okrętów polskiej floty handlowej, rozwoju 1 Morze w życiu Polski. Najważniejsze wiadomości o sprawach mor-częła się 1 października 1918 roku, kiedy to rybactwa morskiego i handlu zamorskiego, skich w Polsce, Warszawa 1930, s. 43 [podkreślenie A. S.]. autoportret 4 [29] 2009 | 54

Plakat Ligi Morskiej i Kolonialnej, Dni Kolonialne, 1938i ulotkach, w książkach, broszurach i artyku-łach (Liga wydawała kilka czasopism, w tymukazujące się od 1924 roku „Morze” i przezna-czoną przede wszystkim dla młodzieży „Pol-skę na Morzu”), a także na transparentachnoszonych podczas pochodów towarzyszą-cych urządzanym z wielką pompą obchodomŚwięta Morza i Dni Kolonialnych. Przycho-dzi na myśl pytanie, skąd wziął się pomysł,by w czasach, gdy ogólnoeuropejski wyścigpo kolonie dawno stracił swój rozmach,domagać się przyznania Polsce terytoriówzamorskich. Wśród zwolenników ekspansjikolonialnej przeważały argumenty naturyspołeczno-gospodarczej. Warto pamiętać,że istniało dość powszechne przekonanie,iż Polakom brakuje (zapisanej niechlubniew historii) tak zwanej przestrzeni życiowej,że w kraju panuje przeludnienie i jest zbytdużo rąk do pracy (jest to o tyle zaskakujące,że pod koniec lat trzydziestych XX wiekugęstość zaludnienia w Polsce wynosiła około90 osób na kilometr kwadratowy, podczasgdy dane GUS-u z 2008 roku wskazują, iżobecnie są to 122 osoby na kilometr kwa-dratowy). Dobrze obrazuje to plakat Żądamykolonij dla Polski z 1938 roku, wydany z okazjiDni Kolonialnych – dłonie w błagalnym w zbiorach archiwum państwowego w zamościugeście wyciągnięte ku morzu, wyłaniające sięz mapy Polski − to dłonie człowieka szuka-jącego pracy i chleba, dla którego koloniestanowią zapowiedź przyszłej pomyślności.Kolejnym argumentem, który wysuwano,była konieczność zakupu po wysokich cenachsurowców od innych państw. Podporządko-wanie zamorskiego terytorium wiązało sięzaś z praktycznie darmową eksploatacją jego autoportret 4 [29] 2009 | 55

dóbr naturalnych. Między innymi tę właśnie (przy okazji pojawiło się hasło „Żydzi na Ma- myśl przekazuje plakat Konstantego Sopoćki dagaskar!”, które wyrażało pomysł przesie- i Jerzego Karolaka Kolonie to surowce, rynki dlenia ludności żydowskiej na tę wyspę i tym zbytu, tereny ekspansji ludzkiej i gospodarczej, na samym rozwiązania kwestii żydowskiej), którym przedstawiono półnagiego murzyna, Gwineą Francuską oraz Francuską Afryką niosącego na głowie skrzynię z napisem Made Równikową. Podjęto również działania w kie- in Poland. runku rozwinięcia polskiej akcji osadniczej w Brazylii. Spore zamieszanie na arenie Oczywiście oprócz zagadnień społeczno- międzynarodowej wywołały zaś starania -gospodarczych istniały jeszcze aspekty o nawiązanie współpracy pomiędzy LMiK polityczne. Polska, właściwie osamotniona a rządem afrykańskiej Liberii, przez wielu na arenie międzynarodowej, usilnie dążyła rozumiane jako próba uczynienia z tego kra-Właściciel praw do ilustracji do wzmocnienia swojej pozycji. W rozumie- ju polskiej kolonii. Tak czy inaczej, wszyst- nie wyraził zgody na jej niu wielu polityków, wojskowych, a także kie podejmowane na tym polu działania zwykłych obywateli posiadanie własnych zakończyły się fiaskiem, a wizja Polski jako wykorzystanie w wersji kolonii stawiałoby kraj w jednym szeregu światowego mocarstwa okazała się mrzonką. elektronicznej. z takimi mocarstwami, jak Wielka Brytania, Francja czy Niemcy. Ten tok myślenia widać Przyglądając się organizowanym przez Ilustracja dostępna wyraźnie w wypowiedzi generała Gustawa LMiK akcjom, mającym na celu przekona- Orlicza-Dreszera, prezesa Zarządu LMiK, nie społeczeństwa o konieczności zdobycia w wersji papierowej. który w Programie LMiK z 1931 roku stwierdzał, kolonii oraz zachętę do wspierania polskiej że jej celem strategicznym będzie dążenie do marynarki wojennej i handlowej, można „wielkiego rozwoju mocarstwowego Polski, być zaskoczonym niezwykłym rozmachem która dzisiaj przekracza znacznie ramy i przepychem, z jakimi urządzano uroczysto- własnego państwa i posiada prawo, dzięki ści poświęcone morzu i koloniom. Na kilka wielomilionowej ekspansji ludnościowej i jej świątecznych dni cała Polska przemieniała pracy na terenach innych państw i kolonii, się w „kraj ludzi morza”. Organizowano uro- do przetworzenia się z państwa europejskie- czyste nabożeństwa, pochody i manifestacje, go w państwo światowe”2. Kontynentem, które kończyły się albo gdzieś nad wodą (na który wydawał się zwolennikom idei koloni- przykład nad Wisłą w Krakowie ), albo, jeśli zacyjnej najbardziej atrakcyjny, była Afryka. takowego miejsca brakowało, na głównym Łakomym wzrokiem spoglądano w stronę placu, gdzie słuchano oficjalnych przemó- portugalskich Angoli i Mozambiku, intere- wień. Urządzano także regaty, bale, zabawy, Szkic do plakatu Kolonie to surowce, rynki zbytu, tereny sowano się także francuskim Madagaskarem zbierano datki na Fundusz Obrony Morskiej ekspansji ludzkiej i gospodarczej, proj. Konstanty Sopoćko, Jerzy Karolak, po 1936 i Fundusz Akcji Kolonialnej. Działania LMiK nie ograniczały się jednak tylko do organiza- 2 Cyt. za: T. Białas, Liga Morska i Kolonialna 1930-1939, Gdańsk 1983, s. 30. cji odbywających się raz do roku świąt. Liga autoportret 4 [29] 2009 | 56

prowadziła również szeroko zakrojoną akcję i determinacji. W krótkim czasie udało sięedukacyjną, polegającą na przygotowywaniu przekształcić rybacką wioskę w tętniące ży-odczytów i wystaw (także o tematyce kolo- ciem, nowoczesne miasto portowe. Mówiono,nialnej), wydawaniu książek i czasopism. iż Gdynia jest polskim oknem na świat, że Plakat Nie damy się odepchnąć od Bałtyku!, proj.Organizowano również obozy żeglarskie (do jest wrotami, przez które Polska oddycha. Antoni Wajwód, 1939wakacyjnych wyjazdów z LMiK zachęcały Eugeniusz Kwiatkowski, jedna z najbardziejmiędzy innymi plakaty Bolesława Surałły). zasłużonych dla Gdyni postaci, pisał: „Tu wreszcie w oczach całego społeczeństwaIdea polskiego kolonializmu prawdopodobnie wciela się potęga woli i świadomej politykinie powstałaby, gdyby nie uzyskanie przez państwa, tu cała Polska widzi jak w zwiercia-Polskę dostępu do morza w 1919 roku – posia- dle, że stać ją na dokonanie wielkiego dzieła,danie niewielkiego, bo tylko siedemdziesię- gdy chce”3. Tu również zamierzano wybudo-ciodwukilometrowego, pasa wybrzeża dawało wać bazylikę morską, która swym kształtemmożliwość nieskrępowanej ekspansji han- miała przypominać trójmasztowiec.dlowej i politycznej. Pod koniec lat trzydzie-stych, gdy ze strony Niemiec zaczęły padać Marzenia o „ujarzmieniu” morza i podpo-propozycje nie do przyjęcia (chodziło między rządkowaniu sobie zamorskich krain prze-innymi o przyłączenie Gdańska do III Rzeszy rwał wybuch II wojny światowej. Niedługooraz budowę niemieckiej autostrady i linii przed jej zakończeniem, w 1944 roku, reak-kolejowej przez należący do Polski korytarz), tywowano Ligę Morską, usuwając z nazwyobrona tego skrawka wybrzeża stała się przymiotnik „Kolonialna”. W ten sposób,sprawą wielkiej wagi. Bardzo dobrze ukazuje zgodnie z założeniami nowego ustroju poli-to wydany przez LMiK plakat Antoniego Waj- tycznego, odcięto się od „imperialnych zaku-woda Nie damy się odepchnąć od Bałtyku! z 1939 sów” przedwojennej organizacji. W 1999 rokuroku. Z odzyskaniem przez Polskę dostępu do powrócono do nazwy Liga Morska i Rzeczna.morza wiązała się także konieczność budowyportu z prawdziwego zdarzenia. Decyzjao jego powstaniu zapadła w 1920 roku, a miej-scem, które wyznaczono pod budowę, była w zbiorach biblioteki umcs w lubliniewioska rybacka Gdynia. Oficjalne otwarcieportu (w rzeczywistości zaledwie przystani,bo właściwy port gotowy był dopiero w 1935roku) nastąpiło 29 kwietnia 1923 roku, zaśnieco wcześniej, pod koniec 1922 roku, roz-poczęła swoją działalność gdyńska stocznia.Oba obiekty były powodem do dumy całego 3 E. Kwiatkowski, Polska nad Bałtykiem, [w:] Polska nanarodu polskiego, stanowiły dowód jego siły morzu, Warszawa 1935, s. 18. autoportret 4 [29] 2009 | 57

Aleksandra Skorek, Z ojczyzny pięknej, lecz ciasnej, ku zamorskim krainom

by Małopolski Instytut Kultury on May 17, 2011

Accessibility

Tags

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 36

Statistics

Aleksandra Skorek, Z ojczyzny pięknej, lecz ciasnej, ku zamorskim krainom — Document Transcript

http://autoportret.pl	35
http://www.slideshare.net	1