Agnieszka Szeffel, "Sacrum odzyskane?", Przestrzenie sakralne

agnieszka szeffel sacrum odzyskane? o projekcie architektonicznym kościoła w ostródzie Dla architekta zaprojektowanie obiektu sa- dialogiczną, inspirowaną filozofią Emmanuela Lévi- kralnego jest zadaniem bodaj najtrudniejszym nasa. Stworzyła ona szansę na z możliwych, choć bywa najbardziej upragnionym. Kiedy Michał Rybak otrzymał zlecenie od niewiel- w pełni świadome operowanie kiej ostródzkiej parafii, stanął przed problemem, współczesną formą i jej znaczeniami. który dotyka samej istoty nieco nadwątlonej, jak się wydaje, współczesnej duchowości, a jednocześnie Publicznej prezentacji projektu towarzyszyła kil- prowokuje do namysłu nad rolą architektury sakralnej kuminutowa impresja filmowa, zrealizowana według w naszym życiu. Świątynia jako miejsce dystrybucji pomysłu Michała Rybaka. Kamera towarzyszy mu sacrum, sprzyjając indywidualnym przeżyciom mi- w wędrówce wzdłuż ściany jednego ze starych gdań- stycznym, w kulturze chrześcijańskiej jest przede skich kościołów. Na ekranie zobaczyliśmy plecy ar- wszystkim przestrzenią spotkania wspólnoty. Archi- chitekta i jego dłoń, rozpoznającą bez udziału zmysłu tekt – absolwent Wydziału Architektury Politechniki wzroku każdą najdrobniejszą nierówność muru, jego Gdańskiej i Podyplomowego Studium Projektowania fakturę, temperaturę, kruchość i solidność zarazem. „architektura+dialog” na Akademii Sztuk Pięknych W innym ujęciu, ta sama ręka boleśnie kaleczyła w Gdańsku – zastosował w projekcie metodologię mur, rysując na nim linię znalezionym kamieniem, 42

wszystkie il. w artykule: michał rybak zdzierając tym samym ze średniowiecznych cegieł wysiłki na próbie zbudowania owej niematerialnej aury patynę, delikatną warstwę ochronną, powstrzymu- za pomocą dostępnych mu, materialnych środków. Za- jącą proces ich wysychania i kruszenia. Scena chęca, by zrewidować lansowane przez otaczającą nas ta próbowała zwrócić naszą uwagę na ważne dla kulturę przekonanie, iż wszelkie informacje jesteśmy procesu projektowego idee, których interpretacją w stanie odbierać jedynie za pomocą wzroku. Próbuje czyni autor swój projekt kościoła, a w szczególności skłonić nas do tego, byśmy w odbiorze architektury – rozwarstwionego kościelnego muru. także sakralnej – kierowali się zmysłem dotyku; byśmy Bez wstydu, który jest udziałem wielu współ- przestrzennie używali wszystkich zmysłów, bo wtedy czesnych architektów – wstydu, spowodowanego nasza wrażliwość wzrasta i nasze doznania, również „nienowoczesnością” podobnego gestu – Michał duchowe, mają szansę zaistnieć intensywniej. Swoją Rybak projektuje bryłę kościoła, która wpisuje się teorię projektant wprowadza w materię architektury, w tradycję wczesnochrześcijańskiej bazyliki. Ten deformując ściany kościelnego wnętrza. Ściągając wybór pozwala włączyć w plan nowego obiektu wzrok, zagęszczając spojrzenie, miejsca te nawołują istniejącą, wymurowaną tymczasowo kaplicę; do tego, by dotknąć. Jednocześnie są to precyzyjnie przez szacunek dla rozpoczętego już procesu wyznaczone, choć ukryte w powierzchownym kontak- oswajania tego miejsca, architekt czyni z niej nawę cie informacje geometryczne, łączące to szczególne boczną planowanego założenia. Tradycyjne rozwią- miejsce na mapie Europy z siecią ważnych europej- zania są odpowiedzią na realną sytuację finansową skich sanktuariów. W świątyni profanum spotyka się wspólnoty i jej zaangażowanie w budowę kościoła, z sacrum, duchowość z materią, ogrom z kruchością. biorą także pod uwagę lokalny kontekst: swoją skalą Niezwykłość tego spotkania polega na tym, że przeci- dopasowują się do skali miasta i osiedla, które obej- wieństwa nie ścierają się w walce o pierwszeństwo, muje parafia. Zdaniem architekta, bazylikowy układ kościoła zawiera w sobie lecz dopełniają w dialogu. przestrzenną pamięć prototypu, Michał Rybak zdecydował, że w imię ochrony subtelnej relacji z sacrum, w jaką wchodzą człon- z którym historia chrześcijaństwa wiąże określone war- kowie religijnej wspólnoty, w imię ochrony aury tego tości, wartości te składają się zaś na aurę przynależną etycznego w duchu spotkania, które jest prawdziwie obiektom sakralnym. Rybak skupia wszystkie swoje rozmową, zarówno abstrakcyjne sacrum, jak i archi- 43

tektura kościoła, ulegną personifikacji. Deformacje arkadowych ścian wewnętrznych nazywa „mimiką” świątyni. W ten sposób uosobione sacrum odciska swoje piętno w architektonicznej materii. Moder- nistyczna abstrakcyjność Bóstwa, obecna w wielu współczesnych kościołach, zostaje tu zastąpiona figuratywnością rozwiązań, bliższych – jak pokazuje doświadczenie – ludzkiej wyobraźni. Architekt roz- warstwia ściany nawy głównej, tworząc biegnący do- okoła, niedostępny, ciasny korytarz. To bezpieczne miejsce, w którym spersonifikowane sacrum znajduje wytchnienie, gdzie jednocześnie – pozbawione kształtu, jaki na- daje mu religijna symbolizacja – „staje się” w wielu wymiarach. Nieosiągalna, pusta przestrzeń korytarza jest jednocześnie przestrzenią najdoskonalszej peł- ni. Jedynym znakiem świadczącym o jej obecności są niewielkie otwory w ścianie, sąsiadującej z kory- tarzem. Z kolei skrytki i nisze w murze są miejscami zatrzymania, symbolicznymi punktami, składającymi się na opowieść o świętości, o życiu religijnym lo- kalnej i globalnej wspólnoty. Złożoność i niejasność, niedopowiedzenia i niespodzianki, jakimi operuje architektoniczny język i definiujący go, zapropono- wany przez architekta, swoisty szyfr przestrzenny – to wszystko wynika z próby odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób odzyskać utraconą współcześnie wy- razistość i głębię świątynnych wnętrz. Projektem kościoła w Ostródzie Michał Rybak wyraża przekonanie, że odpowiednio wyreżyse- się w tych murach lub pomiędzy nimi, subtelnie dy- rowany przez architekturę kontakt z sacrum jest namizuje tradycyjną, historycznie umotywowaną w stanie przygotować członków religijnej wspólnoty przestrzeń – współcześnie, bez modernistycznego do zgodnego z chrześcijańskimi zasadami życia radykalizmu. To, co stare i to, co nowe współistnieje na zewnątrz. Taka, a nie inna forma, za której po- zgodnie, znacząc czas, w którym relacja człowieka średnictwem dochodzi do codziennego lub tego z sacrum wymaga ochrony, lecz staje się zarazem szczególnego, mistycznego spotkania, wzbudza bardziej świadoma i głęboko etyczna. refleksję, uruchamia zmysły, pomaga w rozumieniu i odczuwaniu tego, co najważniejsze. Sugerowany przez architekta scenariusz zdarzeń rozgrywających 45

Agnieszka Szeffel, "Sacrum odzyskane?", Przestrzenie sakralne

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 22, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 12

Statistics

Agnieszka Szeffel, "Sacrum odzyskane?", Przestrzenie sakralne — Document Transcript