Adam Nadolny, "Wrócić do zdrowia", Przestrzenie zdrowia

Szalone lata dwudzieste i trzydzieste XX wieku oraz chorych zapełniły szpitale. Okazało się, że wprowadziły modę na sport i zdrowie. Odzwiercied- dotychczasowa praktyka oraz sposób budowania leniem tego trendu stała się bez wątpienia architek- obiektów szpitalnych powinien ulec zmianie. tura modernistyczna, ze swoimi odwołaniami do Architektura początku XX wieku stawiała architektury okrętowej, zamiłowaniem do wielkich w negatywnym świetle dokonania budowlane XIX „Architektura i Budownictwo” 1933, nr 1-12, s. 340 przestrzeni i minimalistycznych wnętrz. wieku: niefunkcjonalne budynki, brak dostatecznej Czystość form w połączeniu z odpowiednią ilości światła słonecznego, dobrej wentylacji oraz ideologią, głoszącą hasła wprowadzenia większej przestrzeni. Miała ona w założeniach jej twórców ilości zieleni, światła i przestrzeni przyczyniła się oferować znacznie więcej niż poprzednia epoka. między innymi do powstania obiektów szpitalnych, Położono nacisk na kampanię, której zadaniem które do dziś zachwycają rozwiązaniami przestrzen- miało być przekonanie opinii publicznej, iż architek- nymi i formą architektoniczną. tura płaskich dachów, kubicznych brył i pasmowych Na początku XX wieku choroba i śmierć były przeszkleń podąża w kierunku spełnienia oczekiwań nieodłącznym elementem ludzkiego życia. Ogromne nowoczesnego społeczeństwa. Prostota geome- Historia życia prywatnego od I wojny światowej do naszych czasów, Wrocław 2000, s. 354 żniwo wśród mieszkańców Europy zbierały popular- trycznych brył miała stanowić pewnego rodzaju ne w ówczesnym czasie zapalenie płuc, gruźlica czy antidotum na problemy życia codziennego – w tym dyfteryt. Budynek szpitala kojarzył się raczej z prze- choroby, starość i śmierć. poszczególnych pomieszczeń. Korytarz był połączony wpłynąć na rozwój „zdrowej architektury”, w której A. Zawada, Dwudziestolecie literackie, Wrocław strzenią zbiorowego cierpienia i umierania. Wiele Na fali tej kampanii w 1922 roku został zapre- z klatkami schodowymi, zespołem wind oraz głównym słońce i przestrzeń odgrywały znaczącą rolę. budynków szpitalnych sięgało swoimi korzeniami zentowany teoretyczny projekt przebudowy centrum holem. Preferowany kształt budynku w rzucie, to forma Taras szpitalny stał się w dwudziestoleciu między- epoki średniowiecza. Nowo wznoszone obiekty były Paryża Le Corbusiera – miasta przewidzianego dla litery T, wydłużonego prostokąta, litery L lub H. wojennym także pewnego rodzaju metaforą opisującą raczej cytatami z przeszłości, a nie odpowiedzią trzech milionów mieszkańców. Powstanie tego pro- W 1929 roku Siegfried Giedion (1888-1968) kondycję człowieka, któremu przyszło żyć w erze na zapotrzebowania współczesnej w pełnym tego jektu miało zniszczyć średniowieczne centrum miasta. opublikował książę zatytułowaną Befreites Wohnen, nowych wyzwań architektonicznych. Za przykład niech słowa znaczeniu medycyny. Można powiedzieć, że autor poprzez ten projekt chciał w której przedstawił przykłady architektury szpitalnej posłuży cytat z powieści Michała Choromańskiego Architektura modernistyczna wiele medycynie zaznaczyć, iż miasto nowoczesne jest znacznie oraz obiektów sportowych. Na okładce tej książki po- pt. Szpital Czerwonego Krzyża (1937): „Na tarasie 2000, s. 140. zawdzięcza. Wprowadzanie zdrowsze od już istniejącego. Architektura, którą pro- jawił się taras nowoczesnego mieszkania z dwójką odzyskiwał humor, a nawet – zupełnie bezpodstawnie pagował w tym oraz innych projektach teoretycznych, wypoczywających na nim ludzi. – wiarę […] Taras zrobił się dlań symbolem ludzkiej idei czystości, sterylności, stanie się silnym wyznacznikiem kierunku, w którym Taras – przestrzeń, w której spędza się wolny głupoty i niedorzeczności. Kurczowe trzymanie się będzie podążać architektura modernistyczna, między czas, odpoczywa, dyskutuje lub powraca do zdro- życia wydawało mu się nie tylko bezcelowe, ale przede zmiany otoczenia wpłynęło niewątpliwie na wzrost innymi budynków szpitalnych. wia, stał się niewątpliwie jednym z ulubionych wszystkim głupie i nieprzyzwoite”. zainteresowania architektów budynkami szpital- Kompozycja budynku modernistycznego szpi- motywów w budynkach szpitalnych dwudziestolecia Wydawać by się mogło, że coś, co w naszym nymi. Rozwój różnych dziedzin nauk medycznych tala była przeważnie horyzontalna, podkreślana ryt- międzywojennego. Jeżeli pozwalały na to warunki przekonaniu jest przestrzenią czystą, jednolicie spowodował, że właśnie szpital stał się nowym micznie usytuowanymi oknami i zaakcentowanymi oraz zapotrzebowanie obiektu, to starano się go klarowną, pozbawioną wad, w rzeczywistości stało polem doświadczalnym dla sprawdzenia teorii narożnikami. Z uwagi na tam umieścić. Rytm elewacji budynków szpitalnych, się miejscem styku pomiędzy życiem a śmiercią. w praktyce. dzielony przestrzeniami tarasów i balkonów stał się Robert Musil w książce Człowiek bez właś- Już w 1901 roku Tony Garnier przedstawiając „właściwości odkażające” niewątpliwie bardzo modnym, wręcz pożądanym ciwości napisał: „współczesny człowiek rodzi się ideę miasta przemysłowego Cité Industrielle, umieś- światła słonecznego, elementem nowoczesnego obiektu. w szpitalu i w nim umiera. Dlaczego nie spróbować cił budynek szpitala w jednym z centralnych miejsc Możliwość rekonwalescencji, zmiany klimatu pozwolić mu żyć w przestrzeni podobnej do tego kompozycji przestrzennej miasta. Szpital dominuje budynki szpitalne był zaopatrzone w dużą liczbę była nieodłącznym elementem procesu leczenia miejsca” (za B. Colomina, The Medical body in nad projektem miasta jak średniowieczna katedra, przeszkleń. i powrotu do zdrowia. Archetypu takiego podejścia Modern Architecture, „Daidalos, Architectur, Kunst, stając się nowego rodzaju świątynią. Jest to znak, Na parterze budynku znajdowała się przestrzeń do zagadnienia Kultur”, Juni 1997, tlum. A. N.). że medycyna i zdrowie w nadchodzącym stuleciu recepcyjna i pomieszczenia pierwszego kontaktu Modernistyczna architektura miała zapewnić będą odgrywać niewątpliwe znaczącą rolę. z pacjentami. Na kondygnacjach wyższych loko- zmiany klimatu i „dobrego powietrza” zdrowie, które stać się miało wyznacznikiem nowych Wraz z zakończeniem pierwszej wojny świa- wano poszczególne oddziały, pokoje lekarzy i sale czasów, tak odmiennych, według jej twórców, od towej, zmianie uległ dotychczasowy porządek operacyjne. Wprowadzono segregację w budynku na w architekturze poszukiwała między innymi Susan dziewiętnastowiecznej koncepcji świata pełnego europejskiego świata; niektórzy badacze i historycy strefy dostępne dla odwiedzających i pacjentów. Uzu- Sontag w książce Illnes as Metaphor. Autorka posłu- chorób i nędzy. uznają, że nastąpiło wówczas ostateczne pożeg- pełnieniem budynku były kuchnie, pralnie, magazyny, żyła się przykładem chorych na gruźlicę, dla których Szpital kojarzy nam się przede wszystkim nanie z wiekiem XIX. Nie ulega wątpliwości, że prosektorium, kostnica i kaplica szpitalna. Ze względu zmiana otoczenia, miała przyczynić się do polep- z dwiema przestrzeniami: pokojem pacjenta i salą tak tragiczna w skutkach wojna przyczyniła się do na funkcjonalność budynków centralnym elementem szenia ich stanu zdrowia. Zmiana środowiska, a tym operacyjną. Modernistyczny szpital, inaczej niż rozwoju medycyny. Rzesze inwalidów wojennych kompozycji był korytarz, z którego wchodziło się do samym przyzwyczajeń i oczekiwań społecznych miała miało to miejsce w przeszłości, stał się przestrze- 12 13

„Architektura i Budownictwo” 1931, nr 3, s. 105 nią przyjazną dla pacjenta. Starano się, aby sale Poszukująca awangarda architektoniczna lat dążenie do połączenia perfekcji z naturalnym chorych miały przyjemny klimat i odpowiedni układ dwudziestych, trzydziestych XX wieku skłaniała pięknem tworzywa. Tak postępowano również przestrzenny. Dbano, aby liczba chorych w pokoju się w kierunku, wytyczonym między innymi przez w budynkach szpitalnych. nie przekraczała ośmiu osób. Próbowano, o ile było działalność Miesa van der Rohe na początku lat Lata dwudzieste i trzydzieste XX wieku oprócz to możliwe ze względów finansowych, zastępować dwudziestych XX wieku. Jego „mniej znaczy wię- mody na sport i zdrowie wprowadziły także modę sale grupowe mniejszymi pokojami, w których cho- cej” przetransponowane na przestrzeń pawilonu na godne chorowanie, leczenie i śmierć. Międzywo- rzy czuli się bardziej komfortowo. Dla ciężko chorych w Barcelonie czy willę Tugendhatów w Brnie stało jenny szpital odzwierciedlał nowe trendy wynikające „Architektura i Budownictwo” 1931, nr 3, s. 105 lub wymagających klientów szpitali zaproponowano się pewnego rodzaju ikoną, chętnie powielaną przez z rozwoju medycyny: stał się szpitalem profilo- jednoosobowe pokoje, których komfort podnoszono architektów. Wrażenie chłodu, transparentność, wanym, w którym leczyło się konkretne choroby za pomocą uzupełnienia standardowego wyposaże- prostota stały się wyznacznikami nowej architektury. i prowadziło nad nimi badania. Polskie szpitalnictwo nia o nowoczesne meble i gustowne dodatki. Podejście takie dało możliwość ukazania budynku tego okresu starało się dogonić inne kraje euro- Co jest bardzo charakterystyczne, mimo szero- jako pewnego rodzaju gry, mającej za zadanie pejskie, np. Niemcy czy Szwajcarię, natykając się kich poszukiwań wokół formy szpitala, zmianie nie ukazanie piękna i szlachetności zastosowanego jednak na liczne niedogodności natury politycznej, uległo typowe łóżko szpitalne. Jego prosta, wręcz materiału. ekonomicznej i społecznej... Michał Choromański ascetyczna forma miała wynikać z dostosowania do Architektura miała podążać za funkcją budyn- pisał wówczas: „Do dziś dnia nie mogę pojąć, dla- potrzeb pacjentów i wymogów higieny. ku, nadawać mu nową jakość za pomocą różnych czego ludzie zdejmują kapelusze przed karawanem „Maszyna operacyjna, składająca się z pięciu środków wyrazu. Jednak kiedy przypatrzymy się żałobnym, lecz nie pochylają głowy przed mknącą ludzi, była ostatecznie puszczona w ruch i pracowała budynkom szpitalnym w kontekście dokonań ar- na ulicy karetką pogotowia”... „Daidalos, Architectur Kunst Kultur” 1997, Juni, s. 61 ściśle i bez omyłek. Operator i asystujący zlali się chitektury tego okresu, zauważymy, iż stosowane w jedną dziwną istotę, w jakiegoś potwora, hybrydę materiały, rozwiązania architektoniczne egzystowały o pięciu głowach i dziesięciu rękach, której wszystkie także w budynkach o innej funkcji. „Architektura i Budownictwo” 1938, nr 7, s. 209 ruchy były dokładnie obliczone i matematycznie Można powiedzieć, że architektura moderni- skoordynowane”. W taki sposób Michał Choromański styczna stworzyła pewnego rodzaju kod kulturowo- w powieści Zazdrość i medycyna (1933) uchwycił -architektoniczny, w myśl którego trudno jest odróż- moment przystąpienia do operacji w międzywojen- nić budynek przemysłowy od budynku szpitalnego nym szpitalu. czy mieszkalnego. Podejście takie nasuwa pytanie Sala operacyjna w modernistycznym szpitalu o granicę pomiędzy poszczególnymi rodzajami została przekształcona w sterylną, zimną prze- architektury. Z dzisiejszego punktu widzenia strzeń, w której najważniejszym elementem był możemy stwierdzić, że skutecznie udało się im tę stół operacyjny. Pomieszczenie to, z uwagi na granicę zatrzeć. przeprowadzane w nim operacje, miało być przede Przeświadczenie architektów dwudziesto- wszystkim łatwe do utrzymania w czystości. Ergo- lecia międzywojennego o tym, że tworzą nową nomia tej przestrzeni miała odgrywać bardzo ważną przestrzeń, dążąc jednocześnie do swoistego rolę z punktu widzenia użytkowników. zbawienia świata, było bardzo silne. Na kanwie Towarzyszyła temu wszystkiemu ograniczona poszukiwań jednorodnego stylu powstał rodzaj liczba sprzętów, przede wszystkim narzędzi i mate- międzynarodowej ikony, której znaczenie jest nadal riałów niezbędnych przy operacji. Minimalistyczne silnie rozpoznawalne. podejście do tego wnętrza było podyktowane nie Charakterystycznym motywem architektury tylko względami utylitarnymi, ale także modą. Kiedy modernistycznej było zamiłowanie do szlachetnych w 1926 roku Le Corbusier chwalił zestaw nowych materiałów. Ich zadaniem było ukazanie przestrzeni „Architektura i Budownictwo” 1936, nr 1, s. 102 mebli do budynku City National Bank, powiedział: jako struktury składającej się „to jest zimne i brutalne, z materiałów, które niczego nie udają ale dokładne i jednocześnie szczere”. – są naturalnie piękne w swojej prostocie i su- Szczerość wyrazu stała się wyznacznikiem dla obiek- rowości. Kamień, stal czy drewno, odpowiednio tów dwudziestolecia międzywojennego. Ich zadaniem konserwowane, z biegiem lat nabierają swoistego było ukazanie przestrzeni jako struktury składającej uroku. Patyna czasu nadaje im bardziej szlachetny, się z materiałów, które niczego nie udają. a zarazem wyrafinowany wygląd. Nie dziwi zatem 14 15

Adam Nadolny, "Wrócić do zdrowia", Przestrzenie zdrowia

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 07, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 526

Statistics

Adam Nadolny, "Wrócić do zdrowia", Przestrzenie zdrowia — Presentation Transcript

http://autoportret.pl	525
http://webcache.googleusercontent.com	1