Adam Nadolny, "Akt zakupu", Przestrzenie handlu

adam nadolny akt zakupu – handel w przestrzeni miasta William Szekspir pisał: „the people are the city” – „ludzie są miastem”. Metafora ta opisuje zjawisko il.: p. gössel, g. leuthäuser, architecture in XX century, kolonia 1991 przestrzenne, z którym zmagamy się od ponad 1000 lat. Można miasto potraktować jako pewnego rodzaju strukturę, w której dochodzi do przemiesza- nia ró-żnego rodzaju form, funkcji, obrazów, zapa- chów i widoków, a wszystkie one na nas oddziałują i nas współtworzą. Miasto to kumulacja przestrzeni, miejsc i punk- tów. Zależności pomiędzy nimi wpływają na jego klimat i charakter. Na przestrzeni lat powiązania te ulegają zmianom, jedne całkowicie zanikają, inne podlegają przekształceniom, nabierając nowego wyrazu. Nieodłącznym elementem każdego miasta jest przestrzeń, w której można dokonać „aktu” zakupu. To pewnego rodzaju rytuał związany z po- szukiwaniem, wypatrywaniem, a w ostatecznym 12

rozrachunku zdobyciem upragnionego produktu. Wyprawa w przestrzeń miasta, która ma na celu zdobycie „cennego łupu”, jest podyktowana nie tylko chęcią posiadania, ale także ludzkim zamiłowaniem do oglądania i bycia oglądanym. Christopher Alexan- der w swojej książce zatytułowanej A Pattern Lan- guage posuwa się do następującego stwierdzenia: „Każda społeczność potrzebuje miejsc, w których toczy się publiczne życie. Miejsc, do których chodzi się oglądać i spotykać innych ludzi. Dobrze jest tam bywać, aby być widzianym”. Chcąc prześledzić, jak kształtuje się zjawisko przestrzeni handlowych w mieście, można więc spróbować spojrzeć na nie zarazem jako na formę architektoniczną i wyraz psychologicznej potrzeby. Jeżeli przypatrzymy się poszczególnym etapom powstawania miast, uświadomimy sobie, jak ważnym czynnikiem jest umiejscowienie w jego strukturze głównego placu, bazaru czy też rynku. W staro- żytnej Grecji miejscem, w którym toczyło się życie kulturalne i handlowe, była agora. Średniowieczne miasto ma plac handlowy w centrum miasta, w formie rynku lub targowiska. To tutaj odbywa się spektakl nie tylko codziennych zakupów, ale i egzekucji skazanego przestępcy, jak również wymiana myśli i spostrzeżeń. Renesans i wiek XVII przyczyniły się do powstania nowych przestrzeni, w których toczyło się życie, także handlowe. Tradycyjny w tym znaczeniu słowa rynek odchodzi na dalszy plan il.: s. kostof, the city assembled, london 1992 – jest obecny w strukturze miasta, ale przejmuje bardziej utylitarne funkcje przestrzeni zaopatrującej mieszkańców w towary codziennego użytku. Plac, aleja, promenada stają się tymi miejscami w mieście, które przyciągają tłumy. To tutaj się bywa, aby być widzianym i podziwianym. Przy uczęszczanych ulicach pojawiają się sklepy, kawiarnie, szynki i za- jazdy. Również oprawa przestrzenna takich miejsc, jak np. Piazza Navona w Rzymie czy Krakowskie 13

il.: s. kostof, the city assembled, london 1992 Przedmieście w Warszawie, musi być odpowiednia. czonych na sprzedaż towarów. Architektura tych Ludzie tu przebywający mają nie tylko cieszyć się budynków podążała za ówczesną modą – działanie życiem, ale także czerpać przyjemność z oglądania takie miało na celu przyciągnięcie kupujących, otaczającej ich architektury. przybywających nie tylko z powodu ciekawej oferty Balast doświadczeń z wieków minionych oraz handlowej, ale także skuszonych samym wyglądem rozwój techniki w XIX w. przyczynił się niewątpliwie obiektu. Obiekty te cechowała duża ilość przeszkleń, do zmiany podejścia do zagadnienia przestrzeni umożliwiających z jednej strony naturalne doświet- handlowych w mieście. Ogromne znaczenie miały lenie budynku, z drugiej natomiast pokazujących wystawy światowe. Pierwsza z nich odbyła się uroki sklepowego wnętrza. Ważnym czynnikiem było w 1851 r. w Londynie. To właśnie na niej Joseph też stosowanie oświetlenia elektrycznego zarówno Paxton zaprezentował swój pawilon ekspozycyjny, na zewnątrz, jak i wewnątrz budynku. Można powie- będący w rzeczywistości wielką szklarnią. Zdoby- dzieć, że w XX w. dom handlowy stał się pewnego cze techniki w postaci stalowej konstrukcji, którą rodzaju świątynią, a zarazem – jednym z ulubionych można przykryć taflami szkła, pokazały, że istnieje tematów działań architektów. możliwość zgromadzenia pod jednym dachem wielu Okres socjalizmu w Polsce i krajach demokracji eksponatów ciekawych dla zwiedzających, przy jed- ludowej nie sprzyjał kontemplacji przestrzeni handlo- il.: m. warkoczewska, poznań wczoraj, gliwice 1998 noczesnym zapewnieniu im możliwości przyjemnego wych miasta – wręcz przeciwnie, domy towarowe spędzenia czasu i dokonania drobnych zakupów. odstraszały swoim wyglądem. „Szukałem dziś cały Oczywiście nic nie zastąpi pięknej, słonecznej ulicy dzień lalki dla mojej chrzestnej córki” – pisze w swoim wypełnionej sklepami, Dzienniku 1954 Leopold Tyrmand – „zaszedłem do pewnego sklepu spółdzielczego, noszącego jednak nie każdego dnia świeci słońce. w szyldzie nazwę: »Raj dziecięcy«. Przez długie mi- nuty nie mogłem wydobyć z siebie głosu, co wywołało Stwierdzenie to stało u zarania idei domu towarowe- aż zdumienie odpychającej, znudzonej, ekspedientki. go, który miał się stać wyznacznikiem nowej kultury Brudne, zabłocone wnętrze, ciemnawe światło gołej przestrzennej w tkance miasta. żarówki, zwalone na niechlujny stos lalki, bąki, liche Pierwsze domy towarowe powstały w Europie kręgle, rozpaczliwie szare piłki, wstrętne misie”. i Ameryce pod koniec XIX w. Dzięki zastosowaniu Można się zgadzać lub nie ze sposobami konstrukcji stalowej można było pod jednym dachem odbudowy i kreowania przestrzeni handlowych umieścić znaczną liczbę powierzchni przezna- po II wojnie światowej w Europie, a ostatnio także 14

il.: r. berenholtz, new york, new york 2000 w Polsce, był to jednak pewien etap w historii, pryzmat historii pozwala nabrać dystansu do tego, z wężowej skóry. Jeśli uda mi się znaleźć miejsce, którego nie można wymazać ani przekreślić. To, co dzieje się obecnie. Doświadczenia pokazują, gdzie będę się czuła jak u Tiffany’ego, kupię meble co proponują architekci i urbaniści dzisiaj, jest z jed- że historyczne układy przestrzenne świetnie radzą i nadam kotu imię”. Mimo wszystko należy mieć nej strony drogą powrotu do lat minionej świetności sobie w konkurencji ze współczesnymi realizacjami, nadzieję, że zdania wypowiedziane przez główną (o ile jest to możliwe), z drugiej – próbą wprowa- potrzebne są im tylko dobra wola i chęć wciągnięcia bohaterkę Śniadania u Tiffany’ego nie okażą się dzenia nowych idei i pomysłów w tkankę miasta. historii trafną charakterystyką człowieka naszej epoki, Nie zawsze jednak blaszane handlowe pudełka, a przestrzeń, w której robimy zakupy i spędzamy straszące i mamiące podróżnych i mieszkańców w rytm nowego miasta. czas pozostanie istotnym, ale jednak dodatkowym miast, są dobrym rozwiązaniem. Może słuszną elementem naszej miejskiej codzienności. drogą jest ta, jaką wybrano przy realizacji budynku „Wreszcie odkryłam, co mi najbardziej pomaga: centrum handlowego Stary Browar w Poznaniu? muszę wsiąść do taksówki i pojechać do Tiffany’ego. Cytaty w artykule: Jak widać po sukcesie przedsięwzięcia, takie Tam od razu się uspokajam, to takie ciche i dostojne Alexander C., A Pattern Language, New York 1977. działania mogą zaowocować powstaniem całkiem miejsce. U Tiffany’ego nic ci nie grozi, nie ze strony Capote T., Śniadanie u Tiffany’ego, Kolekcja „Gazety nowej przestrzeni, której korzenie będą sięgać tych uprzejmych sprzedawców w eleganckich Wyborczej”, nr 13, Mediasat Poland. czasów minionych. Spojrzenie na miasto poprzez garniturach i cudownego zapachu srebra i portfeli Tyrmand L., Dziennik 1954, Warszawa 1995. 15

Adam Nadolny, "Akt zakupu", Przestrzenie handlu

by Małopolski Instytut Kultury on Sep 28, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 54

Statistics

Adam Nadolny, "Akt zakupu", Przestrzenie handlu — Document Transcript

http://autoportret.pl	53
http://webcache.googleusercontent.com	1