Joanna Stocker, "Dziecko w mieście", Przestrzenie dziecięce

„W niedzielę bardzo ciężko zosta- ła zbombardowana północna część Amsterdamu. Spustoszenie musi być niesamowite, całe ulice leżą w gruzach i długo to jeszcze potrwa, zanim wszyscy ludzie zostaną odgrzebani. Do tej pory jest 200 zabitych i niezliczeni ranni; szpitale są przepełnione. Słyszy joanna stöcker się o zagubionych dzieciach, które dziecko w tlących się ruinach szukają zabitych rodziców”. Współczesne wojny wkraczają do miast z całym impetem, bez uprzedzenia. Nie istnieją odległe pola walki, na których mężczyźni po rycersku mogą zmie- rzyć swoje siły. Agresja znajduje ujście na terenach w mieście zamieszkanych przez duże liczby ludzi – cywilów. miasto w wojnie Z powodu zastraszenia, głodu, braku podstawowych lekarstw, wody, elektryczności, obaw przed reakcją obcych wojsk, cierpią przede wszystkim kobiety i dzieci, które pozostają w miastach. W czasie pokoju każde miasto, nawet jeśli chaotyczne, gubiące drogę, hałaśliwe i zatłoczone, niesie w sobie porządek; siłą rzeczy musiało przecież zorganizować logicznie masy ludzi przybywających do pracy. Większość miejsc istnieje w ramach mia- sta, ponieważ ktoś je zaproponował, zaprojektował i stworzył, w porozumieniu lub w sporze z innymi, w konkretnym celu. Mają służyć ludziom, zagospo- rys.: jakub bełszyński-głowacki, lat 5, pracownia aktywności twórczej centrum młodzieży im. dr. h. jordana w krakowie darowywać ich przestrzeń tak, by z niej korzystali jak najlepiej, by bezpiecznie topili w niej swój czas, by poruszali się po niej szybciej (ulice, place, chodni- ki) lub wolniej (park, ogród, aleja, kino, kawiarnie). Przeciętne dziecko mieszkające w mieście odnajduje swoje drogi i swoje własne sposoby na korzystanie z miejskiej przestrzeni. Często jest tak, że realne jej funkcje i znaczenia kompletnie się pod wpływem wyobraźni zmieniają. Ławka staje się stołem, podwórko rozległym terenem pokonywanym konno, czyli rowerem, w piwnicy czają się potwory uwielbiające ciemność, które można pokonać tylko z najlepszym przyjacielem mieszkającym w kamie- nicy obok. Bliskość innych ludzi, szkoły, sklepu wyznacza wąskie ramy dla pierwszych samodziel- nych kroków dzieci. Nie odchodź za daleko, nie przekraczaj przestrzeni, którą znasz, w której mogę cię odnaleźć, w której się nie zagubisz. Nie odchodź za daleko – żebym mogła cię zawołać. Taki układ zawierają dzieci ze swoimi matkami, wychodząc z domu. 30

rys.: alicja skolicka, lat 5, patcm im. dr. h. jordana w krakowie Przestrzeń miejska dzielona jest według tych notorycznie przestrzeni, urządzonej może ciasno, wizyt w teatrze, kinie, spotykania się ze znajomymi domowych paktów na miejsca bezpieczne i groźne, ale ciekawie, tym bardziej, że jeszcze skąpe do- w kawiarni, kupowania ulubionych lodów w znanym dozwolone i zabronione: śmietnik, piwnica, drzewo świadczenie dziecka nie pozbawia go przyjemności okienku. Dają one poczucie pewności i bezpieczeń- przed domem – nie wspinaj się zbyt wysoko, ulica odkrywania tego, co za rogiem. stwa, bo wiadomo, że nie zabraknie jedzenia w skle- – uważaj na samochody, nie jedź rowerem tam, gdzie pach, wody w kranie, światła w pokoju, że codziennie jest duży ruch, park – tylko do zmroku, kiosk, sklep, Najbardziej bezpieczne jest to, przyjdzie listonosz i śmieciarz, a w urodziny zaprosi chodnik – przepuść panią, szkoła – no, biegnij już, co zna się dobrze. się kolegów ze szkoły i sąsiedztwa. znów się spóźnisz. Uliczka na skróty, skok przez Wszystko to zaczyna się zmieniać w czasie woj- płot, ucieczka przed obcym psem, gonitwa za wła- Własny dom to podstawowy punkt orientacji – dopóki ny. Miasto było dotąd twierdzą broniącą się skutecznie snym, uciekającym na przełaj, bez reguł – byle go dziecko wie, gdzie się znajduje względem swojego w czasie zagrożenia; teraz wrażenie bezpieczeństwa złapać i znów uwięzić na smyczy. Rysowanie kredą domu – tak długo czuje się bezpiecznie. Miejsca okazuje się ulotne, nieprawdziwe. Obcy mogą wejść na chodniku, na murach, rzucanie kamieni w fikcyjne odwiedzane codziennie: podwórko, ulica, droga do domu, napaść na ulicy, zniszczyć budynek, zająć cele, utrata piłki, która wpadła nie wiadomo gdzie, do szkoły, dom babci, przyjaciela, boisko. I cały sze- go, wyważyć drzwi, wybić okno – i straszyć. Miasto krzyk, wołanie kolegów, płacz z powodu upadku, reg rytuałów: powitań, pożegnań, popołudniowych wojenne jest miastem przestraszonych kobiet i dzieci, zguby, bieg, zabawa w podchody, poszukiwanie, zakupów, niedzielnych spacerów, porannych wyjść które muszą chronić się przed przybywającymi z ze- ukrywanie się. Wszystko to w miejskiej, ograniczanej do szkoły i popołudniowych powrotów, okazjonalnych wnątrz, wrogo nastawionymi mężczyznami w wieku 31

ich mężów i ojców. Kobiety, które stają się często gło- wami rodziny, bojąc się gwałtu, ukrywają swoje córki, a jednocześnie same muszą wychodzić, by zdobyć wodę, jedzenie. Ciężarne kobiety obawiają się o po- ród, który odbędzie się w tak strasznych warunkach, często bez lekarza, potrzebnych lekarstw. Osierocone dzieci głodują, marzną, chorują, boją się. Wszyscy, którzy pozostają w takim mieście, muszą się ukrywać, rys.: jaś waligórski, lat 5, patcm im. dr. h. jordana w krakowie przestrzegać nowych nakazów i zakazów. „Bardziej też, niż mogę to powiedzieć, męczy mnie to, że nie wolno nam nigdy wychodzić na ze- wnątrz, i ogromnie się boję, że zostaniemy odkryci, a potem rozstrzelani”. W momencie, gdy zaczyna się tracić wyznaczniki codziennego życia, gubi się orientację w tym, co należy zrobić, gdzie można pójść, a gdzie w żadnym wypadku nie wolno się udać. Schemat poruszania się po mieście w czasie wojny jest zupełnie inny. Ciągłe pytanie: czy tędy można? czy jest bezpiecznie? Dobra znajomość przesmyków, przejść na skróty może uratować życie, znajomość przedziwnych kryjówek – często za cia- snych dla dorosłych – może ocalić dzieci. Schematu poruszania się po mieście nie wyznacza już sieć ulic i wygodnych chodników, spacer przestaje istnieć, nie wychodzi się z domu bez potrzeby. Przebywanie rys.: jaś czerlunczakiewicz, lat 5, patcm im. dr. h. jordana w krakowie na podwórku jest zbyt niebezpieczne, przestaje być dozwolone ze względu na zagrożenie. Zakupy nie są już okazją do spotkania znajomych, nie wysyła się po nie dzieci, bo zapomniało się czegoś w ostatniej chwili; zamieniają się w zdobywanie pożywienia i organizo- wanie niezbędnych produktów. Przejście z jednego punktu do drugiego przekształca się w niebezpieczne skradanie i wypatrywanie zagrożeń. W takiej przestrzeni dzieci stają się samotne, zastraszone. Często otoczone przez nowych ludzi, mają tylko wypełniać nieznane do tej pory polecenia, a przede wszystkim być cicho, bo wszelki hałas jest zagrożeniem. Miasto może huczeć, walczący mogą wrzeszczeć i wydawać rozkazy, cała reszta ma być cicho. 32

rys.: ania horodyska, lat 5, patcm im. dr. h. jordana w krakowie W czasie wojny dzieciom odebrane zostaje własne, wojenne rany. Zabawa jest przecież sztuką wszystko, co do tej pory współtworzyło ich codzien- i dzieci, tak jak dorośli, najchętniej tworzą scena- ność. „Dziś nie możesz iść do szkoły” zamiast: riusze wzorowane na rzeczywistości, by ją oswoić, „wstawaj wreszcie, spóźnisz się” – to w uszach odczarować i zrozumieć. dziecka niepojęta zmiana. Zmiana, która niszczy cały znany schemat codziennych powinności, a wraz Źródło cytatów: A. Frank, „Dziennik”, Kraków 2003. z nim pewność, że może bezpiecznie poruszać się w swoim świecie: w mieście, które zna. Pozostaje zabawa. Chcąc ocalić dziecięcą wyobraźnię i zdol- ność zapamiętywania, dorośli bawią się z dziećmi w przypominanie sobie rzeczywistości przedwojen- nej – ale one same częściej odgrywają role ofiar i katów, w inscenizowanych walkach odnosząc swoje 33

Joanna Stocker, "Dziecko w mieście", Przestrzenie dziecięce

by Małopolski Instytut Kultury on Sep 16, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 22

Statistics

Joanna Stocker, "Dziecko w mieście", Przestrzenie dziecięce — Document Transcript