Joanna Nowostawska - Gyalokay, "Pociąg do dzieciństwa", Przestrzenie dziecięce

joanna nowostawska-gyalókay pociąg do dzieciństwa fot.: www.gyermekvasut.hu Pociągiem dziecięcym zwanym Gyerme- kvasút w Górach Budzieńskich jechałam po raz pierwszy w 1995 r. wraz z kolegami ze studiów. Bardzo nas zaintrygowała ta podróż niezwykłą koleją ciągniętą przez małą, czerwoną lokomo- tywę o wdzięcznej nazwie Kis Piri, czyli Mała Piri (Piri to węgierskie zdrobnienie dziewczęcego imienia, które oznacza też kolor czerwony). Bilety sprawdzali poważni, ubrani w służbowe uniformy konduktorzy lat mniej więcej dziesięciu. fot.: joanna nowostawska-gyalókay Nic więc dziwnego, że kiedy mój synek Marcin osiągnął wiek, w którym tego rodzaju przejażdżki zaczynają sprawiać przyjemność, od razu go tam zabrałam. Wybraliśmy najdłuższą opcję: od stacji początkowej na Górze Széchenyiego (Széchenyi- hegy) do przystanku końcowego w Chłodnej Do- linie (Hűvösvölgy) i z powrotem. 26

fot.: www.gyermekvasut.hu Najpierw udaliśmy się po bilety. W dworcowym czyły 14 lat, zostają pożegnane podczas specjalnej holu pierwsze zaskoczenie. Wszystko jak na „doro- uroczystości. Niektórzy mogą jednak po dalszej słym” dworcu: rozkład jazdy pociągów, duży zegar, okna nauce pozostać na dziecięcej kolei, jako dorosła kas biletowych, przed nimi kolejki, gwar podróżnych obsługa (kierownicy stacji, motorniczy, obsługa siedzących na drewnianych ławkach i oczekujących techniczna). Jest to również marzeniem Andrása. na pociąg. Jednak po dokładnym przyjrzeniu okazuje Cała wspólnota dziecięca składa się z 15 grup. się, że okna kas są mniejsze, a spoza nich wyglądają Każda grupa odbywa służbę w tych samych dniach, uśmiechnięte dziecięce buzie. podejmuje te same prace, wspólnie bierze udział Właśnie dwóch, sięgających mi do ramienia kon- w programach organizowanych w czasie wolnym, duktorów z przewieszonymi przez ramię torbami, po- jak obozy, wycieczki, zawody. Grupy prowadzone spieszyło na peron. A poruszali się w swoich mundurach są przez starszych kolegów ze szkół średnich. niezwykle dostojnie. Postanowiłam dowiedzieć się, Właśnie w takiej grupie, dokładnie co 15 dni, między 7.00 a 7.30, w wytyczonym do tego celu bu- jak można zostać małym kolejarzem. dynku kolei dziecięcej, spotykają się András i Bence. Po przebraniu się w mundur i zjedzeniu śniadania András i Bence opowiedzieli mi z wielką ochotą zapoznają się z całodziennym podziałem zajęć. o tym, jak oni się tu znaleźli oraz jak wygląda ich Praca jest rozdzielona w taki sposób, aby każdy dzień służby. miał okazję spróbować wszystkiego. W styczniu każdego roku, na tydzień przed Kiedy byli początkującymi kolejarzami, przy- rozpoczęciem kursu przygotowującego do pracy dzielano ich do pracy ze starszymi, którzy starali na dziecięcej kolei, organizowane są tzw. otwarte się przekazać im swoje doświadczenie. Po szóstej drzwi. Mogą tu przyjść zarówno dzieci, jak i ich służbie, czyli mniej więcej po trzech miesiącach, rodzice czy nauczyciele. Aby zostać dziecięcym ko- wykonują już swoje prace całkowicie samodzielnie. lejarzem, należy przede wszystkim spełniać warunek Zawsze jednak mogą liczyć na pomoc dorosłego, wiekowy: zgłaszać mogą się chłopcy i dziewczynki który z nimi przebywa. Początkowo w wieku od 10 do14 lat, jednak średnia ocen kan- dydata nie powinna być niższa niż 4,0. Podobnie zajmowali się księgowością jak na dorosłej kolei, dzieci wykazują się wiedzą i obsługiwali zwrotnicę. fot.: www.gyermekvasut.hu zawodową na corocznym egzaminie. Wyróżnieni mogą wziąć udział we współzawodnictwie. Obecnie pracują jako konduktorzy. Przed nimi pra- Większość zgłaszających się dzieci spełnia te ca w kasach i na koniec dyspozytornia ruchu. Praca warunki i może tym samym zostać uroczyście paso- dyspozytora to zajęcie najbardziej odpowiedzialne wana na dziecięcych kolejarzy. Te z nich, które ukoń- i wywołujące najwięcej emocji. Dyspozytor kieruje 27

pracą innych w obrębie danej stacji oraz utrzymuje stały kontakt ze stacjami sąsiadującymi. András chyba też chciałby być dyspozytorem. Młodzi kolejarze pracę rozpoczynają wciągnię- ciem węgierskiej flagi narodowej na maszt i zostają odwiezieni służbowym pociągiem na wyznaczone miejsca pracy. W południe następuje przerwa obiadowa, a ok. 17.00 kolacja i opuszczenie flagi. Dorośli pracownicy oceniają całodzienną pracę, pozostaje jeszcze czas na wspólne zabawy i roz- mowy, po czym dzieci odwiezione są tramwajem do centrum, skąd mogą odebrać ich rodzice. Choć dla mnie miejscem pierwszego spotkania z pociągiem dziecięcym był Budapeszt, to sam pomysł nie jest wynalazkiem węgierskim. Pierwsza kolejka obsługiwana przez dzieci ruszyła w 1935 r. w mieście Tiflis w Gruzji. W czasach powojennych podobne pociągi stały się bardzo popularne we wszystkich krajach socjalistycznych. Na Węgrzech pomysł budowy kolejki powstał już w 1947 r. Początkowo miał on wielu przeciwników. Powątpiewano, czy uczniowie szkoły podstawowej będą na tyle dojrzali, aby móc wykonywać całkiem „dorosłą”, a w dodatku niezwykle odpowiedzialną pracę. W końcu zapadła pozytywna decyzja. fot.: joanna nowostawska-gyalókay Spośród wielu proponowanych miejsc wybrano górzystą okolicę Budapesztu. W ten sposób pociąg miał nie tylko pełnić funkcję rozrywkowo-edukacyjną, lecz również ułatwić wędrującym turystom dotarcie do wielu malowniczych miejsc. Oczywiście niemałą rolę w tak szybkiej realizacji projektu odegrał fakt, że tworzono wówczas w tej okolicy obóz pionierski, do którego, jak dotąd, można było dotrzeć tylko pie- szo. 11 kwietnia 1948 r. rozpoczęto budowę pierwszego odcinka trasy długości 3,1 km, a już 31 lipca tego samego roku ruszył pierwszy pociąg. Budowa niektórych odcinków przysporzyła niemałych trudno- ści. Tam, gdzie występowały strome zbocza skalne, tory kolejowe należało zamocować na specjalnych ścianach podporowych. Wybito też tunel o długości 198 m oraz położono dwa mosty. Po roku oddano dwie kolejne stacje, zaś 20 sierpnia 1950 r. – całą trasę o długości 11,2 km, łącznie 7 stacji. Mój synek aż piszczał z radości, kiedy nasz wagonik wjechał do ciemnego tunelu, a wtórowało mu wiele innych dziecięcych głosików. Wrażenie fot.: www.gyermekvasut.hu było silniejsze dzięki temu, że latem wagony kolejki mają pozostawione tylko zadaszenie i boczne balu- strady drabinkowe, więc siedząc wewnątrz na ławce można przyglądać się uciekającym w dole szynom. Wjeżdżając w upalny, letni dzień do tunelu, doświad- 28

czyliśmy przyjemnego uczucia chłodu i wilgoci. Niewiele brakowało, aby budapeszteńska kolej Poczuliśmy, że nasza podróż dzieje się naprawdę. dziecięca stała się przeżytkiem socjalizmu. Kryzys Marcin chwycił mnie mocniej za rękę. nastąpił w 1989 r., kiedy z powodu złego stanu Wyjechaliśmy z tunelu i nasz pociąg zaczął technicznego i braku funduszy postanowiono ją się wspinać coraz wyżej. Jechaliśmy z prędkością zamknąć. Dodatkowo znaleźli się tacy, którzy koja- 20 km/h, mieliśmy jednak wrażenie, że pociąg jedzie rzyli ją jedynie z ruchem pionierskim. Na szczęście o wiele szybciej. Raz po raz tysiące byłych dziecięcych kolejarzy zaprotesto- wało i dyrekcja Węgierskich Kolei Państwowych do przedziału wpadały gałęzie drzew MÁV zadecydowała, że przeprowadzi gruntowną modernizację. W latach 1990-1995 wykonano wyrastających tuż przy torach. Wreszcie na pewnej wszystkie konieczne prace, m.in. wymieniono tory wysokości drzewa się przerzedziły i zobaczyliśmy na szyny o rozmiarze 48 (uzyskane podczas odnowy mocny błękit nieba, a w dole domy, domki, rzeczki. odcinka zwykłej, dużej kolei). Zmianom uległ też sam Czasem zakręty przypominały prawdziwe serpentyny wizerunek kolejki: przemianowano ją z pionierskiej górskie, a wtedy widzieliśmy całkiem dobrze ogon na dziecięcą, czerwone pionierskie chusty zostały własnego pociągu. zastąpione przez niebieskie, kolejarskie, a nadane W pewnym momencie Marcin szepnął mi w latach 50. nazwy wiosek-stacji odzyskały swoje do ucha: „Mamo, pan konduktor!”. Rzeczywiście, stare, niezwykle zresztą piękne nazwy. Urozmaico- to Bence sprawdzał bilety. Marcin podał mu z wy- no też formę samych przejazdów, gdyż w niedziele raźnym zadowoleniem ściskany do tej pory w ręce i święta ruszyła bezużyteczna dotąd ciuchcia paro- kawałek tekturki i patrzył, jak chłopiec dziurkuje go wa, odtąd tzw. „pociąg z nostalgią”. przy pomocy prawdziwego kasownika. Nasza podróż dobiegła końca. Przez ponad go- Dojechaliśmy do stacji János-hegy (Góra Jáno- dzinę braliśmy udział w cudownej zamianie ról. Skoro sa), najwyższego wzniesienia na trasie (527 m). Jeśli ulubioną zabawą dziecięcą jest naśladowanie życia ktoś ma ochotę, może tu wysiąść z pociągu i wspiąć dorosłych, to dlaczego nie mamy pozwolić na istnie- się do punktu widokowego Elżbiety (Erzsébet-kilátó), nie takich wycinków świata, w których to dzieci będą skąd znakomicie widać panoramę Budapesztu, lub decydować, a my po prostu włączymy się do zaba- przejechać się wyciągiem krzesełkowym zwanym wy? W końcu obu stronom przynosi to przecież tyle fot.: www.gyermekvasut.hu Libegő i poczekać na następny pociąg. My poje- przyjemności... chaliśmy dalej, gdyż Marcina zdecydowanie bardziej interesowała sama podróż pociągiem. fot.: joanna nowostawska-gyalókay 29

Joanna Nowostawska - Gyalokay, "Pociąg do dzieciństwa", Przestrzenie dziecięce

by Małopolski Instytut Kultury on Sep 16, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 3

Statistics

Joanna Nowostawska - Gyalokay, "Pociąg do dzieciństwa", Przestrzenie dziecięce — Document Transcript