Anna Palej, "Całe miasto placem zabaw", Przestrzenie dziecięce

anna palej całe miasto placem zabaw czyli o nabywaniu umiejętności społecznych „Przestrzenie miejskie”, „dziecko” i „zabawa” – terminy te nie wydają się być powiązane ze sobą w sensowny sposób. Miasta bowiem traktowane są obecnie w pierwszym rzędzie jako tło dla dzia- łań ekonomicznych, potrzeby dzieci rozpatrywane są na ogół z pominięciem aspektu przestrzennego, za najlepsze zaś miejsce dla dziecięcej zabawy uważane są (niezmiennie) specjalnie do tego celu urządzone place. Tymczasem przez całe wieki to właśnie przestrzenie publiczne miasta były ulubionym placem zabaw dzieci miejskich, a pełniąc wiele wartościowych funkcji poznawczych i społecznych, wnosiły istotny wkład w prawidłowy i wielostronny rozwój młodego pokolenia. Ulica jeszcze do niedawna była miejscem, gdzie ludzie zatrzymywali się, by porozmawiać z sąsiada- mi. Gdzie, będąc dzieckiem, można było bawić się z rówieśnikami w sklep i dom, chować pod schoda- mi i słuchać fascynujących rozmów, jakie prowadzą dorośli. Gdzie, korzystając ze stosunkowo gładkiej, trudno dostępnej gdzie indziej nawierzchni, grało się z innymi dziećmi w piłkę, ślizgało na przykręcanych do bucików łyżwach, jeździło na hulajnodze czy wszystkie fot. w artykule:anna palej rowerze. Ulice, oprócz interesujących zabawowych rekwizytów, miały też niezwykle silny czynnik jednoczący, toteż sprzyjały tworzeniu się społecz- ności zabawowych, mających wyraźne poczucie odrębności w stosunku do grup z „drugiej ulicy”. Dzieci robiły jednak chętnie towarzyskie wyprawy 4

na sąsiednie ulice, za zezwoleniem przywoływanej nym elementem utrzymywania społecznej stabilności do okna mamy, poszerzając w ten sposób promień i zarządzania procesami, które podlegać powinny eksplorowanego terenu i realizując swe potrzeby wspólnej trosce. autonomii i mobilności. Czując się pewnie pośród Dzisiaj coraz mniej dzieci widać na ulicach, innych dzieci oraz pod dyskretną kontrolą mniej coraz rzadziej też słychać w mieście ich śmiech lub bardziej znanych dorosłych, mogły stawić czoła i rozmowy. Dlaczego tak się dzieje? temu, co obce – miejscom, ludziom i zdarzeniom. Jedną z ważnych przyczyn tego stanu rzeczy Zapuszczając się w coraz bardziej oddalone od do- są zmiany w charakterze większości współczesnych mu rejony, dzieci okazywały się też prawdziwymi przestrzeni publicznych. Jezdnie, a często także mistrzami w wyszukiwaniu tych cech środowiska, chodniki, zaanektowane zostały przez samochody. które pozwalały im podejmować wyzwania oraz Przylegające do ulic i placów budynki przeniosły testować swe umiejętności intelektualne i rucho- większość funkcji aktywizujących życie społeczne we. Toteż każdy, nawet zwykły spacer potrafiły do swego wnętrza. Zniknęły też, z wyjątkiem może przemienić ścisłych centrów miast, elementy i zdarzenia pobu- dzające dziecięcą wyobraźnię, stanowiące wyzwa- w piękny gimnastyczny taniec, nie, zachęcające do obserwacji, myślenia i działania razem z innymi. splatający potrzeby i osobowość dziecka z możliwo- Inna przyczyna nieobecności dzieci na ulicach ściami, jakie daje otoczenie. związana jest z różnego typu niebezpieczeństwami. Bezpieczeństwu i łatwej socjalizacji w prze- Jednym z najczęściej wymienianych zagrożeń czy- strzeniach miasta zawsze sprzyjało przemieszanie hających na dziecko na ulicy jest ruch samochodowy. funkcji i przenikanie się domeny publicznej i prywat- Niemniej silna wydaje się być dziś obawa rodziców nej. Wzajemne relacje pomiędzy życiem wewnątrz przed krzywdą, jaką mogą wyrządzić ich dzieciom budynków a życiem, jakim tętniły ulice i place, były obcy ludzie. Powszechna nieufność i lęki przekazy- ułatwione dzięki świadomemu rozwiązywaniu fasad wane są w najlepszej wierze dzieciom, które zamiast domów w taki sposób, by otwarte, usługowe partery radować się z innymi bogatym życiem miasta, całymi zapraszały do „wewnątrz”, zaś zadbane i zindywidu- godzinami „przesiadują” w cyberprzestrzeni, utożsa- alizowane wyższe kondygnacje mieszkalne perso- mianej coraz częściej z nowoczesnym środowiskiem, nalizowały ulicę i informowały o działającym na niej, w którym dziecko może się bezpiecznie kształcić społecznym dozorze. Bezpośrednia bliskość funkcji i wychowywać. pracy i mieszkania oraz walory socjalizacyjne ulicy Najlepsze jednak programy telewizyjne czy kom- sprawiały, iż przestrzeń publiczna była dla wszystkich puterowe nie są w stanie przygotować dzieci do ży- członków społeczeństwa gościnna, stając się waż- cia w społeczeństwie, utrudniają bowiem młodemu 5

pokoleniu formułowanie życiowych zasad i testowa- nie ich w realnych warunkach. Zamiast stopniowo uczyć się na własnych błędach, dzieci wybierają z menu jedną z zaprogramowanych wcześniej opcji, a dzięki sprawnie działającemu systemowi nagród i kar szybko orientują się, jak – robiąc możliwie najmniej błędów – znaleźć „poprawną” odpowiedź i przyjąć „poprawną” postawę. Takie mechaniczne wychowanie nie sprawdza się w prawdziwym życiu, ogranicza procesy poznawcze i rozwój psychospo- łeczny dziecka, odcinając je od całej gamy bodźców i doświadczeń. W przeciwieństwie do kontaktów w sieci, kontakty „twarzą w twarz” są bardzo boga- te. Rozmawiając z ludźmi bezpośrednio, widzimy ich wyraz twarzy, ruchy ciała, mimikę i postawę, słyszymy też ich głos – jego natężenie, modulację, tembr i ton. Wzajemne obserwowanie się rozmówców pomaga określać intencję wypowiadanych słów, dostoso- wywać na bieżąco przekazywane treści do bezpo- średnich na nie reakcji. Pozwala też wprowadzać do rozmowy humor, sarkazm i ironię. Ludzie dorośli, bazując na wieloletnich, autentycznych relacjach fizycznych z członkami rodziny, przyjaciółmi czy kolegami z pracy, kontaktując się z nimi drogą elektroniczną, „wyczarowują ich obecność”, na- dając ograniczonej narzędziem rozmowie bardziej subtelne formy. Dzieci, nie mające utrwalonych w tym względzie doświadczeń, są takich umiejęt- ności pozbawione. Świat wirtualny jako środowisko wychowawcze nie jest też doskonały z innych względów. Aprobaty ze strony liczących się w życiu dziecka dorosłych, miłości i szacunku (niezbędnych dla kształtowania się pozytywnych zachowań, będących podstawą ży- cia społecznego) nie da się przekazać za pomocą monitora. Do tego potrzebny jest uśmiech, uścisk, miły ton głosu i słowa wypowiadane łagodnie. Bezpieczne przestrzenie miasta, obok stabilnego środowiska rodzinnego, odkrywane są teraz niejako na nowo, jako miejsce przygotowania dzieci do życia w społeczeństwie. Na staranne urządzonych ulicach i placach dzieci uczą się najlepiej umiejętności współ- życia, rozmawiania z różnymi ludźmi, chęci niesienia pomocy innym. Budując zatem miasta, wytyczając przyszłe cele, musimy starać się tworzyć i dzieciom warunki dla zdobywania doświadczeń, dokonywania 6

odkryć, budowania systemów wartości w oparciu o własne obserwacje i działania. Musimy też pomóc im zaistnieć w społeczeństwie, zaprezentować swe talenty, zyskać ze strony bliskich i obcych szacunek i aprobatę, które są tak potrzebne do prawidłowego rozwoju. Warto na koniec wspomnieć o jeszcze jednym, szczególnym związku pomiędzy miastem a dziećmi. Badania przeprowadzone na Uniwersytecie Kalifor- nijskim wykazały, że takie wartości, jak piękno, konsekwencja, szacunek czy sprawiedliwość, mogą być przekazywane dzieciom poprzez konfigurację placów i ulic, uformowanie i funkcje budynków, ich estetykę oraz wyrażane przez nie treści. „Widoczne w pięknym mieście, uznawane pryncypia projektowe, takie jak harmonia, dobrze dobrane proporcje, odpowiednie relacje pomiędzy budynkami, kontynuacja przestrzeni publicznej, jedność i różnorodność – nie odnoszą się jedynie do struktur fizycznych. Są one także przyjmowane za model postaw pozytywnych”. I przeciwnie: „zasady rządzące środowiskiem fizycz- nym w brzydkim mieście – nuda, jednostajność, konfliktowe relacje między obiektami czy niekontro- lowany rozwój – mogą być rozumiane przez dziecko jako przyzwolenie, a nawet zachęta do zachowań konfliktowych i niekontrolowanej agresji”. Nie jest zatem przypadkiem, iż „okrutne dzieci” zdarzają się o wiele częściej w brzydkich i zapo- mnianych przez władze oraz planistów rejonach miasta. Cytaty w artykule: H. L. Lennard, S. Crowhurst Lennard, „The Forgotten Child”, 2000. 7

Anna Palej, "Całe miasto placem zabaw", Przestrzenie dziecięce

by Małopolski Instytut Kultury on Sep 16, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 51

Statistics

Anna Palej, "Całe miasto placem zabaw", Przestrzenie dziecięce — Document Transcript