Monika Zawadzka, Jacek Dominiczak, "Spowolnienie i uważność", Ogrody

monika zawadzka, jacek dominiczak obraz ogrodu Zabieramy Cię na północny kraniec Polski, spowolnienie na wybrzeże Bałtyku, a właściwie na wybrzeże Zatoki Gdańskiej, do Kolibek, do miejsca, które powstało w XIII w. przy głównym trakcie z Gdańska do Szczecina, wykorzystując naturalne zagłębienie i uważność – kolebkę – utworzone przez lodowiec tuż przed skrajem nadmorskiej kępy. dwa obrazy z przeszłości projektowanie według Urodzić się tu 200 lat temu; spędzać zimowe wieczory w rozgrzanym kaflowym piecem salonie, kodu przestrzennego miejsca czytając powieści w gęstym świetle naftowej lampy; spacerować po bezludnym, wysokim klifie, obserwu- jąc łodzie rybaków z pobliskiej osady wypływające i powracające z połowu; czasami, nieczęsto, wypra- wiać się końmi godzinę drogi na południe, do najbliż- szego miasta – wiecznego Gdańska – po niezbędne sprawunki czy kulturalne nowości. Zostać przesiedlonym do dworu przed 50 laty, tuż po II wojnie światowej; dorastać w jego brutalnie wygrodzonych salonach, dzieląc je z kilkunastoma innymi rodzinami; razem z gromadą dzieci prowadzić wojny w alejach parku; bez końca wspinać się i sta- czać po stromiznach nadmorskiej skarpy, a w letnie popołudnia skakać przez fale i potem bez tchu leżeć na palącym piasku, dwie minuty biegiem od swego nowego, obcego domu. obraz teraźniejszy Przejdźmy się po terenie. Kolibki składają się dziś z trzech przestrzeni: północnego dziedzińca podworskiego, parku położonego nieco na południe oraz rozciągających się daleko w kierunku południo- wym łąk krajobrazowych. Każdy z tych obszarów posiada własną myśl przestrzenną, ale wszystkie je spina ponad kilometrowej długości oś kompozycyjna, biegnąca niemal dokładnie z północy na południe. Pierwszy z nich, obszar podworski, skupia się wszystkie il. w artykule: diaade.org wokół wyraźnie wykształconego podwórca, który dziś tworzą budynki XIX-wiecznego dworu i stajni oraz XX-wieczne zabudowania gospodarcze. Park, założony w 1. połowie XVII w., przeciwstawia głów- nej osi podłużnej Kolibek poprzeczne aleje, które razem z ową osią współtworzą regularną geome- tryczną kompozycję kwater cennego starodrzewu. 20

Trudno słowami opisać ten drogocenny obszar Najbardziej rozległa część krajobrazowa, pomimo Trójmiasta – miejsce, gdzie tracisz z oczu sylwety luźnego układu, także kontynuuje kolibkowską domów i samochodów, by zapatrzeć się w pustkę oś. Biegnąca z północy na południe główna aleja szaro-zielonej linii horyzontu, zasłuchać w nacho- wznosi się i opada na stokach morenowej koleby, dzące na siebie głosy ziemi i morza, ptaków i wiatru. otwierając unikalne, dalekie perspektywy na wody Możesz tu do woli spacerować, siedzieć, patrzeć, Zatoki Gdańskiej, widoczne dla pasażerów pocią- zrzucać z siebie codzienne zmęczenie reklamą, gów i samochodów podróżujących na trasie Gdańsk hałasem, nadmiarem – napastliwymi dźwiękami – Gdynia. Ta część naturalnie komponowanego kra- i obrazami, które w miastach zaakceptowaliśmy jobrazu została dołączona do Kolibek prawdopodob- jako najbliższe środowisko. nie na pocz. XVIII w. Według lokalnych kaszubskich podań właśnie tu, u ujścia Sweliny do morza, młody niestety Jan III Sobieski po raz pierwszy ujrzał swą przyszłą żonę, Marysieńkę... Po II wojnie tę najbardziej „dzi- Niezwykła przestrzeń, otoczona z trzech stron ką” partię zespołu przekształcono na kilka dekad miastem, nie zdołała w ostatnim półwieczu obronić w miejską szkółkę drzew i krzewów, działającą się przed degradacją i zdewastowaniem. W starej na potrzeby przestrzeni publicznych Gdyni. Dzisiaj alei grabowej w latach 70. zbudowano moderni- śladem tej przeszłości jest zaskakująca, polifoniczna styczną kotłownię; w zabytkowym parku pojawiły się szachownica wielu gatunków roślin, które, zdzicza- składy materiałów budowlanych i nielegalne wysy- łe i opuszczone, składają się w przestrzenne grupy piska śmieci; dla powstającego drobnego biznesu kształtów i zapachów. Wiosną w kolebach zakwitają podzielono teren i budynki zespołu podworskiego. białe i bladoróżowe skarlałe sady – resztki dawnych Spacerowicze, zapuszczający się na pełne dzikiego kaszubskich odmian grusz i wiśni. Latem gorące po- uroku nadmorskie stoki, zaczęli się skarżyć na brak wietrze przesycone jest zapachem kwiatów dzikiej poczucia bezpieczeństwa, zaczepki, kradzieże. róży, zaś jesienią jary czerwienią się i złocą drobny- mi owocami kłujących krzewów, na których żerują rozpoznanie chmary małych ptaków, gotujące się na nadejście zimy, która tu, nad samym wybrzeżem, trwa często Samorząd Gdyni podjął decyzję przeznaczenia do późnych dni kwietnia. tego wyjątkowego fragmentu miasta na pierwszy 21

Kod Przestrzenny Misją Kodu Przestrzennego jest wspomożenie Siatki przestrzenne są danymi specyficznie procesu projektowego w dążeniu do zbudowania architektonicznymi (architectural data) służący- miasta o środowisku przestrzennym najwyższej ja- mi zrozumieniu układu przestrzennego miasta. kości. U podstaw Kodu leży przekonanie, że jednym Są teoretycznym analogiem mapy mentalnej, którą z podstawowych czynników decydujących o jakości człowiek tworzy w procesie percepcji miejskiej zamieszkiwania jest poczucie wspólnoty kulturowej struktury przestrzennej, tj. w procesie jej mapo- z regionem i miejscem, kontynuowanie i kultywowanie wania (mapping). Siatka przestrzenna stanowi tych wszystkich cech przestrzennych miejsca, które do- zatem geometryczny prototyp przestrzeni, którą tychczas budowały jego największą wartość, stanowiły opisuje, jest narzędziem koniecznym do interpreta- wyróżnik spośród wszystkich innych miejsc na ziemi. cji deformacji przestrzennych na danym obszarze. Strategią Kodu jest opisanie celów projektowania Dane, które wykorzystuje siatka przestrzenna, nie oraz dostarczenie niezbędnej do ich osiągnięcia infor- są danymi historycznymi w tym sensie, że nie zo- macji w taki sposób, by nakierować uwagę wszyst- stały (jak dotychczas) potwierdzone przez warsztat kich uczestników procesu projektowego na wspólną badawczy oparty o metodologię nauk historycznych. realizację tych celów. Chodzi o stworzenie mechani- Informacje te są zdobywane w oparciu o warsztat zmów i narzędzi, które wspomagać będą efektywność badawczy architekta. i jakość projektowania opisaną w misji Kodu. Podsta- Metoda Kodu Przestrzennego, sprawdzona wowym mechanizmem jest więc koordynacja celów w wielu projektach, wpisuje się znakomicie w no- projektowania urbanistycznego, architektonicznego wą ustawę o planowaniu i zagospodarowaniu i wykonawczego, a podstawowym narzędziem – in- przestrzennym, która wprowadza do zapisów pra- formacja o cechach identyfikujących miejsce. Będzie wa wymóg, by „ład przestrzenny” przyjąć za jedną ona rozpowszechniana wśród wszystkich uczestników z kluczowych podstaw planowania przestrzeni procesu projektowego jeszcze przed przystąpieniem i by ów ład – raz osiągnięty – podlegał ochronie. do wstępnych prac koncepcyjnych. Te znaczące zapisy zbliżają ideę ochrony ładu Na Kod Przestrzenny Ogrodu Botanicznego do usankcjonowanych już prawnie idei ochrony w Kolibkach składają się następujące części: zabytków, ochrony dóbr kultury i, ostatnio, ochrony środowiska naturalnego. Znaczy to też, że, Kod Źródłowy podobnie jak obszar wiedzy historycznej, kultu- Wizja Przestrzenna Ogrodu rowej czy ekologicznej, architektura, urbanistyka Kod Projektowy, który zapisany jest w re- i planowanie muszą wytworzyć jasne systemy gułach Planu wartości w ramach wspólnej odpowiedzialności za ład przestrzenny. Kod Przestrzenny Miejsca Opracowanie wykorzystuje autorską metodę opisu podąża w tym kierunku: przyjmując ekspresję przestrzeni urbanistycznej i architektonicznej: jest ona i rozpoznawalność cech lokalnych miejsca za jed- traktowana jako „system wnętrz w procesie percepcji”. ne z głównych wartości ładu przestrzennego, ustala Podstawowym narzędziem identyfikacji, analizy i zapisu reguły ochrony i możliwości kontynuacji w oparciu informacji jest w tej metodzie siatka przestrzenna. o prototyp i jego deformacje. 22

w kraju, nadmorski ogród botaniczny. W 2002 r. Pamięć mityczna tutejszych rybaków umieszcza pracownia projektowa „architektura/dialog STUDIO w Kolibkach kaszubski Raj. Raj – miejsce początku jacek dominiczak” rozpoczęła prace nad zbudo- – wszystkie kultury pieczołowicie sytuowały w prze- waniem dla Kolibek systemu prawa lokalnego, strzeniach dla siebie najważniejszych i najdoskonal- czyli tzw. Miejscowego Planu Zagospodarowania szych. Więc gdy będziesz w Trójmieście i opuszcza- Przestrzennego. jąc Sopot skierujesz się ku Gdyni, zwolnij znacznie Specyfika STUDIO wiąże się z wieloletnimi i patrz uważnie w prawo, w kierunku wschodnim. pracami nad metodą projektowania opartą o Kod Nie przegap miejsca, gdzie morze, wciąż na nowo, Przestrzenny Miejsca. Wizja ogrodu botanicznego układa się w kolebce morenowych wzgórz. w Kolibkach w Gdyni, przedstawiona przez STU- DIO po rozpoznaniu wartości przyrodniczych, kul- turowych i architektonicznych, zakłada „pamięć” wszystkich obrazów jego historii przestrzennej. Polecamy: Siatki przestrzenne (jedno z narzędzi metody http://diaade.org Kodu Przestrzennego Miejsca – patrz informacje w ramce obok), które opisują cały teren Kolibek, nie zostały zhierarchizowane. Zamiast tego przy- monika zawadzka – architektka, antropolożka kulturowa; jęto plan, który pozwolił między innymi na eks- jest projektantką w pracowni projektowej „architektura/ pozycję pozornie sprzecznych cech miejsca. dialog STUDIO jacek dominiczak” oraz administratorką Przykładem może być zestawienie zamkniętego, i moderatorką w „architektura+dialog. Podyplomowe historycznego parku przydworskiego z układem Studium Projektowania” na Akademii Sztuk Pięknych znacznie późniejszych szkółek drzew i krzewów, w Gdańsku, gdzie prowadzi autorskie seminarium „Osoba których główna aleja geometrycznie nakłada się – przestrzenie wewnętrzności”; współredaguje internetowe na stary park. miejsce pracy nad architekturą dialogiczną „diaade.org”. Na terenie ogrodu botanicznego ma być prowadzony uniwersytecki program naukowy. jacek dominiczak – architekt, teoretyk i praktyk architek- Wymaga to nie tylko budowy nowych oranżerii tury dialogicznej oraz metodologii projektowania dialogicz- i palmiarni charakterystycznych dla wszystkich nego; inicjator i kierownik programu „architektura+dialog. ogrodów botanicznych, ale również pomieszczeń Podyplomowe Studium Projektowania” na Akademii Sztuk na potrzeby laboratoriów, w których prowadzone Pięknych w Gdańsku, wydawca i współredaktor „diaade.org będą prace naukowe związane z ogrodem. Kod – miejsce pracy nad architekturą dialogiczną”, prowadzi Przestrzenny Miejsca – odszukany prototyp geo- firmę „architektura/dialog STUDIO jacek dominiczak”. Autor metryczny i typologia jego lokalnych deformacji „Miasta Dialogicznego” - cyklu 12 esejów opublikowanych – pozwolił na odpowiednią, konsekwentną wobec w miesięczniku „Architektura-murator” (10.2002-9.2003). dotychczasowych wartości przestrzennych miejsca, Wykładał i uczył projektowania w Gdańsku, Warszawie, rozbudowę zespołu dawnego dworu. Meksyku i Stanach Zjednoczonych. W 2004 zaproszony do pawilonu polskiego 9. Wystawy Architektury organizowanej spowolnienie i uważność przez Biennale w Wenecji. 23

Monika Zawadzka, Jacek Dominiczak, "Spowolnienie i uważność", Ogrody

by Małopolski Instytut Kultury on Sep 16, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 49

Statistics

Monika Zawadzka, Jacek Dominiczak, "Spowolnienie i uważność", Ogrody — Document Transcript