Marcin Klag, "Nie tylko Brel i Bruksela", Rewitalizacja

marcin klag nie tylko brel i bruksela chaotyczne belgijskie impresje Jestem Mario – mówi ze zdecydowanie niefrancu- żadnych pieniędzy. Na emeryturze zamieszkałem skim akcentem starszy, uśmiechnięty Włoch wrę- z żoną w Grand Hornu. czając z dumą wizytówkę „sąsiad Grand Hornu”. Mario chętnie przesiaduje w budynkach byłej kopalni – Pracowałem w belgijskich kopalniach przez wiele Grand Hornu, odwiedza wystawy, rozmawia z gość- lat. Odszedłem, kiedy zaczęły się przekształcenia mi, przyprowadza swoich znajomych. Jest łącznikiem i redukcja zatrudnienia. Nie czekałem na ostatni pomiędzy instytucją, a okolicznymi mieszkańcami. moment, bo wiedziałem, że sytuacja się nie po- Chociaż jego gadatliwość jest absorbująca, nie lepszy. Nie żałuję tak jak koledzy, którzy trzymali traktują go tam jako natręta – przeciwnie, doceniają się wydobycia do ostatniej chwili, kiedy już nie było jego rolę lidera lokalnej społeczności. Podczas wizyty 6

wszystkie fot. w artykule: marcin klag króla belgijskiego w Grand Hornu Mario wręczał na- dizajnu. Do biura architektów dobudowano nowo- wet kwiaty jego królewskiej mości Albertowi II. czesny obiekt, w którym stworzono Muzeum Sztuki Kompleks kopalniany Grand Hornu został wzniesiony Współczesnej. Jeśli dizajn przemawia do stojących ok. 1834 r. przez Henriego Degorge’a. Degorge był twardo na ziemi robotników, to nowoczesna sztu- zafascynowany nowoczesną technologią i prze- ka nie jest łatwa w odbiorze, wymaga poznania, mysłem, chciał stworzyć nowoczesne miejsce dłuższego zastanowienia, rozszyfrowania kodu, pracy, w którym górnikom żyłoby się dobrze i do- który stwarza artysta. Nowoczesna sztuka w no- statnio. Wokół budynków kopalni, mieszczących woczesnym muzeum onieśmiela. Jednak wszyscy biura inżynierów, pracownie rzemieślników, wielką sąsiedzi Grand Hornu mają specjalne wizytówki maszynownię oraz stajnie i stodoły, stały szeregi i karty wstępu, mogą tu przychodzić, kiedy tylko domków, w których mieszkały górnicze rodziny. chcą, a i pracownicy muzeum nie zapominają Każda rodzina w jednym domu. Na początku XIX o swoich sąsiadach. W swoistym obchodzie odwie- wieku takie warunki mieszkaniowe dla robotników dzają okoliczne domki i przynoszą prace plastyczne, były czymś niezwykłym. Wysoki poziom życia, nowo- opowiadają o tym, co dany obiekt reprezentuje, jak czesna technologia sprzedawana innym zakładom powstał, kto go stworzył. Dzięki tym wizytom ludzie i etos pracodawcy-opiekuna przyniosły kopalni dobrą chętniej bywają w miejscu, do którego się zrazili, sławę. Zamiłowanie Degorge’a do dobrej architektury kiedy stracili w nim zatrudnienie. Przychodzą coraz i pragmatycznego wykorzystania nauki przynosi- chętniej, patrzą na turystów i dzieci, które przyjeż- ło korzyści całej społeczności. Jednak w drugiej dżają ze szkół w całej Belgii, wypełniają zadania połowie XX wieku, nieco ponad sto lat po śmierci wskazane im przez przewodników, poznają historię Degorge’a, kopalnia została zlikwidowana. Budynki kopalni. A Mario cieszy się, że ceny nieruchomości o wspaniałej architekturze podupadły. w Grand Hornu rosną z roku na rok i że przyjeżdża Jak połączyć górnictwo i fascynację nowoczesną coraz więcej ludzi. Jest z kim pogadać... technologią z architekturą, ze sztuką? • Do centrum Liège prowadzi szeroka, wielopasmowa High-tech XIX wieku droga szybkiego ruchu. Zjeżdża ostro w dół pośród starej miejskiej zabudowy i nagle zanika, rozgałę- – to była kolej i silniki parowe; teraz to komputery. ziając się na mniejsze uliczki. Gdzie zaparkować? Piękno i harmonia w przemyśle to wzornictwo Wielki parking podziemny sąsiaduje bezpośrednio przemysłowe: w Centrum Grand Hornu – Ima- z nowo powstającym archeoforum, w którym znaj- ges, w budynku zarządcy, mieści się dziś szkoła dują się ruiny opowiadające starożytną historię projektowania grafiki, a w starej stajni – muzeum miasta. 7

O każdą piędź ziemi toczono zażarte walki ści prace renowacyjne. Chcą poznać techniki konser- watorskie choćby po to, aby mieć argument przeciw w lokalnym samorządzie i w sądach. Zresztą wielki jakże popularnemu twierdzeniu fachowców: „Panie, parking i tak jest przepełniony. Nie uniknięto „brukse- tak się nie da!”. Dzięki szkoleniom słuchacze szkoły lizacji” centrum miasta. Całe szczęście od kilkunastu zaznajamiają się z podstawami prawnymi działań lat, dzięki zmianom w świadomości Belgów, nie wy- konserwatorskich i teorią konserwacji, zdobywają burza się już centrów miast – odpowiednia polityka także praktyczne umiejętności. Instytut współpracuje samorządowa sprzyja odbudowywaniu i dostosowy- z wybitnymi specjalistami w dziedzinie konserwacji waniu zabytkowych dzielnic i budynków do nowych i starych technologii, zaprasza ich do prowadze- funkcji. Wiele obiektów służy organom państwowym nia kursów. Dysponując dobrze wyposażonymi lub organizmom samorządowym. Za przykład wspa- pracowniami, prowadzi również kilkudniowe kursy niałego wykorzystania starej architektury mogą słu- dla dzieci i młodzieży szkolnej. Uczy szacunku żyć znakomicie zagospodarowane, ogromne młyny dla dziedzictwa, jakim jest stary dom czy wiekowy Beez nad Mozą, budynek Ministerstwa Ochrony przedmiot, wprowadza w tajniki wymierającego już Środowiska w Namur czy Hôtel de Soër de Solières rzemiosła – ukazując, że tradycyjny zawód, choć w Liège. Taka rewaloryzacja wymaga specjalistycz- może już niemodny, wymaga przecież dużej wiedzy nych umiejętności związanych z opanowaniem coraz i umiejętności. Młodzi mogą w ten sposób poznać rzadziej spotykanych zawodów (jak ciesielstwo, ko- i docenić swoją przeszłość. walstwo artystyczne, kamieniarstwo czy dekarstwo), • ale także skutecznego diagnozowania stanu materii Anna Timmermans mieszka w Amay, w domu wy- i nowoczesnego zarządzania. budowanym na nasypie torów dawnego tramwaju – w „domu na tramwaju”. Opowiada, jak pewnego Potrzeba szczególnej wiedzy i wrażliwości, roku zdała sobie sprawę, że dziedzictwem jest nie tylko tramwaj (który został niestety bezpowrotnie aby nie dopuścić do zniszczenia zabytkowych zniszczony), ale też krajobraz, w którym on istniał. obiektów. W czasie Dni Dziedzictwa Kulturowego Walonii 23 kilometry od Liège leży małe miasteczko Amay. zorganizowała, wraz z sąsiadami, zwiedzanie trasy Prawie poza jego granicami stoi wielkie opactwo tramwaju. Pomysł zgłosili w instytucji organizującej cystersów. Tu, w La Paix Dieu, odbywają się wyspe- obchody jako inicjatywę oddolną i zostali wpisani cjalizowane kursy doskonalenia zawodowego. Biorą na listę. w nich udział nie tylko rzemieślnicy, lecz także kadra – Chodziliśmy do ludzi i pytaliśmy, czy udostępnią zarządzająca, która nadzorować będzie w przyszło- podwórka osobom zwiedzającym trasę tramwaju 8

Brukselizacja – potoczna belgijska nazwa zjawiska znanego na całym świecie, polegającego na wybu- rzaniu wielkich obszarów często niezwykle cennych, zabytkowych dzielnic, po to by zamienić je na place pod estakady i autostrady. Polityka ta skompromi- towała się, gdyż zbyt duży napływ samochodów do centrów wymuszał powiększanie przepustowo- ści dróg dojazdowych, co zwiększyło z kolei napływ samochodów – powstało błędne koło. Bezpowrotnie zniszczonych w ten sposób założeń architektonicz- nych i perełek lokalnego budownictwa nie uda się już odzyskać, ale zaczęto zdawać sobie sprawę, że należy ocalić to, co jeszcze pozostało. Institut du Patrimoine Wallon (Instytut Dziedzictwa Kulturowego Walonii) – powstał w 1999 r. Jego zadaniem jest czuwanie nad właściwym odnawianiem lub zabezpieczaniem zabytkowych obiektów oraz innych unikalnych budynków we francuskojęzycznej Walonii, a także pomoc osobom fizycznym i prawnym w ratowaniu dziedzictwa architektonicznego (np. szkolenia w dziedzinie konserwacji i renowacji architektury). W skład Instytutu wchodzą dwie jednostki organizacyjne, które spełniają następu- jące zadania: - jednostka administracyjno-doradcza w Namur – snuje swoją opowieść. – Wszyscy się zgodzili. (poszukiwanie funduszy, porady prawne, zakupy Po jedenastokilometrowej trasie wiodącej przez ma- lub dzierżawy interwencyjne, zabezpieczanie lownicze pagórki spacerowało wiele osób, wszyscy nieruchomości) - jednostka szkoleniowa w La Paix Dieu (kursy do- przechodzili przez „dom na tramwaju”, skonalenia w tradycyjnych zawodach niezbędnych do fachowej konserwacji i utrzymania budynków przez kuchnię i korytarz, zabytkowych, kursy dotyczące podstaw prawnych i istniejących praktyk konserwatorskich, kursy dla bo tamtędy wiodły dawne tory. Wieczorem urządzono dzieci i młodzieży propagujące ideę ochrony dziedzictwa, m.in. poprzez wprowadzanie w tradycyjne piknik. „– Niewiele osób pozostało z nami. Trochę rzemiosło regionalne) było nam smutno na początku, ale u nas w wiosce nie ma się gdzie zatrzymać na noc, więc nikt z gości Le Grand Hornu – historia miejsca nie mógł zostać. Zrozumieliśmy, bawiliśmy się we 1835 r. – powstanie zabudowań kopalni węgla własnym gronie do białego rana. Było wspaniale.” kamiennego 1954 r. – zamknięcie kopalni Według pani Timmermans coraz więcej ludzi 1969 r. – dekret królewski skazujący Grand Hornu zauważa, iż znikają z ich otoczenia przedmioty, bu- na wyburzenie. dynki, krajobrazy. Zawsze były obecne, wydawały 1971 r. – architekt Henri Guchez kupuje od rządu się wieczne i nie zwracały niczyjej uwagi – dopiero belgijskiego budynki i teren Grand Hornu za sym- gdy ich nie ma, odczuwa się ich brak. Dobrze, że boliczną cenę jednego franka. 1984 r. – powstaje fundacja Grand Hornu choć niektórzy zadają sobie wtedy pytanie: czego – Images, która zajmuje się rewitalizacją założenia nie należy robić, aby nie zniszczyć otaczającego architektonicznego Grand Hornu oraz muzeum nas świata i jak działać, by jak najwięcej z niego wzornictwa przemysłowego. uratować? 1989 r. – władze prowincji Hainaut kupują Grand Hornu. Głównym zadaniem fundacji, obok prowa- www.grand-hornu.be dzenia muzeum, staje się koordynowanie nowator- www.mac-s.be skich projektów kulturalnych w prowincji Hainaut. Musée d’Arts Contemporains (MAC’s) – utwo- marcin klag – projektant, absolwent Wydziału Form rzone w 2002 r. muzeum sztuki współczesnej. Przemysłowych krakowskiej ASP. Specjalizuje się Prowadzi szeroko zakrojone akcje edukacyjne w projektowaniu grafiki i identyfikacji wizualnej. Publikował artykuły o dizajnie w czasopismach: „Top Dom” , „Archi- w dziedzinie sztuki współczesnej (m. in. dociera tektura i Biznes” oraz w „Biuletynie sztuki projektowania – ze sztuką wprost do domów okolicznych miesz- Zabawka”. Prowadził dział testów w miesięczniku kańców). „bikeBoard – magazyn rowerowy” – bo lubi rowery. 9

Marcin Klag, "Nie tylko Brel i Bruksela", Rewitalizacja

by Małopolski Instytut Kultury on Sep 16, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 38

Statistics

Marcin Klag, "Nie tylko Brel i Bruksela", Rewitalizacja — Document Transcript