Joanna Orlik, "Posłuchać, co mówi miejsce", Rewitalizacja

La Chartreuse du Val de Bénédiction (Kartuzja z Doli- ny Błogosławieństw) powstała z woli Innocentego VI, piątego papieża awiniońskiego, który po elekcji w 1352 r. podarował zakonowi Kartuzów leżące niedaleko Awinionu półtora hektara ziemi. Pierwsze prace fundacyjne przeprowadzono bardzo sprawnie i klasztor szybko rozpoczął swą działalność. Bardzo przywiązany do miejsca papież powierzył dekorację kaplicy Matteo Giovaettiemu, autorowi fresków w Pa- łacu Papieskim. Na przestrzeni wieków Kartuzja ro- sła w siłę i dobra, stając się największą i najbogatszą we Francji. Dopiero rewolucja francuska i wygnanie mnichów doprowadziły klasztor do ruiny. W 1835 r. degradacja miejsca zwróciła uwagę ówczesnego inspektora do spraw zabytków historycznych Pro- spera Mérimée, który doprowadził do uruchomienia procedury ochronnej. Jednak rzeczywiste prace renowacyjne i decyzję o przywróceniu budynkom Kartuzji pierwotnego wyglądu podjęto dopiero w 1909 r., a w 1987 r. cały zespół budynków prze- szedł na własność państwa. Kiedy trzydzieści lat temu zdecydowano, że dawny klasztor eremitów powinien zostać przywrócony do życia, ustalono, że najlepszym rozwiązaniem będzie stworzenie tam centrum eksperymentów 10

Zespół pracujący w Chartreuse stanął przed ko- kulturalnych. W ten sposób Chartreuse stała się niecznością znalezienia odpowiedzi na trzy kluczo- pierwszym we Francji miejscem, w którym zaczęto we pytania, które miały wyznaczyć przyszłą drogę pracować w oparciu o zasadę stypendiów pobytowy- rozwoju. Po pierwsze: który z przeprowadzonych ch,na wzór rzymskiej Willi Medyceuszy. Wszystkie dotąd projektów przyniósł najbardziej interesujące re- cele mnichów zostały przerobione na pokoje dla go- zultaty? Po drugie: jakich mamy specjalistów? Jakie ści, obok każdego jest dziś mały ogród, tak jak za są najmocniejsze strony osób tworzących zespół? czasów kartuskich. Refektarz, który służył mnichom I wreszcie: co nam mówi geografia? Czego wymaga jako jadalnia, teraz mieści salę teatralną. Odrestau- od nas miejsce, w którym się znajdujemy? Tak posta- rowano salę spotkań, biuro dyrektora to dawny pokój wione pytania przyniosły trzy odpowiedzi. Okazało zwierzchnika, nie dlatego, że taki był kaprys szefostwa, się, że artyści, z którymi utrzymywano najbardziej ale – ku zdziwieniu wszystkich – ten pokój ożywione kontakty, którzy pisali listy i wracali już po zakończeniu stażu, byli pisarzami. To oznaczało, po prostu okazał się do tego najwłaściwszy. że oni włąśnie mieli z Kartuzją najwięcej wspólnego i czuli się dobrze przyjeżdżając do Villeneuve. Kiedy Kościół, najpiękniejsze miejsce w Kartuzji, można zadano sobie pytanie o wykształcenie i zaintereso- zwiedzać. wania ekipy, wyszło na jaw, że wszyscy mieli związek Na początku zapraszano artystów wszystkich dzie- ze sztuką żywą, czyli sztuką sceniczną. I wreszcie dzin: choreografów, plastyków, poetów. Centrum ostatnie, najważniejsze pytanie – co podpowiada miało być miejscem „międzynarodowych poszuki- miejsce? „Jesteśmy w odległości dziesięciu minut wań, kreacji i animacji”. Jednak projekty się rozwijają, jazdy samochodem od miejsca, gdzie odbywa się zmieniają swój charakter – jest całkiem naturalne, że największy festiwal teatralny na świecie: od Awinio- rzeczy się przeobrażają. Na początku czternastego nu. Mamy do dyspozycji roku istnienia zmieniono więc zasadę funkcjonowa- nia Kartuzji. Zachowano ideę rezydowania, lecz mury otwarte na niebo, równocześnie rygorystycznie określono działalność centrum, starając się bardziej precyzyjnie odpowie- które zostały pomyślane jako mające służyć rów- dzieć na potrzebę miejsca. W tej chwili rezydencja nocześnie życiu wspólnoty i życiu w samotności. służy wyłącznie pisarzom, w dodatku nie wszystkim, Odpowiedź narzuciła się sama: należało założyć zapraszani są tylko ci, którzy zajmują się tekstami centrum pisania tekstów dramatycznych. Oczywi- dramaturgicznymi, którzy piszą dla sceny. ście rozumianych szeroko: teatr sensu stricto, ale Dlaczego zdecydowano się na zmianę? Daniel także kino, opera, teatr lalkowy, teatr uliczny, teatr Girard, dyrektor Centrum, mówi: „Zdaliśmy sobie radiowy, piosenki kabaretowe. Nie tyle zawężenie sprawę z tego, że dłużej nie jesteśmy w stanie pola działania, co precyzyjne ograniczenie się prowadzić równolegle wszystkich projektów, zacho- do jednego, bardzo konkretnego wątku, ciągłe wywać wszystkich kontaktów, rozwijać wszystkich zgłębianie tematu”. rodzących się pomysłów. Zdecydowaliśmy, że należy Od czternastu lat Chartreuse pracuje na rzecz coś wybrać i na tym się skoncentrować.” rozwoju teatru. Powstała tu olbrzymia biblioteka, 11

dokąd zjeżdżają się specjaliści z całej Europy w poszukiwaniu literatury specjalistycznej. Tu znaj- dują się fantastyczne zbiory rękopisów, powstałych jako efekt pracy przebywających na stypendiach pisarzy. Tu działa największa księgarnia teatralna we Francji. Daniel Girard mówi: „To, co robimy, wydaje się dość oczywiste i dosyć proste. Sądzę, że jeśli rzeczywiście chce się osiągnąć cel, jest to najlepsza metoda dzia- łania. Trzeba się zatrzymać i zastosować żelazną logikę w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie: Dlaczego robię to, co robię? Dlaczego łatwiej mi powiedzieć „tak” jednej propo- zycji, a zdecydowanie odmówić innej? Za każdym razem projekt doprowadzi nas do odpowiedzi.” Architektura Kartuzji zawsze stawiała opór, ilekroć chciano postąpić wbrew niej. Coś nie wychodziło, coś się psuło, a zespół nie był w stanie pokonać trudności. Dochodziło do przedziwnych sytuacji. Pewnego razu prowadzono seminarium dla młodych plastyków. Pod koniec pobytu została przygotowana wystawa ich prac. I pojawił się ogromny problem. Okazało się, że mury Kartuzji mówią własnym, mocnym głosem. Że jest w nich jakaś wyrazista siła, z którą wystawa powinna wejść w dialog. A ponieważ młodzi twórcy nie zrozumieli dojrzałości, solidności, powagi i siły miejsca, ono nie dopuściło ekspozycji do głosu, zdominowało ją, zwyczajnie zabiło. Daniel Girard przekonuje: „Zanim podejmie się decyzję o restauracji, trzeba zdecydować, jakiemu 12

wszystkie fot. w artykule: joanna orlik projektowi ma służyć miejsce. a potem projekt sam prowadzi restaurację zabytku. Przede wszystkim nigdy nie należy się spieszyć, trzeba wiele spraw przemyśleć. Musimy mieć świadomość tego, że je- steśmy odpowiedzialni za miejsce i obiekt, którym zarządzamy”. To miejsce udziela informacji, podpowiada, co należy robić. Reaguje pozytywnie na pewne projekty, inne – te któ- re do niego nie pasują – odrzuca. Tak, jak w historii o pantofelku Kopciuszka – jeśli but jest maleńki, nie zmieścisz w nim ogromnej stopy. Dziś w Villeneuve działa centrum pisania dramatu. Ale stało się tak, ponieważ sama Chartreuse podyktowała projekt, a zespół potrafił ją wysłuchać. Okazało się, że nie można zrobić niczego więcej, jak przywrócić kartu- zów do kartuskich domków – przecież w każdym artyście jest coś ze skupionego na wewnętrznej pracy kartuza. Jedno jest pewne: miejsce, w którym mamy pra- cować, należy wcześniej poznać. Musi stać się miejscem konkretnym, rzeczywistym, gdzie coś się wydarzyło, dokonało, gdzie się coś przeżyło, gdzie narodziła się jakaś historia, nawiązały relacje z ludźmi. Restauracja zabytku historycznego jest obwarowana bardzo precyzyjnymi regułami i jeśli przywraca się go do życia, trzeba tym regułom złożyć kontrybucję. Ale efekt zawsze wart będzie zainwestowanego wysiłku. www.chartreuse.org 13

Joanna Orlik, "Posłuchać, co mówi miejsce", Rewitalizacja

by Małopolski Instytut Kultury on Sep 16, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 18

Statistics

Joanna Orlik, "Posłuchać, co mówi miejsce", Rewitalizacja — Document Transcript

http://autoportret.pl	17
http://autoportret.mik.krakow.pl	1