Andrzej Basista, "Spojrzenie z ukosa", Rewitalizacja

wszystkie fot. w artykule: andrzej basista i tomasz basista zastrzeżenia trzeba by podważyć słowo „rekonstruk- gospodarczych i technologicznych. Tak na przykład cja”, mające w polskim języku prosty odpowiednik w latach 60. podjęto ogromne akcje odnowy śród- pod postacią odtworzenia, a przecież rekonstrukcja miejskich terenów dużych metropolii, wyludnionych stała się pojęciem powszechnie stosowanym i na w wyniku ucieczki zamożniejszych mieszkańców dobre zadomowiła się w polszczyźnie. Nie wyklu- na peryferia. W języku angielskim powstało okre- czam, że rewitalizacja czy rewaloryzacja przestaną ślenie urban renewal – odnowa miasta. Od lat 80. drażnić w przyszłości, może już nawet obecnie słowa w krajach dotkniętych plagą blokowisk zaczęto je te nie wzbudzają oporu młodszego pokolenia. Mnie przekształcać na różne sposoby. Z kolei, czy może jednak wyraźnie przypominają o niechlubnej prze- równocześnie, rozwinęła się praktyka adaptowania szłości, zwłaszcza że terenów i budynków opuszczonych przez przemysł. Rewitalizacja nie jest dla mnie sprawą jednoznaczną wylansowanych w latach powojennych. W czasach Dawne obiekty fabryczne i magazynowe, nierzadko i budzi mieszane uczucia. Z jednej bowiem strony Gomułki, a później Gierka przywykło się mówić nie tylko o słowa tu chodzi. położone w pobliżu śródmieścia, okazują się zna- oczywiście cieszy każdy przejaw ożywienia czegoś, pretensjonalnym językiem niby-naukowym. W ha- komitą oprawą dla muzeów, teatrów czy nawet dla co zaniedbano, co przestało funkcjonować, czy słach rzucanych narodowi proste słowa zastąpiono Drugim powodem, dla którego owych słów nie działalności handlowej. wręcz stało się martwe. Z drugiej, pojęcie wzbudza wyszukanymi, stosowanymi uprzednio jedynie kocham, jest kontekst, w jakim były one w Polsce W mniejszym lub większym stopniu doświadczamy sprzeciw, i to z dwu powodów. Po pierwsze, z racji w dysputach fachowych. Przecież rewitalizacja to używane. W świecie nie dotkniętym komunizmem wymienionych zjawisk i w Polsce, jednakże dla lingwistycznych. W moim przekonaniu „rewitaliza- ożywienie, rewaloryzacja to przewartościowanie. rewitalizacją obejmowano obszary, które podupa- ludzi mego pokolenia rewitalizacja i rewaloryzacja cja”, „rewaloryzacja” należą do określeń sztucznie Być może przesadzam, gdyż rozwijając dalej moje dały w wyniku naturalnych przemian społecznych, kojarzą się przede wszystkim z ratowaniem ginących 30

zabytków – dworów, kamienic, a czasem obiektów wymiany pokrycia dachu. Nie byli w stanie utrzy- jeszcze bardziej wartościowych, wręcz z najwyższej mywać słomianej strzechy – nieliczni rzemieślnicy półki narodowego dziedzictwa. W krajach zwanych dyktowali wysokie ceny za jej reperację, a przede zachodnimi obiekty takie troskliwie pielęgnowano nie wszystkim gnębiły właścicieli monstrualnie wysokie tylko, a może nawet nie tyle z racji patriotycznych, koszty ubezpieczenia. Władze konserwatorskie, nie co z uwagi na ich wartość rynkową, zawsze bowiem mogąc ich wspomóc finansowo, prosiły jedynie, by istniał choćby snobistyczny popyt na stare siedziby, w miejsce strzechy wprowadzić dachówkę nie nową, a każdy klejnocik historycznej architektury wabił lecz uzyskaną z rozbiórki starych budynków. coraz większe rzesze turystów. Zwracam uwagę, iż Lavenham poznałem w roku Nie zapomnę zaskoczenia, jakie 25 lat temu przynio- 1978. W owym czasie stary Kraków przeżywał swoje sły mi odwiedziny uroczego miasteczka Lavenham. najgorsze lata. Nie pomagały apele ani nawet uchwa- Położone w hrabstwie Suffolk na północny wschód ły sejmowe, które ratowanie miasta miały podnieść od Londynu, jest swoistym przykładem żyjącej trady- do rangi sprawy narodowej. Działo się tak, ponie- cji. Domy nie wykraczają ponad dwie kondygnacje, waż „rewaloryzacja” prowadzona przez państwo nie wszystkie pokryte są spadzistymi dachami, zdecydo- przewidywała możliwości podjęcia działań innych, niż wana większość pokazuje konstrukcję szachulcową, totalne. Latami rewaloryzowano Wierzynka, Grand czyli drewniany szkielet wypełniony gliną. Ten sposób Hotel czy Hotel Saski, podczas gdy równocześnie budowania, popularny również w innych krajach, marniały dziesiątki kamienic i oficyn pozbawionych w Anglii zachował się w wielu miejscach, także we podstawowej opieki i nie zabezpieczonych nawet wioskach rozsianych wokół Lavenham. w najbardziej prowizoryczny sposób. Najstarszy obiekt miasteczka jest bardzo szacowny W miasteczku Lavenham jest obiekt bardzo szacow- i bywa reprodukowany w podręcznikach historii ny, reprodukowany w podręcznikach historii archi- architektury. Zachowana gdzieś data informuje, że tektury. Niegdysiejszy dom cechowy, pochodzący z budynek pochodzi z 1529 r. Pierwotnie był domem 1529 r., obecnie mieści muzeum. Nic zatem dziw- cechowym (guildhouse), obecnie mieści muzeum. nego, że ten budynek, otoczony troskliwą opieką, Lecz jedynie parę budynków wykupiły publiczne prezentował się znakomicie. Zaskakujący natomiast instytucje bądź jakieś organizacje, i troskliwie się był obraz obiektów przeciętnych. Na przykład, gdy nimi opiekują. Wszystkie inne pozostają we władaniu na skutek nierównomiernego osiadania konstrukcja osób prywatnych i wszystkie, bez reszty, wymagały domu uległa tak znacznym odkształceniom, że pod- i wciąż wymagają różnych prac modernizacyjnych, łogi, ściany i sufity, a także drzwi i okna mieszkańcy aby mogły być użytkowane. musieli sprowadzić do pionu i poziomu, elementy Na skutek nierównomiernego osiadania konstrukcja starej konstrukcji jednak zachowali. W niektórych niektórych budynków uległa tak znacznym odkształ- przypadkach konstrukcję drewnianą zakryli tynkiem, ceniom, że podłogi, ściany i sufity, a także drzwi a pewien właściciel, z braku środków na odpowiednią i okna, trzeba było sprowadzić do pionu i poziomu. konserwację, prowizorycznie pokrył drewniany szkie- A przecież nikomu nie przyszło do głowy, by budy- let jakimś bielidłem, by przynajmniej nie niszczał. nek zburzyć i postawić na jego miejscu nowy, nawet W domach wiejskich stopniowo znikały słomiane wzorowany na poprzedniku. W niektórych obiektach strzechy – właścicieli gnębili nieliczni rzemieślnicy konstrukcję drewnianą zakryto tynkiem, a widziałem dyktujący wysokie ceny za reperację i towarzystwa andrzej basista – w latach 1950-1956 studiował na Wy- także budynek, którego właściciel, z braku środków ubezpieczeniowe żądające monstrualnie wysokich dziale Architektury w Krakowie. W 1964 r. uzyskał doktorat, na właściwą konserwację, prowizorycznie pokrył składek. Władze konserwatorskie, nie mogąc pomóc w 1976 r. – habilitację, w 1997 r. – tytuł profesora. Prowadził zajęcia dydaktyczne kolejno w szkołach architektury w Kra- elementy szkieletu jakimś bielidłem, finansowo, prosiły jedynie, by w miejsce strzechy kowie, Bagdadzie, Poznaniu oraz Białymstoku. Pracował stosować dachówkę nie nową, lecz uzyskaną z w biurach projektów w Krakowie oraz pracowni urbanistycz- by przynajmniej nie niszczały. rozbiórki starych budynków. Ten obraz, zestawiony nej w Bagdadzie. Opublikował książki: „Opowieści budyn- ków. Architektura czterech kultur” (1995), „Architektura. z obrazem rewaloryzowanego wówczas Krakowa Dlaczego jest, jaka jest” (2000), „Betonowe dziedzictwo. Gdy fotografowałem stary dom w sąsiedniej wiosce tłumaczy, dlaczego straciłem sentyment do słów, Architektura w Polsce czasów komunizmu” (2001), jest też Hartest, właściciele stwierdzili, iż zdjęcie będzie mia- o których mowa. autorem „Notatek” w Zeszytach Naukowych Architektury Wnętrz Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. ło rangę dokumentu, nosili się bowiem z zamiarem 31

Andrzej Basista, "Spojrzenie z ukosa", Rewitalizacja

by Małopolski Instytut Kultury on Sep 16, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 40

Statistics

Andrzej Basista, "Spojrzenie z ukosa", Rewitalizacja — Document Transcript

http://autoportret.pl	39
http://webcache.googleusercontent.com	1