Krystyna Pawłowska, Moje miejsce, czyli autoportret z krajobrazem w tle, Dworce

krystyna paw³owska moje miejsce czyli autoportret z krajobrazem w tle Moja pierwsza rozmowa z pewną Francuz- właściwszym tłem do mojego autoportretu. Wielo- ką, zaliczającą się bez wątpienia do inteligencji, planowość tego tła nie jest jego jedyną cechą intry- polegała – jak to zwykle bywa – na wzajemnym gującą. Tło zmienia się wraz z upływem lat. Kiedy rozbudowanym przedstawianiu się: skąd pocho- próbuję przypomnieć sobie krajobraz mojego dzie- dzimy, gdzie mieszkamy, czym się zajmujemy. Po ciństwa, widzę wiele postaci i form, których dzisiaj godzinie rozmowy, w której przynajmniej dziesięć już nie ma. Widzę dzieci idące do szkoły w mundur- razy wymieniłam nazwę Kraków, moja rozmówczy- kach i z tarczami, widzę babę z Kleparza dźwiga- ni zadała pytanie: czy ten Kraków to w Europie? Ile jącą coś na plecach w wielkiej, niegdyś białej płach- razy słyszę dyskusje o polskiej tożsamości kulturo- cie, widzę parę sióstr szarytek w skrzydlatych, śnie- wej w związku z przystąpieniem do Unii Europejskiej, żnobiałych kornetach, słyszę „kląskanie” dorożki, przypomina mi się ta rozmowa, odbyta na małej stukot tramwaju i skrzyp wozu, wiozącego towar wysepce leżącej niedaleko bretońskiego wybrzeża na kleparski rynek. Niektóre elementy tamtego Atlantyku. Zaraz potem oczyma duszy widzę rewela- tła trwają niezmiennie do dzisiaj i może dlatego, na- cyjny moim zdaniem tytuł bardzo lokalnego pisem- wet jeśli są dziwne, dawno już przestały dziwić, jak ka: „Salwator i Świat”. Dla nie znających Krakowa ten najprawdziwszy minaret, wieńczący dach kamie- wyjaśniam, że Salwator to bardzo mała i bardzo nicy na rogu Pędzichowa i Długiej. W sylwecie mia- piękna dzielnica Krakowa. sta rysują się tak jak dawniej wieże kościoła Zacznijmy od rzeczy podstawowych. Tak, Kraków le- św. Floriana i ży w Polsce, a Polska w Europie. Okazuje się, że nie wystarczy atlas geograficzny, trzeba o tym mówić „florencka” kopu³a Zak³adu Helclów. głośno i wyraźnie, nawet Europejczykom. Urodziłam się właśnie w europejskim Krakowie, konkretnie na Wciąż ten sam przybysz z prowincji, który przed chwilą Kleparzu i mieszkam tu nadal. Gdy w myślach uno- wysiadł na dworcu, próbuje się dopytać, którędy do szę się coraz wyżej nad moim miejscem, widzę naj- ZUS-u. Ale oto za długim blaszanym płotem trwają pierw nasz dom, potem wyburzenia pod tzw. Nowe Miasto. Logo firmy widnie- jące na tym płocie i cały kolorowy wystrój reklamowy dzielnicê zwan¹ od wieków Kleparzem, świadczy o tym, że pod pewnymi względami moje miejsce należy już do „globalnej wioski”. następnie śródmieście Krakowa, dalej cały Kraków, Nasze miejsce jest jednocześnie we władaniu historii zieloną Małopolskę, potem Polskę wyróżniającą się i geografii. Należało do naszych pradziadków, dziad- mozaikowym rysunkiem pól, Europę - coraz mniej- ków i ojców, a za chwilę i nam wymknie się z ręki. szą, a w końcu widzę świat. Im jestem dalej od wła- Trzeba będzie się pogodzić, że następcy urządzać je snego pokoju, tym więcej dostrzegam będą inaczej. Musimy rozumieć, że nie jesteśmy też „współwłaścicieli” mojego miejsca. Trzeba monopolistami w sensie przestrzennym – moje miejs- więc zmienić zaimek – zamiast „moje” powiedzieć ce w tej samej mierze co do mnie, należy przecież „nasze” i przyjrzeć się tym, z którymi dzielę ważną do rzeszy sąsiadów, a także – zwłaszcza jeśli jest rys. marcin klag dla mnie przestrzeń. piękne – do turysty, np. z Pomorza albo z Ameryki. Miejsce, w którym żyję, a właściwie wszystkie miejs- Mój autoportret byłby z pewnością inny, gdyby miał ca – od najmniejszego do największego – są naj- inne tło, krajobraz bowiem kształtuje ludzi, tak jak 26 z krajobrazem w tle spotkanie rozmowa

g³osy czytelników autoportret cz³owieka nieczu³ego Wprawdzie listy do redakcji piszą zwykle sami redaktorzy bądź ci czytelnicy, których absolutnie się nie pragnie w swojej tzw. gru- pie docelowej, to jednak niemal każde czasopismo okazuje się nieodporne na czar rubryki „listy do redakcji”. Jako czytelnik dobrze rozumiejący ten mechanizm, spróbuję Pań- stwu ułatwić wykreowanie przestrzeni kontaktu z odbiorcą i wy- głoszę kilka niezbyt ważkich uwag, które mogą Państwo wydru- kować lub w inny sposób zutylizować. Zacznę od kwestii fundamentalnej, której szybkie rozstrzygnięcie fot. marcin klag wprowadzi Państwa we względnie dobre samopoczucie i zwięk- szy komfort dalszej lektury. Pismo mi się podoba. Co więcej, podoba mi się jako kompletnemu abnegatowi w materii „dobrej przestrzeni” – to zaś oznacza, że kaganek „autoportretu” świeci wszystko, co ich otacza. Krajobraz posiada wielką światłem jasnym i wyraźnym. moc, bo działa stale. Nie można go zamknąć – jak Jeśli mają Państwo takie miejsca, o któ- A abnegatem jestem nie tyle osobistym, co wręcz pokolenio- zamyka się książkę, wyłączyć – jak wyłącza się rych chętnie mówicie „moje” lub „na- wym. Lektura Państwa pisma uświadomiła mi, jak czasy moje- telewizor, nie da się zrezygnować z kupna biletu na sze” – moja ulica, nasza dzielnica, moja go dzieciństwa uniewrażliwiły mnie na przestrzeń – nawet, a mojego oglądanie. Na krajobraz do pewnego stopnia dolina, nasza rzeka – prosimy o list. że zwłaszcza, na tę osobistą. Jak bardzo rodzice musieli mnie jesteśmy skazani. A on uczy nas i informuje, kształ- Jeśli przekonają nas Państwo, że war- uczyć radości z tego, co jest – mieszkania do absurdu niefun- tuje nasze nawyki, staje się punktem odniesienia dla to, przyjedziemy je zobaczyć, wspólnie kcjonalnego, mebli, które choć z takim trudem zdobyte, swym porównań, przygnębia nas albo twórczo inspiruje. napiszemy właśnie o tym miejscu, kolorem, politurą i natarczywością permanentnie pozbawia- ły mnie witalności. Przez całe dzieciństwo dręczył mnie brak Mimo to nieczęsto skupiamy uwagę na krajobrazie zastanowimy się, czy można i nale- zaufania do materii domu. Efektem adaptacyjnym było więc – codziennego życia – traktujemy go podobnie jak ży coś dla niego zrobić. Naszym w końcu – znieczulenie na kontekst przestrzeni nie tylko prywat- powietrze – póki jest go pod dostatkiem i przyzwoi- podstawowym założeniem jest przeko- nej, ale i publicznej. Bo ileż można nie móc – nie móc bez obrzy- tej jakości, nie zauważamy, nie zwracamy uwagi, nanie, że w społeczeństwie demokra- dzenia pójść do szkolnej toalety, nie móc bez lęku zbliżyć się zapominamy. Pełniejsza świadomość przychodzi, tycznym człowiek ma do barw i zapachów szpitala, nie móc bez ryzyka utraty dziecię- gdy zachwyca nas piękno lub razi brzydota, gdy cych miar jeździć z rodzicami do znajomych mieszkających na uderza nas wyrazista zmiana na lepsze lub gorsze. prawo do wspó³decydowania osiedlach naszpikowanych szarymi wieżowcami (które jedna- Niekiedy wystarcza niezwykłe oświetlenie lub łago- o miejscu swojego ¿ycia. kowoż wieczorami były fascynujące, bo świecące się okienka dzący kształty „puszysty śniegu tren”, aby nijaki za- miały wymiar pierwszych dowodów na te niezliczone istnienia, ułek zmienił się nagle w miejsce magiczne. Bywa Wprawdzie to zadanie i zarazem prawo które nie były mną). również tak, że ładne zazwyczaj miejsce nie wytrzy- zwykliśmy oddawać profesjonalistom, ale Dopiero od niedawna odzyskuję, na razie minimalne, odczucie muje próby bałaganu, hałasu i „bezwiośnia” („Wy- liczne przykłady miernej satysfakcji przestrzeni. Zaczynam zastanawiać się nad tym, gdzie jak mi się brałem się na pierwszy spacer (...) Było bezwiośnie. z otaczającego nas krajobrazu dowo- żyje i nie sprowadzam sprawy jedynie do czynnika ludzkiego. Jest to taka pora roku, która nie zawsze się zdarza. dzą, że nie powinniśmy polegać na nich Szukając mieszkania badam potencjalny wpływ widoku z okna Bezwiośnie jest wtedy, gdy w kalendarzu jest wio- do końca. Czynne zaintereso- na mój stosunek do świata o poranku. Idąc na kawę nie zadowa- sna, a na dworze mimo kwietnia panuje brzydki listo- wanie formą naszego otoczenia nie jest lam się już tylko świadomością wybornego towarzystwa pad. Bezwiośnie jest wtedy, gdy nie ma nadziei na niestety nawykiem współczesnych Pola- i przeczuciem co do jakości kawy, ale uzależniam wybór kształ- wiosnę” – z listu Piotra Todysa na konkurs „Gazety k ó w. W o k r e s i e P R L - u s k u t e c z n i e tu i koloru stolika od nastroju. Rozgrzeszam się z przygodnego Wyborczej” pt. „Moje miejsce magiczne”). Te nieja- nauczono nas, że to, co się dzieje za lenistwa, rozumiejąc, że w moim dotychczasowym biurku nie ko czarodziejskie możliwości metamorfozy nie zmie- płotem otaczającym plac budowy, nie jest było niczego, co zachęcałoby mnie do pracy. niają jednak faktu, iż są krajobrazy po prostu ładniej- naszą sprawą. Chcielibyśmy zmienić tę Długo by tak mnożyć przykłady, ale wyliczenia nie są z regu- sze i brzydsze, przyciągające i odpychające, cieka- bierność, zwrócić uwagę na krajobraz, ły dobrą figurą. Jeszcze więc tylko napomknę, że w tym moim we i nijakie - słowem, że krajobraz może być przed- który przecież ma znaczący wpływ na ja- dorastaniu do przestrzeni – które zapewne jest częścią więk- miotem wartościowania. Krajobrazy bywają typowe kość naszego życia, zachęcić do jego szego procesu przechodzenia na stronę rzeczywistości, nowe- i oryginalne, swojskie i obce, zabytkowe i współcze- oceny, wyzwolić pomysłowość i inwen- go paktu z tym, co poza mną – „autoportret” pełni rolę niezwyk- sne, niepokojące i kojące. Są wreszcie krajobrazy ni- cję, ośmielić do protestu, gdy dzieje się łą. Niezwykłą przez pojawienie się we właściwej czasoprzestrze- jakie i co gorsza „znijaczone” (określenia tego użył coś złego. ni, wywołując uśmiech na twarzy człowieka zadumanego nad Czesław Miłosz w jednym z wywiadów telewizyjnych). chaosem rzeczywistości. Naszym artykułem rozpoczynamy cykl, w którym Czekamy więc na Państwa zgłoszenia! chcielibyśmy posłużyć się inspiracją ze strony Marzena Wiśniak z Konstantynowa Łódzkiego czytelników. 27

Krystyna Pawłowska, Moje miejsce, czyli autoportret z krajobrazem w tle, Dworce

by Małopolski Instytut Kultury on Sep 16, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 25

Statistics

Krystyna Pawłowska, Moje miejsce, czyli autoportret z krajobrazem w tle, Dworce — Document Transcript