Joanna Biernacka, "Gdzie państwo dzisiaj grają?", Dworce

fot. arch. Teatru Polskiego joanna biernacka gdzie pañstwo dzisiaj graj¹? dworzec œwiebodzki we wroc³awiu Wrocław, 30 listopada 1994 r., godzina 19.00. Po dwóch latach wyłączenia z pasażerskiego transportu kolejowego ze znajdującej się w centrum miasta stacji Dworzec Świebodzki znowu odjechała lokomo- tywa. Po premierze krytyka pisała: „Ze sceny i widowni potencjalni pasażerowie przyglądają się odjazdo- wi pociągu. Dopiero później powoli, ze zunifikowa- nego tłumu zaczynają się wyłaniać bohaterowie «Kasi z Heilbronu» Henryka von Kleista. (...) Jaroc- ki wpisał swoje najnowsze przedstawienie w zupeł- nie nową, niezwykłą teatralną przestrzeń. Nie wyzna- czył wyraźnej granicy pomiędzy scenografią a elementami teatralnej, a właściwie kolejowej, archi- fot. arch. Teatru Polskiego tektury.” Przestrzeń gry wyodrębniona została umow- nie, podzielona amfiladą metalowych łuków. Przez wielkie okna, które utworzyły naturalny horyzont sceny, sączyło się wieczorne światło. Po raz pierwszy od wielu lat opustoszałe dworcowe budynki zatętni- 4

Foyer – sposób monta¿u oœwietlenia w holu wprowadza widza w postindustrialny charakter przestrzeni. ły życiem. Po sali gimnastycznej i sklepie meblowym Jackiewicz – szef zespołu architektów projektujących „Adam’s” na Dworcu Świebodzkim zagościł Teatr odbudowę Dużej Sceny. Dla niego, tak jak dla więk- Polski. szości ludzi kultury Wrocławia było jasne, że jeśli Co spowodowało tę odważną i wyjątkową inicjaty- Teatr nie będzie miał swojej sceny, przestanie wę Jacka Wekslera, ówczesnego Dyrektora Na- grać. Całkowity koszt przebudowy, około półtora czelnego i Artystycznego Teatru? Na pewno zbieg miliona złotych, wygospodarowano z Funduszu na okoliczności, spora intuicja i nieprawdopodobna Odbudowę Sceny przy ulicy Zapolskiej. determinacja. W nocy z 18 na 19 stycznia 1994 r. Zmiana funkcji Dworca łączyła się z jego renowa- cją i przystosowaniem do nowych zadań, bez zmia- sp³onê³a doszczêtnie ny zabytkowego charakteru budynku. Wystarczy- ło „odciąć” część dawnego peronu i włączyć go do Duża Scena Teatru Polskiego. Naruszona konstruk- wnętrza skrzydła, bez naruszania samej architek- cja budynku wykluczała jakąkolwiek dalszą tonicznej substancji. Świebodzki został zaadapto- eksploatację. Możliwość grania jedynie na liczącej 260 wany tak, że stosownie do potrzeb i pomysłów miejsc Scenie Kameralnej Teatru przy ulicy Świdnic- inscenizatorów można swobodnie formować prze- fot. arch. Teatru Polskiego kiej w praktyce oznaczała rezygnację na bliżej nie- strzeń sceniczną i widownię (a także wydłużać określony czas z większości ambitnych planów artys- „pole gry” o przestrzeń peronu, a nawet częścio- tycznych, a w konsekwencji rozproszenie zespołu, wo zdemontować ścianę i grać na świeżym powiet- którego osiągnięcia w sezonie 1993/94 uznane zo- rzu). Widownia może być rozmieszczona amfiteat- stały przez krytyków za najwybitniejsze w kraju. Tuż ralnie lub na równi z poziomem gry, może otaczać po pożarze Teatr występował na sześciu gościnnych aktorów ze wszystkich stron lub znajdować się tyl- scenach, ale – głównie ze względów finansowych ko po bokach. Pod koniec lat 90. ubiegłego wieku, i logistyczno-technicznych – taka sytuacja nie mo- kiedy prowadzono prace, była to jedyna w Polsce gła trwać długo. Decyzja Dyrektora, przychylność scena ze Dyrekcji PKP oraz władz miejskich i samorządowych spowodowała, że trzy miesiące od podania wstępnej zmienn¹ przestrzeni¹ informacji do wiadomości publicznej (wystąpienie Dyrektora 18 maja 1994 r.) przestrzeń byłego Dwor- sceniczną. Wielofunkcyjność tej sceny, mogącej po- ca została zaadaptowana dla potrzeb teatralnych jako mieścić do 200 osób, pozwala na urzeczywistnienie zastępcza scena Teatru Polskiego. przedsięwzięć, których realizacja jest gdzie indziej Oszczędny i funkcjonalny projekt wykonał społecz- niemożliwa lub wymaga dużego nakładu środków. nie „specjalista od budowy teatrów”, prof. Wiktor W ten sposób udało się powołać do życia profesjo- 5

Przebudowany Œwiebodzki, zachowuj¹c elementy dworcowego wnêtrza, spe³nia równoczeœnie fot. arch. Teatru Polskiego wszystkie wymagania nowoczesnej sceny teatralnej. nalne miejsce dla tradycyjnych i awangardowych i kameralnych spektakli wymagających intymnego i boginii przemys³u, Industrii, działań teatralnych. Rekwizyty magazynowano kontaktu aktora z widzem. A także artystów teatru początkowo w wagonach towarowych na oddalo- tego formatu co Jerzy Jarocki, Krystian Lupa, Je- umieszczone po obu stronach lokomotywy, z data- nej o 80 m bocznicy. Teraz przechowuje się je rzy Grzegorzewski czy występujący gościnnie Eu- mi: 1842 (uruchomienie pierwszego dworca kolejo- w niewykorzystywanej na rzecz spektakli części genio Barba i Peter Brook. wego na Śląsku) i 1870 (ukończenie budowy peronu. Scena na Świebodzkim, poza profesjonal- Świebodzki należy do zabytków klasy zero. Był Świebodzkiego). Jest to jedna z najbardziej malow- nym wyposażeniem technicznym, dysponuje garde- drugim – po Głównym – dworcem we Wrocławiu. niczych grup alegorycznych we Wrocławiu. Uważne robami, szatnią, sporym foyer i dużym – na ok. 200 Zbudowano go jak na ówczesne warunki bardzo oko wypatrzy w niej także nawiązania do Gór-nict- samochodów – parkingiem. Jest także przygotowa- szybko, w ciągu jednego roku i otworzono wa i Transportu Wodnego w postaci puttów z kilofem na do przyjmowania widzów niepełno-sprawnych. 28 października 1843 r. jako zwieńczenie Kolei i wiosłem w dłoniach. Nakłady poniesione przez Teatr były rozliczane Wrocławsko-Świdnicko-Świebodzkiej. Autorem Cały kompleks zajmuje powierzchnię 11 750 m2 w czynszu. Przez dwa lata zarząd spółki w ogóle projektu był inżynier Cochius. Dworzec skła- z kubaturą 54 487 m 3. Scena Teatru Polskiego go nie pobierał, potem Teatr płacił 144 tys. rocz- dał się z zespołu parterowych budynków – poza – 1 327 m2, w tym scena z widownią – 358 m2, zaś nie. To zadziwiające, że w dzi-siejszej rzeczywis- częścią środkową wzniesioną do dwóch kondyg- zabudowa peronu – 236,91 m2. Świebodzki położo- tości mecenasowanie kulturze jest praktykowane nacji –utrzymanych w duchu późnego klasycyz- ny jest kilometr od Rynku i w takiej samej odległości przez PKP do dziś. Sala szczególnie przyciąga mu. Dwa perony nakryte były daszkiem na od Dworca Głównego. plastyków, filmowców, realizatorów recitali kolumienkach. Osobno, tuż obok przy ulicy Tęczo- Szkoda tylko, że nie udało się zrealizować pomysłu, wej, zbudowano budynki administracji. W 1 poło- aby cały kompleks budynków dworcowych przy Pla- wie XIX wieku mieściła się tu prawdopodobnie ba- cu Orląt Lwowskich zamienić w jeden wielki gażownia pierwszej wrocławskiej kolei wiedeń- i różnorodny ośrodek kulturalny Wrocławia. Stało się skiej. W 1868 r. zespół berlińskich architek- tak głównie za sprawą ogromnego targowiska, któ- tów Waltera Kyllmanna i Adolfa Meydena oraz re w każdy weekend zagarnia schody i parking wokół jednego wrocławskiego – Karola Lüdecke (wejście Dworca. Ostatnio oddano do użytku handlującym główne) rozpoczął przebudowę obiektu. Elewacje także przykryte daszkiem perony – niestety również i wnętrza mają formy właściwe włoskiemu w dni powszednie. renesansowi i późnemu klasycyzmowi. Prace za- Adaptacja wrocławskiego Dworca Świebodzkiego kończono w 1874 r. Budynek Dworca przy-kuwa to świetny przykład, jak twórczo wykorzystać obiekt uwagę przechodniów. Główny człon komplek-su oglą- nie pełniący już funkcji węzła komunikacyjnego. dany od strony Placu Orląt Lwowskich ma Choć może lepiej byłoby napisać, że jest to przy- kształt bębna otoczonego kolumnadą naśladującą kład na to, jak zmienić funkcję komunikacyjną styl joński (przypomina literę U). Elewacja środko- z transportowej na wej części nawiązuje do schematu łuku triumfal- nego wiodącego ku wnętrzu budynku. Zamyka ją dialog ze sztuk¹ i ¿ywymi ludŸmi. u góry attyka balustradowa zwieńczona zegarem i personifikacjami Silesii i Pomeranii. Herby Wro- Kiedy we Wrocławiu rodził się pomysł zagospoda- fot. arch. Teatru Polskiego cławia i Szczecina – bo linia, której Dworzec był rowania dworca, nikt wcześniej w Polsce (choć w Eu- końcem, miała połączyć oba miasta, wkompono- ropie nie stanowi to nowości) nie próbował w ten spo- wane są niżej, w płyciny fasady. Scena Teatru sób myśleć o budynkach i przestrzeni postindustrial- Polskiego zajmuje północne skrzydło budynku. nej. Ostatnio w stolicy Dolnego Śląska takich pomys- Wejście do niego zdobią rzeźby Merkurego łów jest coraz więcej. Grupa młodych ludzi zrzeszo- 6

na w offowym zespole teatralnym „Ad spectatores” Uk³ad przestrzenny do „Naszego wykorzystuje nieczynną, zabytkową Wieżę Ciśnień cz³owieka” w re¿. Walerija Fokina. jako miejsce prezentacji swoich spektakli. Inna grupa zapaleńców wyremontowała nie używaną łaźnię w centrum miasta. Może to im uda się w pełni zreali- zować marzenia o niekonwencjonalnej i otwartej na wszelkie eksperymenty artystyczne przestrzeni postindustrialnej. fot. arch. Teatru Polskiego 7

Joanna Biernacka, "Gdzie państwo dzisiaj grają?", Dworce

by Małopolski Instytut Kultury on Sep 16, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 31

Statistics

Joanna Biernacka, "Gdzie państwo dzisiaj grają?", Dworce — Document Transcript