Regina Loukotova, "Mieszkanie z widokiem", Wokół funkcjonalizmu

Na północ od centrum Pragi położone są dwa dwojakie efekty tej samej możliwości regina loukotová kompleksy mieszkaniowe, oddalone od siebie o ok. 1 km: Baba i Výhledy. Ich atrakcyjna loka- W roku 1927 w czasopiśmie „Styl” ukazał się mieszkanie lizacja na południowo-zachodnim zboczu miasta artykuł P. Janáka pt. „Mieszkanie i jego współczesne sprawia, że rozciąga się stąd wspaniały, pano- przemiany. Jak zmienił się styl naszych mieszkań ramiczny widok. Powstanie pokazowego osiedla w przeciągu ostatnich 50 lat?”. Nawiązując do tego Baba było planowane od roku 1928; wskutek tekstu oraz przyglądając się obu osiedlom, spróbuj- z widokiem kryzysu gospodarczego zostało zrealizowane my odpowiedzieć sobie na następujące pytania: czy w kilku fazach dopiero w latach 30. XX w. Idea rzeczywiście mieszkamy tak, jak to sobie wyobrażali jego stworzenia stanowiła reakcję na wystawę postępowi architekci w okresie międzywojennym? architektury mieszkaniowej zorganizowaną Czy pomylili się oni w swoich ówczesnych przewi- w 1927 r. w Stuttgarcie, pod kierunkiem archi- dywaniach czy też przeciwnie – rozwój architektury tekta L. M. van der Rohe. Autorem projektu był wybitny czeski architekt okresu międzywojennego, mieszkaniowej je potwierdził? Zgodnie z pierwotnymi planami, na Babie miały porównanie praskich osiedli: baba i výhledy Pavel Janák. powstać domy standardowe oraz szeregowe – na taki Kompleks mieszkaniowy Výhledy projektuje projekt ogłoszono konkurs. Próba stworzenia jedno- od 1999 r. prywatna firma. Docelowo ma się on skła- litego kompleksu architektonicznego nie mogłaby się dać z 45 luksusowych willi. Realizacja projektu jest udać, m.in. z racji zróżnicowanej pozycji społecznej jeszcze w toku. Kompleks ten stanowi zaledwie inwestorów: byli wśród nich popularni artyści, pisa- jedno z wielu osiedli mieszkaniowych, które od roku rze, urzędnicy państwowi i nauczyciele akademiccy. 1989 stopniowo „obudowują” miasto. Ponieważ wolne stowarzyszenie owych inwestorów 18

finansowało budowę, każdy z nich mógł sobie wy- wszystkie domy otwierają się na ogród i na dolinę brać architekta. Wolnostojące domy rozmieszczono Wełtawy; duże okna, różnokształtne tarasy, balkony analizując przede wszystkim pochyłości terenu oraz i loggie umożliwiają mieszkańcom jak najpełniejsze orientację działek, uwzględniając dodatkowo wyjąt- korzystanie ze wspaniałego usytuowania osiedla. kowo atrakcyjne położenie osiedla. Zaprojektowany W zestawieniu z funkcjonalistycznym osiedlem, system ulic respektował charakter pejzażu, a dzięki współcześnie budowany kompleks nie wypada naj- umiejętnemu zharmonizowaniu lokalizacji poszczegól- lepiej. Domy na Výhledach zostały w większości nych willi, każda z nich posiadała piękny widok. zaprojektowane tak, jakby miały stać na równinie. Podczas gdy autorem koncepcji urbanistycznej Współcześni architekci znaleźli tylko jeden sposób międzywojennego osiedla był znany architekt, na rozwiązanie problemu stromego zbocza: stwo- projekt powstającego 70 lat później osiedla tworzy rzono nasypy, dzięki którym udostępniono miesz- pracownik prywatnej, developerskiej spółki. Spółka kańcom powierzchnie ogrodowe. Fakt, że domy ta jedynie w minimalnym stopniu bierze pod uwagę są wyjątkowo pięknie położone i że cieszą się pochyłość terenu, a system komunikacyjny projek- niezwykle malowniczym widokiem na miasto, miał towany jest bez jednolitego planu. W ten sposób niewielki wpływ na projekty. Głównym sposobem powstają działki o nieregularnych, wielokątnych wykorzystania tego atutu jest zwykle umieszcze- kształtach, gdzie postawienie czegokolwiek jest nie okien na rogach domów; łączność przestrzeni niekiedy prawie niemożliwe. Liczba planowanych wewnętrznej z zewnętrzną zapewniają ponadto domów jest zbliżona do liczby domów na Babie, niewielkie tarasy. Kształt domów jest uwarunkowany ale działki budowlane na Výhledach są mniejsze, wielokątnym kształtem działek, przez co powstają natomiast budynki większe – zabudowa jest więc budynki o chybionych proporcjach, które zasłaniają o wiele gęstsza. Inwestorzy Baby sami wybierali ar- sobie nawzajem widok. Reguły i przepisy, którym chitekta, natomiast developerska firma zaoferowała powinna być podporządkowana budowa, są często tanie opracowanie poszczególnych projektów, przy nieprzestrzegane. czym ani ta propozycja, ani oferta wykupienia dzia- wszystkie fot. w artykule: regina loukotova łek przez inwestorów za niższą cenę, ani wreszcie krok wstecz realizacja domów przez firmę nie doszły do skutku. Prace zostały wstrzymane, a właściciele zmuszeni Awangardowi architekci okresu międzywojenne- do zapłaty wyższej ceny za działki oraz do zamówie- go wprowadzili nowe zasady planowania mieszkań, nia i realizacji projektów we własnym zakresie. ustalili nowe reguły podziału powierzchni mieszkal- Domy na Babie rozmieszczone są na działkach nej, określili przeznaczenie i rozmiary przestrzeni w taki sposób, by dłuższa ściana była zwrócona na oraz dbali o ich należyte oświetlenie. P. Janák ogła- południe i dzięki temu – należycie oświetlona. Prawie sza w swoim artykule powstanie tzw. „pomieszczenia 19

gościnnego”, które „w ciekawy sposób rozwija się z jednego z kątów jadalni”. Przestrzeń pokoju gościn- nego powinna odpowiadać na potrzebę odpoczynku i ruchu oraz ułatwiać wykonywanie czynności, które mają miejsce „między spaniem a jedzeniem”. Ja- dalnia, do niedawna dominująca, zostaje usunięta z centralnej części mieszkania, większą rangę zyskuje natomiast sypialnia, jako samodzielne pomieszczenie przeznaczone do spania. Ważnym miejscem na planie staje się kuchnia, autor artykułu przewiduje jednak przyszłą minimalizację jej roli. Przedpokój nie powi- nien być zbyt duży, inaczej przeradza się w rodzaj otwartego schowka. Powstanie samodzielnej ubikacji to wg. Janáka decydujący moment w procesie unieza- leżniania się mieszkań. Podkreśla się także znaczenie najnowszej części mieszkania, tzn. łazienki. Niezbęd- ne pozostają garderoba oraz pokój służącej, chociaż ten ostatni w wyniku zmian społecznych stanie się wkrótce niepotrzebny. Jak dzisiaj mogą wyglądać owe pomieszczenia, po raz pierwszy wyodrębnione przez funkcjonalistów okresu międzywojennego? W odpowiedzi na to pyta- nie posłużę się przykładem dwóch domów, zaprojek- towanych dla kompleksu mieszkalnego Výhledy przez naszą pracownię. Domy te nie są reprezentatywne dla dominującego tam sposobu budowania. Ich cechą jest wyraźne podkreślenie roli „przestrzeni gościnnej”. Zajmuje ona w obrębie domu miejsce szczególne, stanowi jego centrum – także dzięki temu, że posiada imponujący widok oraz dysponuje centralnie położonym kominkiem. Do przestrzeni gościnnej przylegają kuchnia i jadalnia – przy czym dwa różne rozwiązania odzwierciedlają tu każdorazowo prefe- 20

rencje właścicieli. Sypialnie i pokój dla dzieci stały się samodzielną częścią domu; zredukowaliśmy je do niezbędnego minimum, za to powiększyliśmy wspólną „przedprzestrzeń” na piętrze, służącą jako pokój dziecinny (bawialnia), a niekiedy jako mały pokój gościnny. Przedpokój jest bardzo obszerny – inaczej niż u funkcjonalistów; to samo dotyczy kuchni. W projektowaniu obu domów udało się nam wyperswadować inwestorom pomysł wybudowania wewnętrznego basenu. Rozmiar garażu, zaprojekto- wanego tak, by mogły się w nim mieścić przynajmniej dwa samochody i umieszczonego w samym budynku lub w jego bezpośredniej bliskości, silnie kontrastuje z małymi rozmiarami garaży międzywojennych willi. czy mieszkamy inaczej? Chociaż nie wszystkie wyobrażenia i przewidy- wania międzywojennych architektów się sprawdziły, to ich podstawowe założenia dotyczące kształtu i funkcjonalności nowoczesnych mieszkań są nadal aktualne. Osiedle Baba jest na to świetnym dowodem. W swoim czasie kompleks ten został przez niektórych uznany za porażkę – m.in. dlatego, że nie zrealizo- wano na Babie pierwotnego planu wybudowania osiedla z domów wyprodukowanych seryjnie oraz że projektowano domy według życzenia inwestorów. Po roku 1948 mieszkanie indywidualne potępiono jako kapitalistyczny przeżytek. Dziś kompleks ten jest podziwiany ze względu na swoją wyjątkową wartość architektoniczną i urbanistyczną. Osiedle znajduje się pod ochroną państwa. Można przypuszczać, że powstające obecnie osiedle Výhledy nigdy podobnej sławy nie osiągnie. Patrząc na większość budynków odnosi się wraże- nie, że architektura nie tylko przestała się rozwijać, ale że uczyniła wręcz krok wstecz. Większość domów ma dach siodłowy, nader często występują tu pierwiastki wiejskiej architektury, zastosowane jednak niedbale i bez właściwych proporcji. Domy cha- rakteryzuje przerost rozmiarów, nie uwzględniający ustaw regulujących zasady użytkowania terytorium. A przede wszystkim uderza brak szacunku dla pej- zażu i dla najbliższego otoczenia. Otoczenia, które przecież zamieszkujemy w nie mniejszym stopniu, niż własne domy. tłum. emiliano ranocchi 21

Regina Loukotova, "Mieszkanie z widokiem", Wokół funkcjonalizmu

by Małopolski Instytut Kultury on Sep 16, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 16

Statistics

Regina Loukotova, "Mieszkanie z widokiem", Wokół funkcjonalizmu — Document Transcript