Łucja Piekarska - Duraj, "Dorotka na zółtej drodze", Przestrzenie komunikatu

Jak pokazać świat snu, czyli przestrzeń rzą- Żółta Droga, którą podąża bohaterka w krainie snów, łucja piekarska-duraj dzoną nieprzewidywalnymi regułami, która jedno- dawkuje i stymuluje jej osobiste odkrycia. Tutaj nie dorotka cześnie w jakiś sposób odbija rzeczywistość? Jak ma nowych zasad prócz tej jednej. Autoteliczność taki świat uwiarygodnić, żeby widz lub czytelnik nie drogi jako komunikatu jest w filmie wyreżyserowa- stwierdził, że to tylko jedno z niewartych jego uwagi nym przez Victora Fleminga jasna i silnie podkreśla- zmyśleń? na, a jednym ze sposobów zaakcentowania jej rangi na żółtej W „Alicji w krainie czarów”, słynnej opowieści jest podporządkowanie jej pozostałych elementów o śnieniu, zasady funkcjonowania drugiego świata scenografii. są dziwne, ale jednak skodyfikowane – poprzez Scenografia w filmie ma zdziałać tyle samo, ile odwołania do karcianych gier czy szachów. W „Cza- w literaturze opis: przekazać wystarczająco dużo in- drodze, rodzieju z Oz”, jednym z najpopularniejszych fil- formacji, żeby można było skutecznie naszkicować mów muzycznych świata, ważniejsze jest odbicie sytuację i umiejscowić w niej akcję. W opowieściach i przekształcenie rzeczywistości podstawowej, czyli filmowych, które mają silnie mityczny charakter środowiska farmy w Kansas, z którego pochodzi bo- – a taką jest „Czarodziej z Oz” – scenografia wyko- haterka. Choć w scenografii dosłownych odniesień rzystuje zarówno operetkową przesadę dekoracji, jak jest niewiele, podobieństwa między postaciami Tu i Tam są jasne – grają je ci sami aktorzy. Konserwa- i teatralne zamknięcie przestrzeni, przy rezygnacji z bliskich filmowej materii plenerów. Głównym celem czyli o wędrówce tywny, klinicznie czysty świat farmy jest dla Dorotki tych zabiegów jest opowiedzenie historii tak, żeby (czy filmowej Judy Garland) miejscem chaotycz- była bardzo wyrazista, a jednocześnie by równo- nym, gdzie nikt nie docenia jej obecności, bo każdy ważyła musicalowe popisy bohaterów. Przestrzeń ma pełne ręce roboty. Marzy, żeby się stąd wyrwać, „Czarodzieja z Oz” jest bardzo uproszczona, a ma- aby uciec od małostkowości i złośliwości sąsiadki, lowane tła i sztuczne dekoracje studia – specjalnie panny Gulch, ale także po to, żeby wreszcie zaczę- wyeksponowane, dzięki czemu to traktować ją poważnie. Po drugiej stronie tęczy panna Gulch zmieni się w Złą Wiedźmę, a Dorotka pielgrzymka Dorotki ujęta zostaje wygra z nią w mitycznym pojedynku dzięki swojemu w cudzysłów. dobremu sercu i niewinności. W świat „Gdzieś ponad tęczą” Dorotka przenosi Sama Dorotka odnajduje się w nowym świecie z do- swoje reguły postępowania: przyzwoitość, lojalność brodusznym zdziwieniem i szybko zaczyna działać wobec przyjaciół, szacunek dla starszych. Jedyne, wedle jedynych znanych jej prawideł – zasad dobrze najważniejsze odkrycie, jakie na nią tam czeka, wychowanej panny z farmy w Kansas. Niejeden to tajemnica znalezienia Własnej Drogi. Tak, jak usłyszy od niej, że powinien się wstydzić, a jej biała Droga Samuraja regulowała życie wojowników, tak bluzeczka i fartuszek pozostaną nieskalane plamą 30

czy zmarszczką zgniecenia: zarówno Tu, na farmie, kiedy Dorotka wpada do błota ze świniami, jak i Tam, kiedy wplątuje się w tarapaty. To całkiem logiczne – świat, w którym wylądo- wała dziewczynka, jest przecież wymarzony przez nią samą i ogromnie dziwny, bo jak w krzywym zwierciadle odbija się w nim świat „realny”. W słynnej piosence „Somewhere over the rainbow” Dorotka umiejscawia swój raj poza tęczą, tradycyjnie oznaczającą granicę między świata- mi. Dramatyczne przeniesienie na drugą stronę odbywa się za pomocą trąby powietrznej: domek, którym Dorotka leci ze swoim psem, jest częścią jej „rzeczywistego” świata, dlatego przedstawiony jest uśpieni przez podstępną czarownicę. Także dla przy pomocy czarno-białej taśmy filmowej w odcieniu struktury filmu wprowadzenie motywu drogi odgrywa sepii, jak na starych fotografiach. Wraz z otwarciem istotną rolę: wszystkie wydarzenia mają miejsce przy drzwi domku, po wylądowaniu w krainie Oz, przed niej, a to skutecznie porządkuje topografię i ułatwia Dorotką staje świat kolorowy, z którym będzie śledzenie historii. Dzięki takiemu zabiegowi można musiała zmierzyć się samodzielnie. Od początku się skoncentrować na popisach taneczno-muzycz- ma jasny cel: wrócić do swojego sepiowego domu nych i monologach bohaterów, w których – jak na ziemi, w czym ma jej pomóc potężny czarodziej to zwykle w bajkach – nawet komunały kryją głębsze z Oz, władca Szmaragdowego Miasta. Swojskość treści. Nic dziwnego, że „Czarodziej z Oz” stanowi i obcość reprezentowane są odpowiednio przez bazę danych i punktów odniesienia dla wielu filmów, przytulną sepię i atrakcyjne, intensywne kolory. książek czy utworów muzycznych. Roślinność krainy Oz jest doskonale plastikowa Znaczenie Żółtej Drogi dla scenografii, jak i sztuczna (można zresztą przypuszczać, że posłu- również dla dydaktycznego sensu filmu, jest bar- żyła ona za inspirację autorom Teletubisiów). dzo wyraziste. Droga ma swoje źródło w spirali Reguły panujące w świecie dziwactw są na szczę- skojarzonej z „lizakiem” używanym do hipnozy i za- ście jasne: trzeba trzymać się Żółtej Drogi i iść wy- czyna się w mieście Manczkinów – w plastikowym starczająco długo. Kiedy Dorotka i jej przyjaciele świecie technikoloru. Dobroduszny, skierowany schodzą na chwilę z drogi, natychmiast zostają do ukochanego psa komentarz Dorotki na temat 31

świata, w którym się znalazła, brzmi: „Myślę, że nie jesteśmy w Kansas, Toto”. Scenografia i choreogra- fia tej części filmu wprowadzają nastrój szaleństwa, absurdu i wodewilowej sztuczności. Może trochę nieroztropnie jest słuchać rady wielokrotnie powtarzanej przez dziwne karły, jaki- mi są Manczkiny. Ale Dorotka cechuje się pełnym niewinności zaufaniem do świata i jest pozbawiona uprzedzeń. Skoncentruje się więc na drodze, która ma ją zaprowadzić do potężnego Czarodzieja: przecież „wystarczy, że będziesz się trzymać Żółtej Drogi”, mówią karły, a poza tym, zgodnie z popularną logiką, każda droga dokądś prowadzi, a więc jest sens nią wędrować. Czarodziej ma dać bohaterom to, czego każ- demu z nich brakuje: słomiany Strach na Wróble prosi o rozum, blaszany Drwal o serce, tchórzliwy Lew o odwagę, a Dorotka chce wrócić do domu. Po przybyciu do Szmaragdowego Miasta okazuje się jednak, że czarodziej jest hochsztaplerem. Sam przyznaje, że nie potrafi spełnić życzeń, zna bowiem tylko sztuczki, dzięki którym może kontrolować oby- wateli miasta (a miasto to stanowi scenograficzny popis na miarę zaangażowanego postmodernizmu: widać w nim inspiracje zamkiem Ludwika Bawar- skiego, Xanadu, rezydencją Obywatela Kane’a, miliardera Howarda Hughesa...). Mimo utraty złudzeń co do czarownika, szczę- śliwy finał okazuje się jednak możliwy. W trakcie wszystkie rys. w artykule: natalia piekarska wędrówki Żółtą Drogą i podczas późniejszego wypadu zakończonego zwycięstwem nad Wiedź- mą wszyscy bohaterowie udowadniają bowiem, że posiadają już te cechy, których się domagają od Oza. Czarodziej potwierdza więc tylko faktyczny stan rzeczy, przydzielając Strachowi na Wróble, Drwalowi i Lwu atrybuty wynikające z pełnej hipo- kryzji dynamiki świata dorosłych. Taka magiczna sankcja działa i wszyscy trzej dostają, czego chcieli (a co w istocie wywalczyli sami). Tylko Dorotce nie da się pomóc, dlatego potrzebna jest interwencja Glindy, dobrej wróżki. W zgodzie z wymową całej opowieści, nagroda może zostać przyznana tylko jako potwierdzenie tego, co już zostało osiągnięte. Koniec Żółtej Drogi, jak i jej początek – są w sercu każdego człowieka. 32

„Czarodziej z Oz”, MGM (1939), reżyse- i wiary w wolność jednostki”), Sailor postanawia ria: Victor Fleming (także King Vidor i Georg odejść. I tak by się stało, gdyby nie dobra wróżka Cukor), produkcja: Mervyn Leroy; scenografia (to znów motyw z Fleminga), która uspokaja go i dekoracje studyjne: Cedric Gibbons, William swoją kojącą, świetlistą obecnością. Finałowa A. Horning; zdjęcia kolorowe: Harold Rosson; scena z „Dzikości serca” rozgrywa się, rzecz wszyscy nominowani do Oscara w swoich kate- jasna, na drodze, a wykorzystanie formuły filmu goriach w 1939 r. drogi jest także pewnym odniesieniem do historii „Czarodziej z Oz” otrzymał dwa Oscary znad tęczy. w kategoriach muzycznych, m.in. za piosenkę W latach 70. Sydney Lumet przedstawił „Somewhere over the rainbow” w wykonaniu Judy afroamerykańską wersję opowieści o Dorotce. Garland (Oscar specjalny za najlepszy debiut). W musicalu z muzyką Quincy Jonesa zagrał Michael Jackson, a główną bohaterką została Filmowe drogi Żółtej Drogi: trzydziestoparoletnia nauczycielka, która szuka samej siebie (Diana Ross). Akcja filmu „The Wizz” Film „Dzikość serca” Davida Lyncha nawiązu- toczy się w Nowym Jorku, przez który wije się je do klasyka z 1939 r. już samym tytułem,„Cza- Żółta Droga. Żeby ją wybrać, trzeba sobie zaufać, rodziej z Oz” zaczyna się bowiem od dedykacji a wtedy już każdy cel się ziści. Ze względu na – „dla wszystkich, którzy są młodzi sercem”. to przesłanie, opowieść o perypetiach Dorotki Współczesna Dorotka (Laura Dern) spotyka się mogła być z sukcesem zaadaptowana dla potrzeb po latach rozłąki z miłością swojego życia. Nie mitologii afroamerykańskiej, w której ludzka god- wygląda jednak na to, żeby mogli się ze sobą ność opiera się na szacunku do samego siebie, dogadać. Mimo że mają dziecko, mimo że – co a także na konsekwencji w wypełnianiu swojego równie ważne – ona przywozi jego kurtkę z wężo- powołania. Czyli na podążaniu własną drogą. wej skóry („która jest symbolem jego osobowości 33

Łucja Piekarska - Duraj, "Dorotka na zółtej drodze", Przestrzenie komunikatu

by Małopolski Instytut Kultury on Sep 16, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 5

Statistics

Łucja Piekarska - Duraj, "Dorotka na zółtej drodze", Przestrzenie komunikatu — Document Transcript

http://autoportret.pl	4
http://209.85.135.132	1