Joanna Regina Kowalska, "Sakiewki, "pończochy", kopertówki", Przestrzenie komunikatu

joanna regina kowalska sakiewki, wł. muzeum narodowe w krakowie „pończochy”, kopertówki opowieść o losach damskiej torebki Od czasów średniowiecza sakiewka lub torebka, miały też swoje miejsce w rytuałach życia dworskie- poza oczywistą funkcją utylitarną, stanowiła swoisty go. Kaletka ozdobiona scenami dworskich zalotów komunikat o pozycji kobiety. Związana z nią była była zwyczajowym prezentem zaręczynowym wrę- określona symbolika, która zmieniała się w ciągu czanym przyszłej pannie młodej przez narzeczonego. wieków. W XIII i XIV stuleciu używano niewielkiej Zwyczaj ten utrzymał się aż do XVIII w. Zamknięta sakiewki zwanej jałmużniczką. Zawieszana u pasa sakiewka symbolizowała czystość oblubienicy, jej damy lub rycerza, wykonana z cennych tkanin i zdo- puste wnętrze było kojarzone z płodnością, a na- wł. muzeum narodowe w krakowie biona kunsztownym haftem, stanowiła pełnianie kaletki pieniędzmi stanowiło zapowiedź owocnego związku i zamożności. symbol wysokiego statusu i bogactwa. Począwszy od XV w. sakiewka straciła na zna- czeniu, zastąpiona przez kieszeń w męskim ubiorze Przede wszystkim jednak miała być świadectwem lub zagubiona w obfitych fałdach kobiecej spódnicy. hojności swego właściciela, który, praktykując jał- Przełom XVII i XVIII w. przyniósł co prawda zróżnico- mużnę, zdążał ku wiecznej szczęśliwości. Sakiewki wanie form sakiewek, ale potrzebne drobiazgi kobiety 26

wł. muzeum narodowe w krakowie przechowywały przede wszystkim w dużych, płócien- nych kieszeniach przywiązywanych pod wierzchnią spódnicą. Oczom postronnych ukazywał się jedynie châtelaine – doczepiany do paska sukni, ozdobny klips z łańcuszkami do przywieszania drobiazgów, które kokieteryjnie podkreślały kobiecy wdzięk właścicielki (flakonik perfum, lusterko) i jej wartość jako pracowitej pani domu (nożyczki, naparstek, poduszeczka na szpilki). Mniej reprezentacyjne przybory do szycia panie przechowywały w du- żych, lnianych lub bawełnianych workach. Mimo że z czasem haftowanie czy dzierganie stało się ogólnie przyjętym zajęciem damy również w towarzystwie, worki na robótki nie spełniały jeszcze funkcji torebki damskiej, gdyż mieściły wyłącznie przybory do szy- wszystkie fot. w artykule: Andrzej Chęć, wł. muzeum narodowe w krakowie cia, a nie kobiece drobiazgi. Na przeł. XVIII i XIX stulecia moda uległa rady- kalnym przemianom. Suknie, nawiązujące do an- tycznych tunik, zaczęto szyć z przejrzystych tkanin, a ich stan znajdował się tuż pod biustem. Ukrycie czegokolwiek w fałdach takiej sukienki było niemożli- we, więc na salonach pojawiły się pierwsze damskie torebki. W ich wnętrzu mieściło się wszystko to, co w poprzednim stuleciu dama ukrywała w przepastnej kieszeni: róż, puder, wachlarz, butelka soli trzeźwią- cych, chusteczka, flakonik perfum, karty wizytowe. Początkowo owe torebki, zwane réticules, budziły zgorszenie, bo oto nagle w rękach damy pojawiła się jej kieszeń – dotychczas ukryta, niemal intymna część odzieży. Réticules przybierały przeważnie 27

wł. muzeum narodowe w krakowie kształt jedwabnych, ściąganych na sznureczku były torebki niewielkie – bagaż przecież niósł służący, woreczków, przypominających torby na robótki a większą torbę musiałaby taszczyć jedynie niewiasta, z poprzedniego stulecia, ale pojawiały się wśród której nie było na niego stać. Z biegiem czasu pojemna nich też bardziej wyrafinowane formy: ananasy, torebka z dużą ilością przegródek stała się atrybutem urny czy zwiędłe tulipany. Ówczesne torebki kobiety aktywnej, która coraz bardziej starała się wy- zawsze były noszone w ręce, pomimo że miały zwolić spod dominacji mężczyzny. Prawdziwy przełom zwykle bardzo długie paski. Od tego czasu toreb- w tym względzie nastąpił w dobie I wojny światowej. ka noszona blisko ciała, tak aby ręce pozostawały W okresie międzywojennym wiele kobiet znalazło wolne, jednoznacznie przysługiwała jedynie oso- pracę na stanowiskach urzędniczych i konieczne bom pracującym, a jako modne akcesorium damy stało się stworzenie kostiumu do pracy wraz z prak- z towarzystwa była niedopuszczalna. tyczną torbą, zdolną pomieścić pieniądze, dokumenty, Wraz z nastaniem epoki biedermeieru i powro- klucze i kosmetyki. Wyzwolona kobieta zasiadła też tem mody na obszerne spódnice, duże torebki stały za kierownicą automobilu. Pierwszą damską torbę się znowu niepotrzebne. Po Kongresie Wiedeńskim do samochodu, z zamkiem błyskawicznym, zapro- szczególny nacisk został położony na wartości jektował Emile Maurice Hermes w 1923 r. rodzinne, a ideałem kobiecego piękna stała się W 2. poł. XIX w. ewolucja praktycznych tore- wątła, blada, delikatna istota, której całe życie było bek noszonych na co dzień i torebek wieczorowych poświęcone podtrzymywaniu domowego ogniska. zaczęła przebiegać różnymi torami. Im bardziej Brak torebki lub jej niewielkie rozmiary były praktyczne były te pierwsze, tym bardziej zuchwałe stawały się te drugie – błyszczące, fantazyjne, bo- świadectwem bezradności kobiety, gato zdobione i zawsze noszone w ręce. w pełni zależnej od mężczyzny, który ją utrzymy- Torebka „do ręki” zaczęła symbolizować wał. Kobieta z towarzystwa miała cały czas za- zabawę, bezczynność, czas wolny. jęte ręce, dzierżąc wachlarz, parasolkę, chustkę do nosa, bukiecik, sakieweczkę, gdyż nie musiała W początkach XX stulecia i w okresie międzywo- wł. muzeum narodowe w krakowie wykonywać żadnej pracy zarobkowej. jennym elegancka kobieta nosiła przede wszystkim Wraz z rozwojem kolei żelaznej w 2. poł. XIX w. miękkie, zdobione paciorkami lub cekinami woreczki, niezbędnym akcesorium w podróży stała się torba kopertówki o genezie sięgającej XVIII w. oraz torebki podręczna, mająca formę wzorowaną na męskim ze srebrnej siatki. bagażu. W latach 80. XIX w. podróżująca niewia- Torebki noszone na ramieniu pojawiły się już pod sta nosiła torebkę dla wygody przewieszoną przez koniec lat 30. XX w., ale prawdziwą popularność zy- ramię. Wciąż jeszcze oznaką wysokiego statusu skały w czasach II wojny światowej. Ówczesna moda 28

była przede wszystkim nastawiona na praktyczność, a torebka na ramię znakomicie pasowała do kostiumu w militarnym stylu. Jednocześnie brak skóry, za- rezerwowanej dla wojska, wyzwolił nieograniczoną inwencję kobiet, które swoje torebki tworzyły często własnoręcznie, z najdziwniejszych, dostępnych ma- teriałów. Te eksperymenty znalazły swoją kontynu- ację po wojnie, kiedy to w produkcji torebek zaczęto na dużą skalę używać tworzyw sztucznych. W reakcji na czas wojenny, lata 50. przyniosły modę na ma- nifestowanie kobiecości. Torebki znowu noszono w ręce – przeważnie niezwykle długie koperty albo skrzyneczki w najprzeróżniejszych kolorach, często zdobione kobiecymi motywami kwiatowymi i perfek- wł. muzeum narodowe w krakowie cyjnie dobrane do sukni, butów, rękawiczek. Wtedy też narodziły się pierwsze torebki-symbole: kreacje wielkich projektantów, które wypadało mieć, aby udowodnić nadążanie za modą. Najbardziej znanymi były pikowana torebka na grubym złotym łańcuchu „2/1955” projektu Coco Chanel oraz duża torba Her- mesa, z którą Grace Kelly pojawiła się na okładce Vogue’a z 1956 r. Powrót fascynacji tymi torebkami przyniosły lata 80., kiedy to Karl Lagerfeld stworzył nową, przerysowaną wersję „2/1955”, a wszelkie modne produkty epatowały dobrze widocznym logo. Dzisiaj logo jest znacznie bardziej dyskretne, a torebki znanych i bogatych dam są łatwo rozpoznawalne dzięki swojemu niepowtarzalnemu stylowi i jakości wykonania. Do dzisiaj niezmienną popularnością cie- szą się „Kelly bags”, bagietki Fendi, przeładowane szlachetnymi kamieniami cacka Judith Leiber czy oryginalne kreacje duetu Jamin – Puech. W latach 70. nastąpił powrót torebki na ramię. Niezwykle praktyczna w środkach komunikacji miejskiej torba noszona blisko ciała stała się nie- odłącznym atrybutem kobiety aktywnej zawodowo. Miękkie, pojemne torebki o etnicznej genezie, które narodziły się w dobie dzieci-kwiatów, do dzisiaj sugerują młodość i niezależność. Od niedawna no- wł. muzeum narodowe w krakowie szony plecak jest atrybutem osoby wysportowanej i aktywnej, a przynajmniej na to właśnie ma wskazy- wać. Z kolei pani z malutką torebką w ręce deklaruje, że właśnie ma wolną chwilę, którą zamierza spędzić na zabawie. Torebka damska zawiera w sobie tra- dycję minionych epok i jest w stanie niejedno nam powiedzieć o swojej właścicielce. 29

Joanna Regina Kowalska, "Sakiewki, "pończochy", kopertówki", Przestrzenie komunikatu

by Małopolski Instytut Kultury on Sep 16, 2009

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 29

Statistics

Joanna Regina Kowalska, "Sakiewki, "pończochy", kopertówki", Przestrzenie komunikatu — Document Transcript